Сербия билан стратегик шериклик: йўллар қаерга олиб боради?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

ХАБАР: 2026 йил 7-8 сентябрь кунлари Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Сербияга илк расмий ташрифини амалга оширди. Ташриф якунида Ўзбекистон ва Сербия ўртасида стратегик шериклик ўрнатиш тўғрисида қўшма декларация имзоланди. Шунингдек, икки давлат 20 та икки томонлама ҳужжат алмашди.

Улар орасида “Ўрта йўлак”ни қўллаб-қувватлаш, темир йўл инфратузилмаси, халқаро автомобиль ташувлари, божхона ҳамкорлиги, эркин савдо тўғрисида музокаралар бошлаш, фармацевтика, биотехнология, рақамлаштириш, сунъий интеллект, меҳнат миграцияси ва бошқа соҳаларга оид келишувлар бор.

ИЗОҲ: Аслида бу жараён 2025 йил октябрида Александр Вучичнинг Тошкентга ташрифи вақтида бошланган эди. Ўшанда томонлар Марказий Осиё билан Болқон ўртасида янги транспорт йўлларини, жумладан, Транскаспий йўлакни ривожлантириш масаласини муҳокама қилган. 2026 йил майида эса Сербия Тошкент ва Белградни Марказий Осиё билан Европа ҳамда учинчи бозорлар ўртасидаги кўприк сифатида очиқ тарзда таърифлади. Демак, масала фақат Сербия бозорига чиқишда эмас. Гап Марказий Осиё маҳсулотлари, хомашёси ва капиталининг қайси йўналишлар орқали Европа бозорига чиқиши ҳақида кетмоқда.

Бу жараён Европа Иттифоқининг ҳам стратегик транспорт сиёсати билан уйғун. 2026 йил июнида Европа Комиссияси Марказий Осиё, Кавказ ва Қора денгиз орқали Европани боғлашга қаратилган Connectivity Agenda Platform’ни ишга туширди. У Транскаспий йўлакни ривожлантириш, чегара инфратузилмасини яхшилаш ва стратегик инвестицияларни жалб қилишни кўзлайди. Хитой учун эса бундай йўлаклар унинг маҳсулотлари, инвестициялари ва саноат занжирларини Ғарбга узайтириш имкониятини кенгайтиради. Россия нуқтаи назаридан қаралганда, Россия ҳудудини айланиб ўтадиган йўлакларнинг кучайиши Москва учун Марказий Осиёдаги иқтисодий-транспорт таъсир воситаларининг қисқаришига олиб келиши мумкин. Ўзбекистоннинг ўзи эса ҳали ҳам машина ва транспорт ускуналари импортига жиддий таянади. 2025 йилда импорт 47,4 миллиард доллар бўлиб, унинг 33,8 фоизини машина ва транспорт воситалари ташкил этган. Демак, транспорт йўлларини диверсификация қилишнинг ўзи саноат мустақиллигини таъминламайди.

Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистон-Сербия стратегик шериклигининг марказида оддий икки томонлама савдо эмас, балки логистика, транспорт, божхона, савдо ва саноат занжирини бир-бирига боғлаш ҳаракати турибди. Бу занжир стратегик аҳамиятга эга. Чунки у Марказий Осиё ресурслари ва маҳсулотларининг қайси бозорларга, қайси транспорт йўналишлари орқали ва қайси ташқи саноат тизимлари билан боғланишини белгилайди. Шунинг учун мазкур яқинлашувдан катта кучлар манфаатдор экани аниқ кўриниб турибди. Ўзбекистон ўз ташқи каналларини кўпайтириш орқали манёвр қилиш имконига эга бўляпти холос. Аммо ташқи саноат технологияси, станоклар, капитал, бозор ва стратегик инфратузилмага боғлиқлик сақланар экан, бу манёврни ҳақиқий сиёсий мустақиллик деб бўлмайди. Қарамликни бир нечта куч ўртасида тақсимлаш — қарамликдан чиқиш эмас.

Масалага Ислом нуқтаи назаридан келиб чиққан холда баҳо берсак, ечим –мусулмон юртларининг мустамлакачи давлатлар ўртасида «яхшироқ» мувозанатни топишига уринишда эмас. Чунки бу ҳолатда муаммонинг асли ўзгармайди. Шунга кўра, ҳақиқий тўғри ечим — мусулмонларни ягона сиёсий давлатда бирлаштирадиган ва уларнинг манфаатларини чиндан ҳам ҳимоя қиладиган Халифаликни барпо этишдир. Халифалик мусулмон юртларининг парчаланган ресурслари, бозорлари, инсон кучи ва географик имкониятларини ягона сиёсий ирода қўлида бирлаштириб, уни дунё сиёсатини белгилайдиган буюк кучга айлантиради.

Аллоҳ таоло айтади:

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

– “(Эй мусулмонлар) жамоа бўлган ҳолингизда Аллоҳнинг арқонини маҳкам ушланг ва бўлинманг! Аллоҳнинг сизларга берган неъматини эсланг: бир вақтлар душман эдингиз, бас, У қалбларингизни улфат қилди ва Унинг неъмати билан биродарларга айландингиз. Сизлар дўзах чуқурининг ёқасида эдингиз, У эса сизларни ундан қутқарди. Аллоҳ сизларга Ўз оятларини мана шундай баён қилади, шояд ҳидоят топсангиз”.  (Оли Имрон:103)

Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот бўлими радиоси учун Ислом Абу Халил ёзди

13.09.2026й