Моди Ўзбекистонга нега келди?

Ҳиндистоннинг Марказий Осиёдаги геосиёсий стратегияси

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Модининг 2026 йил 29-30 август кунлари Ўзбекистонга ташрифини оддий дипломатик ташриф доирасидан кенгроқ жараён сифатида кўриш лозим. У Ҳиндистоннинг Марказий Осиёда иқтисодий, энергетик ва стратегик мавқеини мустаҳкамлашга қаратилган ташқи сиёсатининг муҳим қисми ҳисобланади.

Ўзбекистон ва Ҳиндистон дипломатик муносабатларни 1992 йилда ўрнатган, 2011 йилда стратегик шерикликка эришган. 2026 йил 30 августда эса муносабатлар «кенг қамровли стратегик шериклик» даражасига кўтарилди. Томонлар савдо, инвестиция, энергетика, кончилик, муҳим минераллар, мудофаа, фармацевтика, қишлоқ хўжалиги, IT ва таълим соҳаларида ҳамкорликни кенгайтиришга, Ўзбекистон фуқаролари учун Ҳиндистонга 30 кунлик визасиз режим жорий этишга келишди. 2030 йилгача ўзаро савдони 5 миллиард долларга етказиш мақсади белгиланди. Шунингдек, Ўзбекистондан Ҳиндистонга уранни узоқ муддат етказиб бериш механизми бўйича келишувга эришилди. Аммо асосий савол: Нега айнан ҳозир Ҳиндистон Ўзбекистон ва Марказий Осиёга бундай катта эътибор бермоқда?

Хитой – рақиб, аммо ундан узилиб бўлмайди:

Ҳиндистон учун Хитой Осиёдаги асосий геосиёсий рақиблардан бири. Ҳимолайдаги чегара муаммоси, Хитой–Покистон яқинлашуви ва Пекиннинг Марказий Осиёдаги таъсири Деҳлини хавотирга солади. Бироқ Ҳиндистон Хитой билан тўғридан-тўғри тўқнашувдан кўра, стратегик мустақилликни танламоқда. Хитой «Бир макон — бир йўл» лойиҳаси орқали Евроосиёда транспорт ва савдо тармоқларини кенгайтираётган бир пайтда, Ҳиндистон ҳам муқобил йўналишларни ривожлантирмоқда.

География – Ҳиндистоннинг асосий муаммоси:

Ҳиндистоннинг Марказий Осиёга тўғридан-тўғри қуруқлик йўли йўқ. Покистон орқали ўтиш эса сиёсий қарама-қаршиликлар сабабли чекланган. Шунинг учун Деҳли Эроннинг Чобаҳор порти ва Халқаро Шимол–Жануб транспорт коридорига катта аҳамият бермоқда. Бу йўналиш Ҳиндистонни Эрон орқали Марказий Осиё, Кавказ ва Россия билан боғлаши мумкин. Демак, Марказий Осиё Ҳиндистон учун фақат бозор эмас, балки Хитой ва Покистонга боғлиқ бўлмаган Евроосиё йўлини шакллантириш имкониятидир.

Россия – ҳали ҳам муҳим шерик:

Ҳиндистон Ғарб билан яқинлашгани ҳолда Россия билан ҳам ҳарбий-техникавий, энергетик ва ядровий соҳалардаги алоқаларини сақламоқда. Бироқ Россиянинг Украина уруши ортидан Хитойга тобора яқинлашиши Деҳлини янги ҳисоб-китобларга мажбур қилмоқда. Шунинг учун Ҳиндистон Россия билан муносабатни сақлаган ҳолда, Марказий Осиёда ҳам мустақил мавқеини кучайтиришга интилмоқда.

Нега айнан Ўзбекистон?

Ўзбекистон минтақа марказида жойлашган, Марказий Осиё давлатларини барчаси билан чегарадош, катта бозорга эга ва стратегик минералларга бой мамлакат. Шу билан бирга, Хитой, Россия, Туркия, Озарбайжон ва Европа билан алоқаларини ривожлантирмоқда.

2026 йил 3-4 август кунлари Ўзбекистон Ташқи ишлар вазири Бахтиёр Саидовнинг Нью-Деҳлига ташрифи ҳам мазкур жараённинг муҳим босқичи бўлди. Унда савдо, инвестиция, кончилик, камёб ер элементлари, фармацевтика, IT ва бошқа соҳалар муҳокама қилинди. Шундан сўнг Модининг Тошкентга ташрифи муносабатларни янги босқичга олиб чиқди.

Уран – оддий товар эмас:

Уран энергетика, ядровий технология ва стратегик хавфсизлик билан боғлиқ ресурс. Шунинг учун масала фақат «қанча уран сотилди?» деган саволда эмас: у қайси шартларда берилади, қўшилган қиймат қаерда яратилади ва Ўзбекистон технология оладими ёки фақат хомашё етказиб берувчи бўлиб қоладими?

Бу янги масала эмас. Ҳиндистон парламенти маълумотига кўра, 2019 йилда Ўзбекистон билан 2022-2026 йилларда 1 100 тонна табиий уран концентрати етказиб бериш бўйича узоқ муддатли шартнома тузилган. Ҳиндистонда уранни бойитиш қувватлари ва ядровий қурол дастури мавжуд, айрим стратегик ядровий объектлари МАГАТЭ кафолатлари доирасига кирмайди. Шунинг учун Ўзбекистон уранининг кейинги ядровий таъминот занжири, ундан қандай мақсадда фойдаланилиши ва экспорт шартларининг шаффофлиги стратегик аҳамиятга эга.

Бугун Хитойга ресурс ва транспорт, Россияга бозор ва минтақавий таъсир, Туркия ва Озарбайжонга транспорт боғлиқлиги, Европага – янги хомашё ва йўлаклар, Ҳиндистонга эса ресурслар, бозор ва Марказий Осиёга чиқиш керак. Унутмаслик лозимки, бу икки давлат ҳамкорлигига АҚШнинг очиқ қаршилиги кўринмайди, аксинча унинг Марказий Осиёда Хитой таъсирини мувозанатлашга қаратилган сиёсати билан айрим жиҳатларда мос келиши мумкин.

Ўзбек расмийлари мусулмонлар қотили ва босқинчи давлат бош вазирига катта эҳтиром кўрсатмоқда. Агарда улар Роббисидан ва мусулмон халқидан ҳаё қилганида эди, бундай жиноятчи режим вакилини меҳмон қилиб, қабул қилиш ўрнига уни жазолаган бўлар эди. Мусулмон умматининг халоскори бўлиш ҳар кимга ҳам насиб қилавермайди. У ўзининг соф иймони ва солиҳ амаллари билан Аллоҳнинг олдида мартабаси аъло киши бўлмоғи лозим. Бундай етакчининг бугун дунё сиёсатида мавжуд бўлиши сув ва ҳаво каби заруриятга айланди.

Аллоҳ таоло марҳамат қилади:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُم مِّنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ ۖ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي ۚ تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنتُمْ ۚ وَمَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

– “Эй иймон келтирганлар! Менинг душманим ва сизнинг душманингизни дўст тутманглар. Улар сизларга келган ҳақни инкор қилган ҳолларида, уларга меҳр-муҳаббат кўрсатасизлар. Улар Расулни ва сизларни Роббингиз Аллоҳга иймон келтирганингиз учун (Маккадан) ҳайдаб чиқардилар. Агар Менинг йўлимда жиҳод қилиш ва розилигимни истаб чиққан бўлсангиз, (уларни дўст тутманглар). Сизлар уларга яширинча меҳр-муҳаббат билдирмоқдасизлар. Ҳолбуки, Мен сизлар яширган нарсаларни ҳам, ошкор қилган нарсаларни ҳам жуда яхши биламан. Сизлардан ким бундай қилса, бас, у тўғри йўлдан адашибди”.  (Мумтаҳана:1)

Роя газетасининг 2026 йил 09 сентябр чоршанба кунги 616-сонидан Ислом Абу Халил