Ягона алифбо бирлаштириш омили бўла оладими?

بسم الله الرحمن الرحيم

Жорий йил 11 сентябр куни Озарбайжоннинг Боку шаҳрида Халқаро турк академияси ва Турк лингвистлари жамияти томонидан туркий давлатлар учун умумий алифбо тасдиқланди. Жами 34 ҳарфдан иборат бўлган мазкур алифбо лойиҳаси аслида 33 йил олдин, яъни 1991 йилда таклиф қилинган ва илк бор барча туркий олимлар томонидан маъқулланди.

Албатта, алифбо бирлиги Туркий Давлатлар Ташкилотига аъзо давлатлар ўртасидаги ўзаро муносабатларда айрим қулайликлар яратиши мумкин. Бироқ алифбонинг ягона бўлиши ушбу давлатлар ва улардаги мусулмон аҳолининг бошларини бирлаштиришда қанчалик аҳамиятга эга? Буни тушуниб олиш учун тарих ва бугунги кундаги мазкур ҳолатга тегишли воқеликдан мисоллар келтириб ўтамиз. Ислом келишидан аввалги даврга бир назар ташласак, Арабистон ярим оролида бир тил ва бир алифбога эга бўлган ўнлаган араб қабилалари ҳаёт кечиришган. Улар бир тилда, яъни фақат араб тилида мулоқот қилишларига қарамай тарқоқ ҳолатда яшашган. Шунингдек, Германия давлати иккинчи жаҳон урушидан кейин иккига – шарқий ва ғарбий Германияга бўлинган. Натижада тили бир бўлган немис халқи то Совет давлати қулатилгунга қадар икки давлатга бўлиниб яшашга мажбур бўлган. Бугунги кунда Жанубий ва Шимолий Корея давлатларининг ҳалқлари ҳам аслида бир тилга эга ягона корейс миллатидир. Мисолларда келтирилган халқлар тарихан бир тилга эгадирлар. Шундай бўлса-да, тилнинг бирлиги уларни бирлаштиришда ҳеч қандай таъсирга эга бўлмаган ва бўлмаяпти ҳам. Демак, ТДТга аъзо давлатлар ўртасида ягона алифбонинг қабул қилиниши – гарчи ўзаро мулоқотда енгиллик яратса-да – уларнинг бирлашишини таъминловчи омил бўлолмайди.

Баҳс мусулмон халқларни – улар туркийзабонлар бўладими ёки бошқасими, фарқи йўқ – бирлаштириш ҳақида кетар экан, аслида инсонларни қандай омил бирлаштириши мумкин? Аввало мана шунга ойдинлик киритиб олишимиз зарур. Юқоридаги мисолларда Ислом келишидан аввал араблар уруғчилик ёки қабилачиликка бўлиниб, тарқоқ ҳаёт кечирганлари ҳақида айтиб ўтдик. Хўш, Ислом келгандан кейин уларнинг ҳаётлари ўзгардими ёки шундай ҳолда тарқоқ бўлиб қолаверишдими? Ҳеч кимга сир эмаски, чиндан ҳам Ислом арабларни бир давлат соясида ягона уммат қилиб бирлаштирди. Бу бирлашиш араблардагина чегараланиб қолмай, дунёда араб бўлмаган кўплаб ажам халқларини ҳам Ислом давлати соясида бир уммат қилиб шакллантирди. Аҳамиятлиси шуки, ягона Ислом умматини ташкил этган ана шу арабу ажамларнинг тиллари ҳар хил эканлиги уларнинг бир уммат бўлишида ҳеч қандай тўсиқ бўлган эмас. Ёки Совет давлатини олайлик. Бу давлат ҳам босқинчилик ва зўравонлик орқали бўлса-да, ҳар турли халқларни битта давлатда бирлаштира олди. Ушбу мисоллардан кўриниб турибдики, бирлашишнинг асосиий омили бу – мафкура ва тузум экан.

Жумладан, бутун мусулмонларни Халифалик давлатида Ислом мафкураси бирлаштирган бўлса, Совет давлатида социалистик мафкура, яъни социализм халқларни бирлаштирди. Халқларнинг бир давлатда ёки бир платформада  бирлашишларининг воқеси, ҳақиқати мана шу. Бирлашишнинг яна бошқа бир тури – ЕИ давлатлари бирлашиши каби бўлиши мумкин. Иттифоқдаги давлатлар гарчи капиталистик демократияни татбиқ қилаётган бўлсалар-да, лекин бир давлат соясида бирлашмаганлар. Уларнинг бирлашиши, юқорида айтганимиздек, иттифоқ кўринишидадир. Улар бу иттифоқчилик натижасида умумий валюталарини қабул қилиб, ўзаро чегараларини очиб қўйганлар ва ҳ.к. Бизнинг минтақа давлатлари ҳам, гарчи бошқача ном билан бўлса-да, айни шундай бирлашиш турига ҳаракат қилаётганларини урғулаш лозим. Албатта, бундай бирлашишда ҳам минтақа халқлари учун бугунгидан кўра анча енгилликлар бўлиши табиий. Лекин у ёрқин келажакка эга бўлган бирлашиш эмас ва биз уни қуйида батафсилроқ ёритамиз. Умуман олганда, мусулмонларнинг бирлашиши – у қайси кўринишда бўлишидан қатъий назар – салбий нарса эмас.

Бироқ бирлашишнинг шундай мукаммал йўли борки, халқлар ана шу йўл билан бирлашадиган бўлсалар, яхлит бир умматга ва енгилмас кучга айланадилар. Бу – Ислом ақидаси ва тузуми асосида бирлашишдир! Дарҳақиқат, Ислом ўн тўрт аср мобайнида тиллари, урф-одатдари ҳар хил бўлган юзлаган халқларни ягона Халифалик давлатида табиий бирлаштирди. Бу бирлашиш шундай мукаммал бўлгандики, унинг айрим ижобий изларини мусулмонлар ҳаётида бугун ҳам кузатишимиз мумкин. Агар бугунги кунда ҳам биз Ислом асосида бирлашадиган бўлсак, табиийки бу бирлашиш фақатгина туркий тилли давлатлар билан чекланиб қолмай, балки бутун оламдаги мусулмон юртларининг барчасини қамраб олиши муқаррардир. Чунки биз – хоҳ ўзбек, қирғиз, қозоқ, тожик, турк бўлайлик, ёки араб ё форс бўлайлик – барчамиз бир динга эътиқод қилувчи мусулмонлармиз. Роббимиз, динимиз бир бўлган Ислом умматимиз. Шундай экан, биз фақат Ислом асосида бирлашишимиз ва шариат асосида яшашимиз лозим. Аллоҳ таоло дейди:

إِنَّ هَٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ ‎

– “(Эй инсонлар), сизларнинг миллатингиз-динингиз ҳақиқатда бир диндир (яъни Исломдир). Мен эса (барчаларингизнинг) Роббингиздирман. Бас, Менгагина ибодат қилинглар!” (Анбиё:92)

Демак, мусулмонлар шаръан бир диёрда, яъни Ислом диёрида ягона уммат бўлиб яшашлари фарздир. Бундан бошқа, масалан, туркий давлатлар иттифоқи каби платформаларда бирлашишлар эса, унинг самарадорлиги қандай бўлишидан қатъий назар асло жоиз эмас. Қолаверса, бу каби ягона алифбо ёки туркийзабонлик асосида бирлашиш лойиҳалари Америка каби мустамлакачи кучларнинг геосиёсий стратегияси бўлиб, минтақамиз мусулмонларига ҳеч қандай рўшнолик, азизлик ва нажот олиб келмаслиги аниқ! Биргина Араб давлатлари лигаси деган қўғирчоқ ташкилот Муқаддас замин Фаластинда, Ғазода бир неча ўн минлаган мусулмонларнинг лаънати яҳудлар қўли билан оммавий қирғин қилинаётганига хорларча томошабин бўлиб туришдан бошқасига ярамаётгани сўзимизнинг ёрқин далилидир!

Аммо мақоламизнинг сўнггида шуни айтмоқчимизки, мусулмонларда бирлашиш ҳақида ўй ва фикрларнинг пайдо бўла бошлагани, албатта, ижобий ҳолат. Чунки бу умматнинг уйғонаётганлиги нишонасидир. Буни кўрган ва сезган кофирлар мусулмонларни тўғри бирлашишдан чалғитиш учун ҳам ҳар хил фитна назарияларини тиқиштиришлари турган гап. Муҳими, мусулмонлар Ислом асосида бирлашмасинлар. Шунинг учун  мусулмонлар бу масалада ҳам ўта хушёр бўлишлари ва турли фитналарга алданмай, ўз динлари асосида бирлашишга ҳаракат қилишлари лозим. Бунинг учун эса барча мусулмонларни буюк Ислом давлати – Рошид Халифалик байроғи остида бирлаштириш мақсадида Пайғамбаримиз Муҳаммад ﷺ тариқатларига мувофиқ ҳаракат қилаётган Ҳизб ут-Таҳрир жамоасининг даъватини қабул қилишлари ва қўллаб-қувватлашлари зарур. Зотан, бу ҳозирги пайтдаги энг буюк амал, яъни фарзларнинг тожидир. Мана шундагина Халифалик соясида мусулмонларнинг тўғри ва ҳақиқий бирлашишлари вужудга келади. Ва бу иншаАллоҳ ҳар нарсага Қодир Аллоҳнинг ёрдами ила жуда-жуда яқиндир. Имом Аҳмад Нўмон ибн Башир розияллоҳу анҳудан Росулуллоҳ ﷺнинг бундай деганларини ривоят қилади:

«تَكُونُ النُّبُوَّةُ فِيكُمْ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا. ثُمَّ تَكُونُ خِلاَفَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ اللهُ أَنْ يَرْفَعَهَا. ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا عَاضًّا، فَيَكُونُ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ يَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا. ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا جَبْرِيَّةً، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا. ثُمَّ تَكُونُ خِلاَفَةً عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ. ثُمَّ سَكَتَ».

“Сизларнинг орангизда Аллоҳ хоҳлаганича пайғамбарлик давом этади. Сўнг Аллоҳ хоҳлаган пайтда уни кўтаради. Сўнг пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифалик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнг раиятига зулм ва адолатсизликлар етказадиган подшоҳлик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнг золим-зўравон подшоҳлик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнгра пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифалик бўлади. Кейин Пайғамбар ﷺ сукутга чўмдилар”.

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин

21.09.2024й