Европа Иттифоқининг рақамли мустамлакачилиги

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

2025 йил 15 октябр куни Европа Иттифоқи (ЕИ) Марказий Осиёда “Глобал дарвоза” (Global Gateway) стратегиясига мувофиқ рақамли алоқани ривожлантириш бўйича “Team Europe” (TEI) ташаббусининг сиёсий тақдимотини ўтказди. Расмий баёнотда мақсад “рақамли тенгсизликни бартараф этиш” ва “инклюзив ривожланиш” деб таърифланди. Аммо амалда бу ташаббус Марказий Осиёнинг рақамли инфратузилмаси устидан назорат ўрнатиш сари қадам экани шубҳасиз.

“Global Gateway” ва Марказий Осиёдаги рақамли алоқа бўйича Team Europe ташаббуси янги саҳифани очмоқда. Улар туфайли Европа Иттифоқи Марказий Осиёнинг чекка ҳудудлари ва қишлоқларини сунъий йўлдош орқали интернетга уламоқда. Бугунги тадбир ЕИ ва Марказий Осиё ўртасидаги барқарор алоқани ривожлантириш ва ҳамкорликни йиллар давомида чуқурлаштиришда муҳим босқични англатади. У, шунингдек, рақамли тафовутни қисқартириш, рақамли инфратузилмани мустаҳкамлаш ва бутун Марказий Осиё бўйлаб одамлар ва бизнес учун янги имкониятлар очиш борасидаги мажбуриятимизни акс эттиради”, – деди Европа Иттифоқининг Қозоғистондаги элчиси Алеска Шимкич хоним.

Лойиҳа икки қисмдан иборат:

 – “C4CA” деб номланган “юмшоқ компонент” – Франция етакчилигидаги Expertise France консорциуми орқали амалга оширилади. Унда асосий эътибор сиёсат, қонунчилик ва киберхавфсизликни ривожлантиришга, хусусан, аёллар, ёшлар ва ижтимоий ҳимоясиз гуруҳлар учун рақамли имкониятлар яратишга қаратилгани айтилади.

– “Hard Pillar” деб аталган “қаттиқ компонент” эса Европанинг йирик инвестицион банки ва SES сунъий йўлдош оператори орқали амалга оширилади. Бу босқичда Марказий Осиёнинг энг чекка ҳудудларигача интернет етказиш учун сунъий йўлдошлар тизими ўрнатилади.

Бир қарашда бу лойиҳа бўйича интернет ва рақамли хизматлар инсон ҳаётини енгиллаштиради. Бироқ бу орқали бутун минтақани рақамли мониторинг тизими остига олиш имконияти пайдо бўлади. Бунинг натижасида нафақат ахборот оқимлари, балки демографик ва иқтисодий маълумотлар ҳам Европа серверлари орқали бошқарилади.

“Global Gateway” дастури – ЕИ Хитойнинг “Бир камар, бир йўл” ташаббусига муқобил қадам сифатида ишлаб чиққан лойиҳаси ҳисобланади. Агар Хитой темирйўллар, инфратузилма ва саноат зоналари орқали минтақага таъсир кўрсатаётган бўлса, ЕИ рақамли инфратузилма орқали Марказий Осиёнинг телекоммуникация, сунъий йўлдош ва маълумотлар марказлари устидан ўз таъсирини кучайтирмоқчи. Демак, интернет ва сунъий йўлдош тизимлари эндиликда нафақат алоқа воситаси, балки ҳарбий, сиёсий ва иқтисодий таъсир қуроли ҳамдир.

Айниқса, Ўзбекистон ва Қирғизистон ҳукуматлари билан ЕИ ўртасида олиб борилаётган музокаралар “иқлим ўзгаришини кузатиш” ва “экологик хавфсизликни таъминлаш” мақсадида дейилмоқда.

Амалда эса бу йўлдош мониторинг тизимлар орқали мамлакат ҳудудининг юқори аниқликдаги тасвирлари, сув ресурслари, минерал захиралар ва қишлоқ хўжалиги ерларига оид маълумотлар Европа серверларига узатилади. Бу маълумотлар кейинчалик стратегик иқтисодий ва сиёсий қарорлар қабул қилишда ташқи омилларнинг устунлигини таъминлаши мумкин.

ЕИнинг ушбу ташаббуси рақамли мустамлакачиликнинг бир кўриниши бўлиб, бу жараёнда:

– маълумотлар Европа платформаларида тўпланади;

– сунъий йўлдош инфратузилмаси Европа компаниялари томонидан назорат қилинади;

– жамият кузатуви: ахборот муҳити орқали жамоатчилик кайфияти ва сиёсий фаоллик таҳлил қилиниши мумкин.

Бу ўринда, Марказий Осиё давлатлари фақат фойдаланувчига айланади. Натижада, ЕИ минтақадаги рақамли инфратузилмани ўз стандартларига боғлаб, уни маълумотлар оқимини назорат қилиш ва ахборот сиёсатига таъсир кўрсатиш учун йўналтиради.

ЕИ – Россия таъсири ҳамон кучли бўлиб турган, Хитой эса иқтисодий жиҳатдан илдам кириб бораётган МО минтақасига рақамли йўл орқали кирмоқчи. У ўз ташаббусини “рақамли кўприк” деб таърифламоқда. Аслида, уни “рақамли мустамлакачилик қадами” дейилса тўғри бўлади. Ўзбекистон охирги йилларда “рақамли давлат”, “ақлли шаҳар”, “сонли иқтисод” дастурларини фаол илгари сурмоқда. Бироқ бу дастурлар ортидан хорижий кучлар учун стратегик маълумотларга эшик очиб бермоқда. Демак, ахборот хавфсизлиги ёки киберхавфсизлик чоралари кабилар ташқи мустамлакачи душман давлатларга эмас, балки Ўзбекистон халқига, янада аниқроқ айтганда, мамлакат мусулмонларига қаратилгани маълум бўляпти. Ўз-ўзидан, давлат хавфсизлиги ҳам халқдан ҳимояланиш учун эканлиги келиб чиқади.

Исломда давлатнинг вазифаси Умматни ҳимоя қилишдир, устидан мустабидларча назорат ўрнатиш эмас. Бу ҳимоя инсонларнинг насли, ақли, дини, жони, моли ва номусини нафақат моддий жиҳатдан, балки ахборий ва фикрий хавфлардан ҳам муҳофаза қилишни ўз ичига олади.

Ахборот соҳаси фикрий жанг майдонидир. Ғарб давлатлари бу майдон орқали мусулмон юртларига мафкуравий таъсир ўтказиш, иқтисодий ва сиёсий жиҳатдан тобе қилишга уриняпти. Шу боис Халифалик ахборот соҳасида мустақил ва қудратли бўлиши шарт. У хорижий давлатлар ёки корпорациялар орқали эмас, ўзининг илмий ва техник салоҳияти билан ахборот тизимларини барпо қилади. Барча серверлар, маълумот базалари, интернет марказлари давлат ҳудудида жойлашади.

Халифаликда киберҳимоя тизимлари ташқи хавфлар, яъни душман давлатлар, шпионаж ва мафкуравий ҳужумлардан муҳофаза учун хизмат қилади. Ҳеч бир фуқаро давлат томонидан кузатув ёки назорат объектига айланмайди. Халифалик етук муҳандислар ва мутахассисларни етиштириб, улар орқали рақамли мустақилликни таъминлайди.

Бу, албатта, мустамлакачи давлатларнинг лойиҳалари билан эмас, балки барча соҳаларга тааллуқли мукаммал ва тўғри ечимларни қамраб олган Ислом тузумининг татбиқи билан амалга ошади. Бу тузумнинг татбиқи эса, фақат Рошид Халифалик давлати билангина бўлади.

Иззатуллоҳ

25.10.2025й