Икки ўт орасидаги энергетика: Вашингтон ваъдалари фонида Жиззах АЭСига қуйилаётган «Росатом» бетони

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Самарқандда 19 октябрь куни АҚШ давлат котиби Марко Рубио Ўзбекистонга «Американинг кичик модулли ядровий реакторлари»ни таклиф қилиб, мамлакат энергетика тизимини модернизация қилишга шайлигини билдирди. Орадан атиги тўрт кун ўтиб — 23 октябрда Президент Шавкат Мирзиёев Тошкентда Россиянинг «Росатом» давлат корпорацияси бош директори Алексей Лихачёвни қабул қилди. Бир кун олдин эса Лихачёв Жиззах вилоятининг Фориш туманига шахсан бориб, Россия лойиҳаси асосидаги биринчи кичик қувватли энергоблокнинг пойдеворига бетон қуйиш жараёни ва 30 минг кишилик «атомчилар шаҳарчаси» қурилишини кўздан кечирди.

Бир ҳафта ичида юз берган ушбу икки воқеа Ўзбекистон ташқи сиёсати ва энергетика хавфсизлигининг асл қиёфасини намоён этмоқда: Вашингтон билан 12 миллиард долларлик меморандумлар имзоланаётган бир пайтда, мамлакатнинг ҳақиқий стратегик ядровий инфратузилмаси Москванинг технологик ва молиявий кишанига маҳкам боғланмоқда.

Қоғоздаги «модуллар» ва ерга қуйилаётган 10 минг кубометр бетон

Марко Рубио Самарқандда кичик модулли реакторларни тилга олганида, на лойиҳа тафсилотларини, на унда иштирок этувчи компанияларни ва на аниқ босқичларни очиқлай олди. Бу — Вашингтоннинг Марказий Осиёдаги Россия таъсирини жиловлашга қаратилган навбатдаги сиёсий баёноти бўлиб, амалий асосдан кўра геосиёсий тўсиқ қўйиш ҳаракатини эслатади.

Бунинг акси ўлароқ, «Росатом» Форишда реал қурилиш ишларини жадаллаштирмоқда. Қиймати 9,5 миллиард долларга баҳоланган, умумий қуввати 2110 МВт бўлган лойиҳа — иккита 1000 МВтли (ВВЭР-1000) йирик энергоблок ҳамда иккита 55 МВтли (РИТМ-200Н) кичик реакторни ўз ичига олади. 2026 йил охиригача пойдеворга 10 минг куб метр бетон қуйиб бўлиниши режа қилинган.

Бироқ бу лойиҳанинг техника ва иқтисод пардаси ортида ётган стратегик оқибатлари таҳлил қилинса, масаланинг асл моҳияти очилади:

– Технологик ва ёқилғи қарамлиги:

Атом электр станцияси — шунчаки қурилиш эмас. У ядро ёқилғиси (ТВЭЛ), техник хизмат кўрсатиш, хавфсизлик протоколлари ва радиоактив чиқиндиларни қайта ишлаш бўйича ўнлаб йиллар давом этадиган узлуксиз занжирдир. Форишдаги АЭС Ўзбекистон энергетикасининг калитини ярим асрга бевосита Москва қўлига топширишни англатади.

– Қарз қопқони:

Лойиҳанинг 9,5 миллиард долларлик маблағининг асосий қисми Россиянинг «имтиёзли экспорт кредити» ҳисобидан қопланиши кўзда тутилган. Россия ўзининг ташқи геосиёсий таянчларини айнан шундай кредитлар воситасида мустаҳкамлаб келади. Бу эса мамлакатни молиявий жиҳатдан Кремлга узоқ муддатли мажбуриятлар билан боғлайди.

– Минтақадаги анклав шаҳарча:

30 мингдан ортиқ мутахассис ва уларнинг оилалари учун қурилаётган «атомчилар шаҳарчаси» ва ММФИ филиали кадрлари тизими амалда юрт ичида Россия давлат корпорацияси назоратидаги алоҳида ёпиқ стратегик анклавни вужудга келтиради.

Тошкентнинг хатарли геосиёсий маятниги

Тошкент дипломатияси ўзини Ғарб ва Россия ўртасида усталик билан мувозанат сақлаётгандек кўрсатишга уринмоқда. Бир томондан АҚШ бизнесига «Plant and Play» (кел ва ишла) тамойилида конлар, муҳим минераллар ва рақамли инфратузилма таклиф этилса, иккинчи томондан Москвага энергетика ва атом калити берилмоқда. Бу сиёсат мустақилликни эмас, балки сурункали «кўп векторли» қарамликни англатади.

Капиталистик дунёдаги геосиёсий тўқнашувлар фонида ҳар иккала томон ҳам Ўзбекистонни ўз ресурслари ва хавфсизлиги учун кураш майдони сифатида кўради:

Вашингтон учун Марказий Осиё — Россия ва Хитойнинг хомашё базасини заифлаштириш, минтақа ресурсларини Ғарб бозорларига буриш воситаси;

Москва учун эса — ўзининг «орқа ҳовлиси» ҳисобланган минтақада мутлақ энергетик ва хавфсизлик гегемониясини сақлаб қолиш воситасидир.

Энергетика — халқ мулкими ёки куфр кучларига савдо предмети?

Ислом Шариатида энергетика тармоғи, ёқилғи ресурслари ва йирик энергия ишлаб чиқариш манбалари мусулмонларнинг «умумий мулки» ҳисобланади. Пайғамбар ﷺ:

«الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلَاثٍ: فِي الْمَاءِ، وَالْكَلَإِ، وَالنَّارِ»

«Мусулмонлар уч нарсада — сув, яйлов ва оловда (энергия манбаларида) шерикдирлар» (Абу Довуд ва Аҳмад ривояти), деб марҳамат қилганлар.

Бироқ Ўзбекистон ҳукумати халқнинг ушбу ҳаётий ҳаққини ўз сиёсий курсисини сақлаб қолиш ва ташқи сиёсий дастак олиш йўлида мустамлакачиларга гаровга қўймоқда.

Бунинг натижаси ўлароқ, халқ қиш фаслида электр ва газсиз музлаб, тарифларнинг кескин оширилиши остида эзилади;

миллиардлаб долларлик қарзлар халқ бўйнига юкланади;

энергетик жилов эса мусулмонларга нисбатан душман бўлган кучлар қўлига ўтади.

Аллоҳ таоло айтади:

﴿وَلَن يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً﴾

«Ва Аллоҳ ҳаргиз кофирлар учун мўминлар устига (ҳукмронлик) йўлини бермас»  (Нисо:141)

Давлатнинг ядровий сиёсати ва энергия тармоқларини ташқи кучлар таъсирига топшириш амалда мусулмон юрти устидан бегоналарнинг ҳукмронлик йўлини ўз қўли билан очиб беришдир.

Хулоса шуки, Форишда қуйилаётган ҳар бир кубометр бетон ва Самарқандда имзоланган ҳар бир келишув Ўзбекистонни мустақилликка эмас, балки кучлар марказларига янада чуқурроқ қарам бўлишга етакламоқда. Ҳақиқий энергетик мустақиллик ва хавфсизликка йирик мустамлакачилар ўртасидаги савдолашув билан эришилмайди.

Бундан қутулишнинг ягона йўли — ташқи кучларга тобелик занжирини узиб, бойликларни Ислом Шариати асосида халқ фаровонлигига қайтариш, технологик ва саноат қудратини ҳеч бир кофир давлатга қарам бўлмаган тарзда, мусулмонларнинг ўз илмий салоҳияти ва бирлашган ресурслари негизида барпо этишдир. Буни эса фақатгина ўз иродасини Ғарб ёки Шарққа эмас, ягона Аллоҳнинг ҳукмига бўйсундирган Рошид Халифалик давлатигина амалга ошира олади.

Иззатуллоҳ

26.10.2026й