“Очиқлик” шиори ортидаги ҳақиқатлар

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

“Агар ёмон бошқарилаётган давлатлар ўз ҳолига ташлаб қўйилса, улар ўз-ўзини ислоҳ қила олмайди. Асосий муаммо шундаки, бундай давлатларда самарали маъмурий ва ижрочилик қуввати етишмайди. Уларда ички хавфсизликни таъминлаш, тартибни сақлаш ёки бутун ҳудуди бўйлаб самарали назоратни амалга ошириш қобилияти етарли бўлмайди. Шу сабабли, қудратли давлатларда янги бошқарув тузилмаларини яратиш ва сақлаб қолиш жараёнида иштирок этиш учун кучли рағбат мавжуд. Жаҳон миқёсидаги таҳдидларни камайтириш ва бундай режимлар остида яшовчи одамлар ҳаёти сифатини яхшилаш мақсадида, қонуний ваколатга эга ташқи давлатлар томонидан қўллаб-қувватланадиган муқобил институтлар мавжуд бошқарув тизимларининг ўрнини эгаллаши лозим”.

Стивен (Стефан) Д. Краснер – халқаро муносабатлар соҳасидаги етакчи назариётчилардан бири, АҚШлик сиёсатшунос.

Ўзбекистон илк йилларидан бери иқтисодий сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида Жаҳон Савдо Ташкилотига қўшилиш масаласини фаол илгари суриб келмоқда. Расмий нутқ ва баёнотларда ушбу жараён “очиқ бозор”, “рақобатни кучайтириш”, “сармоя жалб этиш” каби жозибали иборалар орқали тақдим этилмоқда. Бироқ давлат тақдирига бевосита дахлдор бундай масалани баҳолашда ташқи ялтироқ шиорлар эмас, балки асл мазмун-моҳият, узоқ муддатли оқибатлар ва кучлар мувозанати нуқтасидан туриб таҳлил қилиш зарур.

Жаҳон Савдо Ташкилоти бетараф иқтисодий майдон эмас. У муайян қоидалар, устуворликлар ва мустамлакачилик манфаатлари асосида шаклланган халқаро ташкилотларнинг биридир. Бу тизимда иқтисодий ва сиёсий жиҳатдан қудратли давлатлар қоида яратувчи, заиф мамлакатлар эса қоида ижрочиси сифатида иштирок этади. Шунинг учун ҳам Ўзбекистоннинг мазкур тизимга қўшилиши масаласи иқтисодий жиҳатдан улкан манфаат эмас, балки мустамлакачилик қадамининг яна бир босқичи холос.

2017 йилдан кейин Ўзбекистон иқтисодий сиёсатида кескин бурилиш кузатилди. Илгари эҳтиёткорлик билан ёндашилган масалалар бугун “орқага йўл йўқ” деган шиор остида жадал илгари сурилмоқда. Энг хавфли жиҳат шундаки, ушбу ўзгаришлар ички иқтисодий салоҳият тўлиқ шаклланмасдан, ишлаб чиқариш ҳали тўлиқ рақобатбардош ҳолатга келмасдан туриб амалга оширилиши кўзда тутилган. Жаҳон Савдо Ташкилотига қўшилиш расмий равишда “ўзаро келишув” сифатида тақдим этилади. Аммо амалда бу келишув эмас, балки аввалдан белгилаб қўйилган шартларни қабул қилиш билан амалга оширилади. Барча тартиблар тайёр ҳолда мавжуд, янги қўшилувчи давлат эса, уларни сўзсиз қабул қилиши шарт бўлади. Иқтисодий жиҳатдан қудратли давлатлар учун янги аъзо – бу янги бозор, янги истеъмолчи ва янги захиралар манбаидир. Ўзбекистон учун эса, бу жараёнда ўз бозорини очиб бериши билан ташқи бозорларда рақобат қила оладиган саноатлашган кучли давлатлар олдида бутун иқтисодий салоҳиятини тўлалигича топшириб қўйишдан ўзга ҳеч қандай истиқбол мажуд эмас.

Бу ерда “эркин рақобат” шиори ортида, аслида, кимнинг иқтисодиёти кимнинг ихтиёрига топширилаётгани масаласи ётибди. Кутилаётган натижаларни англаш учун эса, айрим муҳим нуқталарга эътибор қаратишнинг ўзи кифоя. Энг оддий мисол, ички бозорнинг арзон ташқи маҳсулотлар билан тўлиб кетиши ҳамда маҳаллий деҳқон ва фермерларнинг бундай рақобатга дош бера олмай қолиш хавфи. Бу ҳолат фақат иқтисодий эмас, балки шундоқ ҳам ночор аҳволдаги қуйи қатлам аҳолининг турмуш шароити учун жиддий таҳдид ҳисобланади.

Жаҳон Савдо Ташкилотига қўшилиш масаласи биргина иқтисодий жиҳат билан чекланиб қолмайди. Энг муҳими, бу жараён геосиёсий таъсир ўтказиш воситаси сифатида ҳам хизмат қилади. Бозорларни очиш орқали стратегик тармоқларга кириб бориш, молиявий тизимга таъсир кўрсатиш ва ички сиёсатга билвосита босим ўрнатиш дегани.

Шу тариқа, уммат бойликларини талон-торож қилиш жараёни давом этаверади. Бу эса юртимизда ўнлаб йиллар давомида ҳукм суриб, мамлакатни улкан қамоқхонага айлантирган золим режимлар ва яроқсиз тузумлар оқибатидир. Биз эса ана шу вайроналар ўpнида ўзимиз ва ақидамиз кафолати бўлган Халифалик давлатини барпо қилмас эканмиз, жонимиз, мулку бойликларимиз, ор-номусимиз ва ҳар қандай ҳуқуқларимиз мустамлакачи кофир қўлида қолаверади. Бу давлат шaриатни олий етакчи қилади, шapиaт бизга тoпшиprан ҳокимиятни ифода этади, унга қулоқ солиб, итоат этишга байъат бериладиган имом (халифа)ни тиклайди. Шундагина биз ўз вужудимизга, ўзлигимизга, шахсиятимизга, қароримизга ва паноҳ топадиган қалъамизга эга бўламиз. Росулуллоҳ ﷺ марҳамат қилдилар:

«إِنَّمَا الإِمَامُ جُنَّةٌ، يُقَاتَلُ مِنْ وَرَائِهِ، وَيُتَّقَى بِهِ»

“Албатта, имом – қалқондир: унинг ортида туриб жанг қилинади ва у орқали ҳимояланилади”.

Ҳаётуллоҳ          

17.01.2026й