Европанинг Россияга қарши кучайиб бораётган хавфсизлик сафарбарлиги ва урушкор риторикасининг яширин жиҳатларига бир назар

Россия–Украина уруши стратегик нуқтаи назардан олганда, буюк кучлар ўртасидаги катта урушни ифодалайди: Россия бевосита иштирокчи, Америка ва Европа эса орқа томонда туриб иштирок этмоқда, Украина эса унинг майдонига айланган. Шу боис унинг халқаро вазиятга стратегик таъсири янада хавфли ва чуқурроқдир.

Американинг бу урушдан кўзлаган мақсади — Россияни унинг ботқоғига ботириш, Россия билан Хитой ўртасида ҳар қандай иттифоқ тузилишининг олдини олиш, Россиянинг ҳарбий қудратини синдириш ва ишдан чиқариш, шунингдек, ушбу урушни Европанинг асосий машғулоти ва ташвишига айлантириб, уни халқаро майдондан ажратиб қўйишдир. Америка Россия–Украина уруши чириб, емирилиб бориши учун аниқ ва чекланган бир чегара ҳамда даражани белгилаб қўйган. Токи у бундан ошиб кетиб, НАТО ва у билан бирга Американинг ҳам бевосита аралашиб қоладиган катта урушга айланиб кетмасин.

Британия эса бу урушни халқаро карталарни аралаштириш, қайта тақсимлаш ва халқаро вазиятни ўзининг мустамлакачилик сиёсатига хизмат қиладиган тарзда қайта шакллантириш учун улкан имконият деб кўради. Британиянинг Украинага кўрсатаётган заҳарли саховати ортидаги мақсад ҳам урушни катта халқаро уруш остонасига олиб боришдир. Чунки у халқаро вазият тузилиши ва кучлар мувозанатини ўзгартириш орқали йўқотган мустамлакачилик нуфузини қайта тиклашга умид қилмоқда.

Европага ва унда бугун кузатилаётган хавфсизлик сафарбарлиги ҳамда кучайиб бораётган урушкор риторикага келсак, гўё у яқинлашиб келаётган урушга ва Россияга қарши кенг кўламли ҳужумга тайёрланаётгандек. Шунинг учун Европа ҳолати, унинг стратегик ва ҳарбий аҳволини, айниқса сиёсатида фаол роль ўйнайдиган Германия, Франция ва Италия каби давлатларни диққат билан ўрганиш зарур.

Гарчи урушкор риторика кучайиб, Россия–Украина уруши хавфи ҳақидаги огоҳлантиришлар тобора кўпайиб, унинг Украина ичидаги урушдан Европа хавфсизлиги инқирозига айланиб бораётгани таъкидланаётган бўлса-да, ушбу уруш «сўнгги ўн йилликлар давомида Европа хавфсизлигига энг катта таҳдид» сифатида тасвирланмоқда. Шунингдек, НАТО давлатлари ва Европага қарши Россиянинг ҳаво ҳудудини бузиши, қўпорувчилик ҳаракатлари, киберҳужумлари ва гибрид фаолияти сўнгги вақтларда кучайгани айтилмоқда. Аммо Европа томонидан билдирилаётган бу кескин ва баландпарвоз урушкор риторика унинг асл сабаблари, мақсадлари ва ҳақиқий рағбатларига назар ташлашга тўсқинлик қилмоқда.

Агар Россиянинг Украинага қарши уруши Европа учун хавфсизлик таҳдидини ташкил этаётган бўлса, Россия ҳозирнинг ўзида Украина урушига ботиб қолган. Россия ташқи ишлар вазири Лавров эса Россия Европа билан уруш изламаётганини жуда очиқ баён қилиб, буни қайта-қайта таъкидлаб келмоқда.

2025 йил 27 сентябрда БМТ Бош Ассамблеяси олдида у Россиянинг «НАТО ёки Европа Иттифоқига ҳужум қилиш нияти бўлмаган ва ҳозир ҳам бундай нияти йўқ»лигини айтди. Шунингдек, Путин бундай айбловларни бир неча бор рад этганини қўшимча қилди.

2026 йил 9 февралда Лавров: «Биз Европанинг ҳеч бир қисмига ҳужум қилмаймиз, буни қилиш учун бизда ҳеч қандай сабаб йўқ», деди.

2026 йил 16 сентябрда Екатеринбургда ҳам у Россиянинг «Ғарб давлатларига ҳужум қилиш нияти йўқлиги ва бундан манфаатдор эмаслиги»ни яна бир бор таъкидлади ҳамда Москва буни аввал ҳам кўп марта тасдиқлаганини айтди.

Шунингдек, Россиянинг Европа маконида, айниқса, ўзига яқин ҳудудларда гибрид фаолиятининг кучайиши Украинага Европанинг тобора ортиб бораётган ёрдамига жавоб ва мудофаа чоралари доирасига киради. Буни Европа давлатларига ҳужум қилиш сифатида баҳолаб бўлмайди.

Европанинг ўзига тегишли ҳисоботлар ва Европа разведка идораларининг баҳолари ҳам бу ҳарбий сафарбарликни Европанинг Россияга қарши яқинлашиб келаётган урушига тайёргарлик сифатида кўрсатмайди. Европа расмий ҳисоботлари ва институционал баҳоларига кўра, «ушбу ўн йилликнинг охири, айниқса 2029–2030 йиллар Россиянинг НАТО давлатларидан бирига таҳдид солиш эҳтимолига эга бўладиган муҳим вақт нуқтаси» сифатида белгиланмоқда.

Бу ерда бир жиҳатга эътибор бериш лозим: ушбу ҳисоботларда Россия 2030 йилда Европага ҳарбий ҳужум қилиши ҳақида ҳеч қандай ишора йўқ. Улар асосан Россия ҳарбий салоҳиятининг маълум бир танқидий даражага етиши ёки уруш бошлаш имкониятига эга бўлиши ҳақида гапиради. Демак, бу ҳисоботлар келажакдаги Россия ҳарбий кучининг ҳолатини таҳлил қилишдир, фавқулодда уруш бошланиши ҳақидаги ҳисоботлар эмас.

Шу ўринда энг муҳим савол туғилади: бугун Европадаги бу хавфсизлик сафарбарлиги ва кучайиб бораётган урушкор риториканинг ортида нима турибди?

Жавоб Европа ташқарисидаги, аммо Европа стратегик хавфсизлиги учун ниҳоятда муҳим ва хавфли бўлган бир омилга бориб тақалади. Бу — Америка ва Трампнинг Европадан хавфсизлик кафолати ҳамда «хавфсизлик қалқони»ни олиб ташлаш борасидаги зарбасидир. Шунингдек, унинг НАТО олдидаги мажбуриятларидан чекиниши ва унинг молиявий ҳамда ҳарбий юкини Европанинг зиммасига ташлаб қўйишидир. Европа бу ҳолатни Украина уруши даврида амалда синаб кўрди.

Америкага қарамликдан келиб чиққан бу зарба Европа муаммосини янада чуқурлаштирди. Зеро, Европа Америка қуролларига жуда қаттиқ боғланиб қолган. Европа қурол импортининг 64 фоизини Америка қуроллари, айниқса ҳарбий авиация воситалари ташкил этади.

Демак, кучайиб бораётган урушкор риториканинг ортида Америка хавфсизлик қалқонининг емирилиб бораётганидан келиб чиққан зарба, кафолатланмаган Америка қуролларига кучли қарамлик муаммоси, Америка маъмуриятларининг ўзгарувчан сиёсати, АҚШдаги кескин сиёсий бўлиниш ва буларнинг Европага таъсири, шунингдек, Европанинг стратегик ва ҳарбий заифликларининг фош бўлиши турибди.

Европанинг урушкор риторикасидан кўзланган яширин мақсад ва асл мақсад — Европанинг ўз ҳарбий, саноат ва технологик салоҳиятини қайта қуришдир. Бу эса Европа иқтисодиёти бўғилиб бораётган, мустамлакачилик майдони ва ундан келадиган даромадлар қисқараётган, халқ норозилиги тобора кучаяётган бир шароитда улкан, ниҳоятда қиммат ва жамият учун оғир харажатларни талаб қилади.

Шу боис Россиянинг Украинага қарши уруши Европа учун Европа ҳарбий саноатини қайта тиклаш, шу билан бирга саноатини ривожлантириш ва ўз технологияларини яратиш учун тарихий имконият сифатида кўрила бошлади. Бунда Россиянинг Европа учун мавжуд экзистенциал хавфи тўғрисидаги қўрқув болғаси остида ушбу харажатлар ва сарфларни жамият зиммасига юклаш имконияти пайдо бўлмоқда.

Европанинг мудофаа харажатлари жуда тез суръатларда ўсди. НАТОнинг Европа давлатлари ва Канада томонидан асосий мудофаа харажатлари фақат 2025 йилнинг ўзида қарийб 20 фоизга ошди. Россия хавфи ҳақиқий бўлиши мумкин, аммо Европанинг қайта қуролланишига Россия хавфининг бевосита кўламига боғлиқ бўлмаган стратегик, ҳарбий, саноат, сиёсий ва иқтисодий омиллар ҳам туртки бермоқда.

Бундан ташқари, Хитой омили ва унинг саноати ҳамда технологияларининг Европага кириб келиши бор. Бу ҳолат Европани Хитой бозорига айлантириб қўйди. Хитойнинг ортиқча ишлаб чиқариш қуввати ва саноат маҳсулотлари орқали Европага иқтисодий босими Европа савдо тақчиллигини кучайтирди. Бу тақчиллик йиллик 360 миллиард еврони, яъни Европа импорти умумий ҳажмининг 22,3 фоизини ташкил этди.

Бу билан бирга Европанинг саноат ва технологик муаммолари ҳам кучайди. Хитой электромобиллар, аккумуляторлар, электроника, дастурий таъминот, технология ва яшил энергетика соҳаларида Европа бозорига чуқур кириб борди.

2026 йилнинг иккинчи чорагининг ўзида Европа Иттифоқининг Хитойдан импорти 153,6 миллиард еврога етди. Бу Европа Иттифоқидан ташқари давлатлардан импорт ҳажмининг 21,9 фоизига тенг эди.

Хитой билан боғлиқ Европа инқирозини янада кескинлаштирган омил — Европанинг саноат базасининг емирилиши ва ҳаётий муҳим саноат тармоқларига зарба берилиши бўлди. Бунга Европанинг Хитойга экспорти қисқараётгани ва Хитойдан импорти ортиб бораётгани сабаб бўлмоқда.

Бунга Германиядаги ҳаётий муҳим автомобиль саноати соҳасининг кескин инқирозини мисол қилиш мумкин. 2026 йил июль ойининг ўзида Германия автомобиль саноати ишлаб чиқариши 9,2 фоизга пасайди. 2025 йил охирига келиб эса ушбу соҳада 109 мингдан ортиқ иш ўрни йўқотилган эди.

Мана шу вазият Европа Комиссиясини Европа–Хитой муносабатларидаги номутаносибликларни бартараф этиш ва муносабатларда ўзаро тенгликни таъминлаш зарурлиги ҳақида баланд овозда гапиришга мажбур қилди.

Бу номутаносибликларнинг асосий сабаби Европа саноатининг заифлашиши ва орқага кетиши, технология, электр двигателлари, микрочиплар ва дастурий таъминот соҳаларида инновация ҳамда тадқиқот-ривожлантириш салоҳиятининг заифлигидир.

Европа Иттифоқи ва унинг марказий давлатлари Хитой босимига ҳамда Америкага ҳарбий ва технологик қарамликка қарши туриш учун ўз иқтисодиётини қайта қуриш, саноат ва технологик инфратузилмасини ривожлантиришни стратегик жиҳатдан ниҳоятда муҳим деб ҳисобламоқда. Бу жараённинг асосий ҳаракатлантирувчи кучи эса ҳарбий саноатдир. Чунки у Европа саноати ва технологияларини ривожлантириш учун асосий лаборатория ва тажриба майдони вазифасини бажаради.

Демак, Хитой омили ва унинг келтириб чиқараётган муаммолари ҳам Европанинг ҳарбий, саноат ва технологик салоҳиятини қайта қуриш ва ривожлантириш мақсадидаги ушбу хавфсизлик сафарбарлиги ҳамда кучайиб бораётган урушкор риториканинг энг муҳим омилларидан биридир.

Бироқ риторика — риторика бўлиб қолади, амалий чоралар эса ўзининг оғир мажбуриятлари билан бирга келади. Пароканда ва бўлиниб кетган Европа воқелиги, унинг турлича ва бир-бирига зид стратегик ҳамда мустамлакачилик мақсадлари, тарқоқ саъй-ҳаракатлари, астрономик даражадаги қарзлари ва буларнинг барчасидан ҳам юқорида турган ҳазорий муваффақиятсизлиги — ҳал қилиниши Европа учун, ҳатто Ғарб учун ҳам ниҳоятда қийин ва имконсиз бўлиб бораётган тугундир…

Булар Ғарбнинг ўлими яқинлашаётганидан дарак берувчи аломатлардир. Бундай ҳолатда на туморлар, на дуолар ёрдам беради!

Устоз Муноғий Муҳаммад

Роя газетасининг 2026 йил 7 октябр чоршанба кунги 620-сонидан