بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Уйғонишнинг негизи

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Уйғониш ҳар хил бўлади, жисмоний ва фикрий. Биз инсонларнинг фикрий уйғониши томон эътиборингизни қаратмоқчимиз.

Мисол учун бирор бир соҳанинг устаси бўлган инсонлар шу соҳанинг барча деталларигача яхши тушунадилар. Чунки бундай инсонлар шу соҳанинг негизини яхши тушуниб олиши натижасида, бу соҳадаги муаммоларга ана шу негиздан келиб чиққан тушунчалари асосида ечимлар топиб бера оладилар. Шу соҳанинг негизини яхши тушунганликлари учун у инсонларнинг шу соҳадаги муаммоларга бераётган ечимлари тўғри бўлиб чиқади. Демак, дунё ҳаётида яшар эканмиз келиб чиқадиган муаммоларга тўғри ечим бера олишимиз учун тўғри асос – негизни топиб олишимиз керак. Бу тўғри асос – негиз шу яшаб турганимиз дунё ҳаётига берилган тўғри ечимдир. Шу ечимни билган ва тушунган инсонларгина бу дунё ҳаётидаги турмуш тарзларини тўғри шакллантира оладилар.

Дунё ҳаётида фикрий жиҳатдан уйғонишга қадам қўймоқчи бўлган инсон аввало дунё ҳаётининг аслида нима эканлиги тўғрисида фикрлаб кўриши керак. Дунё ҳаётининг нима эканлигини билиш учун унга ёрқин назар ташлаши зарур, чунки бошқача, яъни чуқур ёки юзаки назар ташлаш орқали дунё ҳаётига бахо берилса берилган бахо хато бўлиши табиий. Бирор нарсага ёрқин назар ташлаш орқали бахо бериш – шу нарсанинг атрофидаги нарсалар ва шу нарсага унинг атрофидаги нарсаларнинг алоқадорлигини хисобга олган ҳолда фикрлаш орқали бахо беришни талаб қилади. Демак, дунё ҳаётига ёрқин назар ташлаш орқали тўғри бахо берилади.

“Дунё ҳаёти нима?” –  деган саволга жавоб излаётган одамнинг хаёлига нималар келади? Коинотдаги барча жисмлар, яъни хашоратлардан тортиб юлдуз, ой, қуёшгача ва яна инсонлар, яъни инсонларнинг бошқа нарсалардан ажралиб турадиган ўзига хослик жиҳати ҳамда ҳаёт, яъни баъзи нарсаларда мавжуд бўлган ҳаётни намоён этадиган жиҳатлар, туғилиш, ўсиш, улғайиш, кўпайиш, шулар билан боғлиқ ҳолатлар хаёлига келиши мумкин. Шу нарсалар дунё ҳаёти тўғрисидаги тасаввуримизни шакллантиради. Демак, дунё ҳаёти тўғрисида тасаввурга эгамиз.

Дунё ҳаёти тўғрисида ёрқин фикр юритиш билангина дунё ҳаёти борасидаги тўғри ечимга эга бўлишимиз мумкин. Демак, бунинг учун дунё ҳаёти ва унинг Яратувчиси бўлган, дунё ҳаётидан аввалги вужуд, ҳамда дунё ҳаётидан кейинги ҳаётнинг дунё ҳаётига алоқадорликлари тўғрисида фикр юритишимиз керак. Ўз ўзидан маълумки аввалги вужуднинг дунё ҳаётига боғлиқлиги Унинг дунё ҳаётини яратганидир. Кейинги ҳаётнинг дунё ҳаётига алоқадорлиги кейинги ҳаётда шу дунёда қилиб ўтилган амаллар устида хисоб китоб қилинишидир, яъни шу хисоб китоб дунё ҳаёти ва кейинги ҳаётнинг алоқадорлигидир. Шу алоқадорликни тўғри англаган инсонлар тўғри ечимга келишлари мумкиндир. Яъни аввалги вужуд бўлган Яратувчи бу дунё ҳаётини яратган экан унга ўзи истаганича қонун қоидаларни киритган ва шу дунё ҳаёти ичида яшаб умр кечирадиган инсоннинг қандай яшаши кераклиги билан боғлиқ тартиботларни ҳам Ўзи истаган тарзда нозил қилган. Кейинги ҳаётда айнан Яратувчи томонидан нозил қилинган тартиботларга амал қилингани ёки амал қилинмагани устида инсон хисоб китоб қилинади. Демак, бу фикрлашдан келиб чиқадиган тушунча дунё ҳаёти инсон учун ИМТИҲОНдир.

Имтиҳон дунёда инсон ўзи истаганидек эмас, шу имтиҳондаги қонуниятлардан тортиб барча нарсанинг эгаси бўлган Аллоҳ Таъоло истаганидек яшаши керакдир. Яъни ақлдан келиб чиққан қонунлар асосида яшаш тўғри эмас. Чунки Аллоҳ Таъолонинг қонуниятидан бошқа қонунлар билан яшаш инсонни кейинги ҳаётда қаттиқ азобга мубтало қилади. Шунинг учун ҳар бир амални қилаётганимизда бу дунё ҳаёти биз учун имтиҳон эканлиги ёдимиздан кўтарилмаслиги шартдир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Абдуллоҳ

21.10.2016й.