بسم الله الرحمن الرحيم

Ақл ва Ҳаёт

16

Ҳаёт шаклланиши учун асос бўладиган Ислом, капитализм, социализм ақидаларининг фитратга мос ёки мос эмаслиги тўғрисида фикр юритамиз. Аввало, фитрат ва фитратга мос бўлишнинг воқелиги тўғрисида тушунтириб ўтамиз.

Инсон фитрати уч ғариза ва инсон аъзоларининг узвий эҳтиёжларидан иборат. Бу уч ғариза тадайюн, бақо, нав ғаризалари бўлиб, уларнинг ўзига хос талаблари мавжуд. Мисол учун тадайюн ғаризасининг талаби ибодат қилиш ва муқаддаслаш кабиларда кўринади, бақо ғаризасиники яшаш учун кураш, нарсаларга эгадорликка интилиш кабиларда кўринади, нав ғаризасиники эса шаҳвоний ҳирсни қондириш,  ўзидан зурриёт қолдиришга интилиш кабиларда кўринади. Узвий эҳтиёжлар инсоннинг ҳаётийлигини таъминлаб берувчи асосий воситаларга бўлган эҳтиёжлардан иборат. Мисол учун ейиш, ичиш, кийим-кечак, уй-жой кабиларга бўлган эҳтиёж.

Инсон муаммоси айнан айтиб ўтилган ғаризалар талаблари ва узвий эҳтиёжларнинг қандай қондирилиши керак, деган савол устида келиб чиқади. Чунки инсон тирик экан бу ғариза ва узвий эҳтиёжлар ундан қондиришни талаб қилади. Шунинг учун инсоннинг амаллари мулоҳаза қилинса, шу ғаризалар талаби ва узвий эҳтиёжларини қондиришга қаратилаётганлиги кўринади.

Энди ақидаларнинг фитратга мос эканлиги қандай билинади? Шу бўйича қисқа мулоҳаза билдириб ўтсак. Фитратга мослик ақида ҳисобланган дунё ҳаёти тўғрисидаги умумий фикрнинг инсон фитратига зид келмаслиги билан ўлчанади. Инсон фитратига зид бўлган ақида бу фитрат муолажа бўладиган тўғри ечимлар бера олмайди.

Капитализм ақидаси келиб чиқишида капиталистлар дунё ҳаётининг яратувчиси борми ёки йўқми деган савол устида жиддий тафаккур қилишмади. Улар зимдан, яъни шунчаки, юзакилик учун яратувчи бор, деб фикр билдирдилар, ваҳоланки, бу борада баҳс қилишни ҳам истамайдилар. Чунки бу масалани баҳс қилинишга лойиқ масала сифатида кўрмайдилар. Шунинг учун дин ҳаётга аралашмаслиги керак, деган фикрни ақида сифатида кўтариб чиқдилар. Бу фикрнинг негизида Яратувчига итоат очиқчасига инкор қилинаётгани озгина фикрлаган инсонга аён бўлади. Яъни бу фикр Яратувчи бизнинг ҳаётимизга аралашмасин, ҳаётимизни ўзимиз тартиблаштириб оламиз, деган маънони англатади. Бу фикр инсон фитратидаги ибодат, сиғиниш ва муқаддаслашни талаб қилувчи тадайюн ғаризаси учун зиддир. Демак, инсон фитратига зид.

Социалистлар Яратувчини инкор қилишди, бу ҳеч кимга сир эмас. Тарихга назар соладиган бўлсак, инсон яралганидан буён бирор замонда ибодат,  сиғинишсиз ҳаёт кечирмаган. У хоҳ Ҳаққа ёки будга ёхуд қуёшга бўлсин сиғинган. Яъни сиғинувчанлик, муқаддаслаш инсон табиатида мавжуд. Социалистлар инсон фитратидаги ана шу хусусиятни инкор қилдилар. Демак, социализм ҳам инсон фитратига зид.

Ислом эса, Яратувчининг ягона илоҳлиги устига қурилган диндир. Ягона Яратувчи Ўз Росули с.а.в га Исломни инсоният ҳаётини шу дин орқали тартиблаштириши учун туширди. Кўрадиган бўлсак Яратувчининг борлиги хусусида чуқур ёндашган ва У зотга ҳақиқий итоатни чин маънода намоён қилган ақида Исломдир. Бу эса, инсон фитратига тўлалигича мосдир.

Демак, яна бир бор исботландики, Ислом ақидаси инсон муаммолари учун ҳақиқий муолажа бўла оладиган ечимлар тақдим эта олади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси.Абдуллоҳ.

23.01.2019й.