بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ақл ва Ҳаёт

25

Ақлнинг ажрата олиш хусусияти тўғрисида гапириб ўтганмиз. Келинг, бугун мана шу тўғрисида гаплашайлик. Яъни ажратиш хусусияти ақлда қандай амалга ошади, шу савол борасида мулоҳаза юритамиз.

Ақлнинг ажрата олиш хусусиятида муҳим ўрин тутадиган омиллардан бири бу маълумотдир. Бу худди икки таомни қайси бири мазалироқ эканлигини аниқлаш учун уларни еб кўриш керак бўлганидек. Шунингдек, бошқа нарсаларни ёки ҳолатларни бир-биридан ажрата олиш учун улар тўғрисида маълумотга эга бўлиш лозим. Айниқса, нима яхшию нима ёмон деган масала аслида жуда жиддий масала бўлиб, унга бепарволик қилиш мумкин эмас.

Ақлнинг амалларни ажратиши бу ширин-аччиқ, баланд-паст ва оқ-қорани ажратиш каби эмас. Сабаби бу нарсалар инсон сезги органлари билан ҳис қилиб ажрата олинадиган нарсалардир. Лекин амалнинг яхши ёмонини фақат Яратувчи ажратиб бериши лозим. Чунки маълум бир инсонлар томонидан белгиланган яхши-ёмон ўлчови бошқа бир жамоа инсонларга маъқул келмаслиги табиийдир. Чунки инсон қарорлар чиқаришда тафовут, ихтилоф, зиддият ҳамда муҳитидан таъсирланиш исканжасига тушиб қолишга маҳкум. Шунинг учун инсон томонидан чиқарилган қарорлар мукаммал ва ҳамма бирдек қабул қилишидан мосуводир.

Аллоҳ Таоло ақлнинг яратилиш табиатида идрок ва ажрата олиш хоссасини яратди, сўнгра инсонга яхшилик ва ёмонлик йўлини кўрсатди:

وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ

– “Биз инсонга иккала йўлни ҳам – яхшиликни ҳам, ёмонликни ҳам кўрсатдик”.  (Балад:10)

Аллоҳ Таоло ақлнинг табиатида фужур-бузуқликни ва тақво-покликни идрок қилиш хусусиятини яратган:

فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا

– “Аллоҳ инсонга фужур-бузуқликни ҳам, тақво-покликни ҳам танитиб қўйган”.  (Шамс:8)

Ақлнинг ажрата олиш хусусияти тўғри амалга ошиши учун Аллоҳ Таоло бизга етказган ўлчов бўйича бажарилиши керак. Бу ҳалол ва ҳаром ўлчовидир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

16.02.2019й.