بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

Роя газетаси:

АҚШ Сурияда ИШИДни тугатганидан сўнг қандай сиёсат олиб боради?!

Доктор Абдуллоҳ Рубин қаламига мансуб

2017 йил 21 октябрда АҚШ президенти Трамп «Давлатимиз ИШИД ва унинг ёвуз идеологиясини мағлуб қилишга оид халқаро кампаниямизда ҳал қилувчи босқичга етди», деган эди. Бироқ, ИШИДга улкан мағлубият етказилганига ҳамда Раққа шаҳрининг Америка томонидан қўллаб-қувватланувчи Сурия Демократик Кучлари (СДК) фойдасига зиён кўрганига қарамай, Америка ҳамон Суриядаги сиёсий ечимдан анча узоқда турибди. Трамп яна – Америка «Яқинда янги босқичга ўтади, ўшанда биз суриялик маҳаллий кучларни қўллаймиз, Суриянинг барча еридаги зўравонликларни енгиллатамиз, доимий тинчлик йўлида ютуққа эришамиз», деди. Бу гап Американинг ўз олдидаги йўлни нақадар узун ва узоқ, деб ҳисоблаётганига далолат қилмоқда. Чунки «қўллаш», «ютуққа эришиш» каби сўзлар, сўнгги босқични сифатлашда қўлланувчи сўзлар эмас.

Ўтган яқин кунлар ичида бўлган асосий воқеа-ҳодисалардаги диққат-эътибор, Ироқ ва Суриядаги курд кучларига қаратилди. Сурия шимолидаги Курдистон вилояти ҳукумати раҳбари 25 сентябрда бўлиб ўтган мустақиллик референдумининг ўтказилишига қарши курашиб келгандан сўнг ҳамда 92 % одам Курдистоннинг Ироқдан ажраб чиқишига овоз бериши ортидан, Бағдоддаги ҳукумати Киркук шаҳри атрофига ўз кучларини жойлаштиришга киришди. Маълумки, бу шаҳарни 2014 йилдан бери Курдистон Демократик партияси билан Курдистон Миллий Иттифоқига қарашли Пешмерга кучлари истило қилиб келаётган эди. Сенатдаги қуролли хизматлар қўмитаси раиси Республикачилардан бўлган сенатор Жон Маккейн америкаликларнинг иттифоқчиси ўртасидаги айни тарангликни қоралаб, «Қўшма Штатлар Ироқ ҳукуматига қурол-аслаҳа етказиб бериш ва машқлар ўргатиб беришдан мақсади, ўзининг регионал ҳукуматларидан бири бўлган кучларга ҳужум қилиши учун эмас эди, балки ИШИДга қарши курашиши ва ташқи хавф-хатарлардан ўзини мудофаа қилиши учун эди, ахир, у кучлар АҚШнинг узоқ вақтлик ва мустаҳкам ҳамкори-ку», деди. Аммо Маккейининг «бу иш оқибати»дан огоҳлантирганига қарамай, 16 октябрда Ироқ Федерал кучлари Барзонийга мухолиф бўлган Курдистон Миллий Иттифоқи етакчилари билан келишиб олиши ортидан, Эрон жангарилари ёрдамида Киркукка кириб борди. Курдистон Миллий Иттифоқи кучлари, бир оздан кейин Курдистон Демократик партияси кучлари Киркукдан воз кечиб, бир неча соатлардаёқ уни Федерал кучларига бўшатиб беришди.

Америка низодаги томонларнинг бири бўлган эмас, деган гапда америкалик масъуллар ҳам, президент Трамп ҳам қаттиқ тураётган бўлса-да, бироқ «Нью-Йорк таймс» газетасининг 18 октябр сонида бошқа нарса нашр қилинди. Унда Американинг «Ироқ кучларининг Курдлар назорат қилаётган минтақаларга кириш режасига рози бўлгани, Курдистон гуруҳларининг Киркукдан ўз кучларини олиб чиқиб кетишига оид келишувда Эроннинг воситачилик қилгани, бу эса, Ироқ кучларига шаҳарнинг катта қисмини эгаллашларига сабаб бўлгани» айтилди.

Ироқ Курдистони мустақиллиги масаласида мана шундай омадсизликлар бўлаётганига қарамай, Американинг Суриядаги курд иттифоқчилари ҳамон Америкадан мукофот умид қиляпти. Чунки улар бундан олдин унинг розилиги билан Раққани эгаллашга муваффақ бўлишган эди. «Рейтер» ахборот агентлиги хабарида айтилишича, курдлар назорати остидаги Сурия Демократик кучлари «марказий бўлмаган федерал ва демократик Сурия доираси»да ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқи мавжудлигини таъкидламоқда. Дарҳақиқат, худди Ироқдаги Курдистон вилояти ҳукумати каби Сурияда ҳам бир курдлар давлати қуриш ваъдаси ҳам мавжуд. Лекин бу давлатнинг Суриянинг қай ҳудудида ва қай шаклда бўлиши ҳақида ҳамон ихтилоф қилинмоқда.

Турк қуролли кучлари, «Yeni Şafak» кунлик газетага кўра, Сурия шимолидан Ифриндаги Курдистон Ишчилар партияси кучларини қуршовга олмоқда, Идлиб вилоятининг чор атрофида саккизта база қурмоқда. Бундан ташқари, тўқнашув ҳам кутилмоқда ҳамда АҚШ қўллаб-қувватлаётган кучлар билан Россия қўллаб-қувватлаётган кучлар Ироқ билан чегарадош ҳудудлар бўйлаб шарққа томон интилишмоқда.

Трамп Сурияда қўллаб-қувватлаётгани тўғрисида тилга олган босқинчи кучлар, бўлиниб кетмоқда… Энди Америка Сурия тақдирини ҳал этишга оид жуда кўп ваъдаларни бераверади ва ўзи бузаверади. Асад режимини нима қилиш лозим бўлган масала ҳам, ноаниқлигича қолмоқда. Агар бу режим ағдарилмаса, у ҳолда, уни Федерал конституцияни қабул қилишга мажбуран рози қилинади. Америка қўллаши эҳтимоли бўлган воситалардан бири, БМТга қарашли «қўшма тергов механизми» бўлиб, унда кимёвий қуролларнинг олтмиш нафар туридан фойдаланилгани хусусида тергов олиб борилади. Бугун бу мустамлакачи давлат айни терговни бир йилга кечиктиришга уриняпти, Россиянинг тергов жуда секин кетаётгани тўғрисидаги шикоятларини ҳам инобатга олмаяпти.

Америка Сурияда ўзининг таъсири остида бўлган ҳудудларни пайдо қилишга ва бу ҳудудлар рақобатчи кучлар ўртасида ўзаро мувозанат пайдо қилишига умид қиляпти. Демак, мана  шундай бир вазиятда яқин келажакда бирор нарса бўлиши қоронғу. Бироқ, Ироқ шимолидаги курдларнинг тасодифан заифлашиб қолиши огоҳлантирув ўрнида бўлиши лозим. Чунки, хорижий кучлардан ташкил топган дўстларнинг ўз дўстини рад этиши осон кечади. Бунинг учун дўстининг кучини нотўғри фаҳмлаши ёки ниятининг бузуқ бўлиши кифоя.

Роя газетасидан олинди