بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Ўзбекистоннинг мақталаётган иқтисодиёти

Тасаввур қилинг, бир танишингиз сизга бир хабар олиб келди. Сиз ўша хабарга тезда ишониб кетаверасизми ёки уни текшириб кўрасизми? Албатта, ақли расо одам олдин олиб келинган хабарни текшириб кўради. Аввало, ўша одамга ишонса бўладими, у нимага таяниб бу хабарни олиб келди, унинг фикрлаш даражаси қандай, бу хабарни менга етказишдан мақсади нима ва ҳоказо саволларни ўзимизга берамиз. Худди шунингдек, Каримов бошчилигидаги ҳукуматнинг бизга бераётган хабарлари, яъни маълумотларини ким текшириб ёки воқеликка солиб кўрган? Бу саволга жавоб бергани жуда кўп одам ўйланиб қолса керак. “Озодлик” нинг хабарига кўра, “Ўзбекистон 2013 йил натижаларига кўра, жон бошига ялпи ички маҳсулотининг ҳажми бўйича дунёда 190 мамлакат ичида 138 ўринни эгаллади. Жаҳон банки эълон қилган янги рўйхатга кўра, Ўзбекистон ялпи ички маҳсулоти жон бошига 1.878 минг АҚШ долларини ташкил қилади. Ялпи ички маҳсулотнинг умумий ҳажми эса, 2013 йилда қарийб 56 ярим миллиард долларни ташкил қилган ва бу кўрсаткич бўйича Ўзбекистон 73 ўринни эгаллаган. 2013 йилда Ўзбекистонда 30,241 миллион аҳоли бўлган ва бу кўрсаткич бўйича дунёда 43 ўринни эгаллаган.  

Қиёс учун аҳолиси 18 миллионга (62 ўрин) етмайдиган қўшни Қозоғистонда ялпи ички маҳсулотнинг умумий ҳажми 220 миллиард АҚШ долларидан ортиқни (46 ўрин), жон бошига ҳисоблаганда эса 13.172 минг (60 ўрин) АҚШ долларини (Ўзбекистонда 7 баробар кўпроқ) ташкил қилади.”

ЯИМ (ялпи ички маҳсулот) – давлат иқтисодиётининг асосий кўрсаткичларидан биридир. Бу кўрсаткичга қараб, аҳолининг турмуш даражасини озми-кўпми тасаввур қилиб олиш мумкин. Жаҳон банки дунёдаги мамлакатларни бу кўрсаткич бўйича 3 турга бўлади:

1. Аҳоли жон бошига тўғри келадиган юқори даромадли мамлакатлар (жон бошига $12616 ва ундан юқори);

2. Аҳоли жон бошига тўғри келадиган ўртача даромадли мамлакатлар (жон бошига $1036 дан $12615 гача);

3. Аҳоли жон бошига тўғри келадиган паст даромадли мамлакатлар (жон бошига $1035 ва ундан паст).

Демак, Ўзбекистон иқтисодиёти зўрға ўртаҳоллар гуруҳига илашиб олибди.  

Яна ҳам ишлаб чиқариш деярли йўқ бўлган давлат учун бу жуда яхши кўрсаткич. Бу рўйхатда Ўзбекистондан кейинги ўринларни, асосан, иқтисодиёти ўта паст бўлган Африка давлатлари банд қилган.

Энди юқоридаги фикрга қайтамиз. Минбарга чиқиб олиб, мана бу йилда иқтисодиётимиз мана бунчага, ишлаб чиқаришимиз мана бунчага, аҳоли турмуш даражаси мана бунчага ўсди, деб кўксига муштлаётган золим Каримовнинг гапларини, мана, рақамларга ўзингиз солиштириб кўринг. Агар унга ишонадиган бўлсак, Ўзбекистон 190 та давлат ичида, камида юзталикка кириши керак эди, рақамлар эса алдамайди. Яна ўзингиз яшаётган жойдаги одамларнинг яшаш шароитига бир ҳолислик билан баҳо беринг. Наҳотки, ўзининг етарли табиий бойликларига, ер ресурсларига эга бўлган мамлакат аҳолисининг жон бошига йилига атиги 1 878 АҚШ доллари тўғри келса? Ахир бу ғирт ёлғонку! Ақли бор одам бундай маълумотларни албатта текшириб кўради, унга кўр-кўрона ишониб кетавермайди.

Шу жойда бир ўринли ҳикояни келтирамиз. Халифа Умар ибн Абдулазиз қизига, Байтулмолдан қарзга олинган маржон билан ясанишига унамайди. Унга маржонни қайтариб топширишга буюради. Байтулмол хазиначисини эса, халифа қизига қарзга маржонни бергани учун жазолайди. Умар ибн Абдулазиз шахсий мақсадлари учун атиги бир неча чақа турадиган зайтун мойли чироғни ҳам ишлатмайди. Чунки бу чироқ давлат мулки эди. Бу чироқни ишлатишни яқинда Аллоҳ ҳисобини оладиган иш деб билган эди.

Мана, Уммат ҳаққидан қўрққан ҳақиқий раҳбар қанақа бўлади? Бунақа Каримовлардан мингтаси унинг тирноғига ҳам арзимайди. Халифалар бунчалик Умматнинг ҳаққидан қўрқишига сабаб эса, Аллоҳдан қўрққанликлари ва Исломга риоя қилган ҳолда давлатни бошқарганликларидир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Фаррух

23.07.2014й.