بسم الله الرحمن الرحيم

Дунё ҳаётини таниш ва унга баҳо беришнинг инсонга таъсири

“Дунё ҳаёти нима?”, деган саволни ўзингизга бериб кўринг. Бу саволга берган жавобингизни ҳаётда қилаётган амалларингизга солиштиринг. Жавобингиз қилаётган амалларингизга мос келяптими?

Нима учун инсонларга дунё ҳаётини танитиш керак?

Тасаввур қилинг, сизга сиз умуман таниш бўлмаган бирор нарсани совға қилишди. Сиз эса бу нарса нима эканлигини ва бу нарсага нисбатан қандай муносабатда бўлиш кераклигини билмай ҳайронсиз. Сизга бу нарса автомобилнинг янгича кўриниши бошқача бўлган тури деб айтишди.

Яна бошқа вариантларни кўриб чиқайлик.

Ана энди, сизга компютернинг умуман сиз билмаган, замонавийлиги учун кўринишидан компютер эканлигини англаб бўлмайдиган турини совға қилишди. Сиз бу ҳолатда ўзингиз учун номаълум бўлган нарсага қандай муносабатда бўлишни билмайсиз.

Бу икки ҳолатга ўхшаш воқеа кўп инсонларнинг ҳаётида содир бўлган бўлиши мумкин. Лекин улар, биз юқорида айтиб ўтганимиздек, ўзларига номалум бўлган нарсани нима эканлигини билмагунларича бу нарсага нисбатан қандай муносабатда бўлиш кераклигини аниқлай олмаганлар. Ва, энг муҳими, бундай вазиятда инсон ўзига номаълум бўлган нарса билан боғлиқ бирор мақсадга эга бўла олмайди. Яъни биринчи мисолимиздаги ҳолатда инсон ўзига тақдим қилинган совғани машина эканлигини билар экан, унда бу машинадан қандай фойдалана олиш бўйича тасаввур ҳосил бўлади. Шундай экан, бунинг натижасида инсон бу машина билан боғлиқ бирор мақсадни кўзлаши мумкин. Иккинчи мисолимизда ҳам худди шундай, ўзига берилган нарса компютер эканлигини билган инсон ундан қандай мақсадларда фойдаланиш мумкинлигини билади ва шунга қараб ўзи учун мақсад белгилайди.

Демак, инсон ўзи учун номаълум бўлган нарсадан фойдаланган ҳолда бирор мақсадга эришишни кўзламайди, тўғрироғи кўзлай олмайди. Дунё ҳаёти устида ҳам худди шу каби фикрлаш керак. Яъни инсон дунё ҳаётини билмай туриб унда қандай яшаш кераклигини билмайди. Шунинг учун яшаш тарзи тўғри бўлишини истаган инсон аввало дунё ҳаётини ўрганиб, ундан кейин унда қандай қилиб тўғри яшаш мумкинлигини билиб олади.

Дунё ҳаётини таниш, инсонга бу ҳаётдаги мақсадни ва унда қандай яшаш кераклигини белгилаш учун керак. Энди фикрлаб кўринг, сиз бу дунё ҳаётини нима эканлигини биласиз ва ўзингиз учун бу ҳаётда мақсадни ҳам белгилаб, шу мақсадга етиш йўлини ҳам танлаб олгансиз. Лекин бу ерда муҳим масала бор, яъни сиз дунё ҳаётининг нима эканлигини тўғри билиб олдингизми?

Юқоридаги икки мисолда айтиб ўтдикки, бу номаълум нарсалар совға қилинган инсон, бу нарсаларни шу совғани унга берган инсонлардан ўрганди. Яъни совға қилган инсонлар унга бу нарсалар тўғрисида маълумот берди. Шундан кейин у бу номаълум нарсаларнинг нима эканлигини билди ва ўзи учун улар билан боғлиқ мақсадлар белгилади. Шу ерда савол туғилади, агар совға қилган инсонлар унга нотўғри маълумот берган бўлсачи? Унда унинг бу нарсалар тўғрисидаги тасаввури ва шу нарсалар билан боғлиқ мақсадлари хато бўлиб чиқади.

Энди худди шундай фикрлашни дунё ҳаёти устида олиб боринг. Сиз ўзингиз шундай ўйлайсизки, бугунги кунгача дунё ҳаётини билиб, шу билишингиз асосида мақсад ёки мақсадлар белгилагансиз. Агар дунё ҳаётини танишингиз учун берилган маълумотлар нотўғри ва дунё ҳаётига сиз томонингиздан берилган баҳо хато бўлиб чиқсачи? Унда сиз шу вақтгача хато яшаб келаётган ва келажакка ҳам белгилаб қўйган мақсадларингиз хато нуқтаи назар асосида белгиланган мақсадлар бўлиб қолмайдими? Кўрдингизми, дунё ҳаётини тўғри таниш қанчалар муҳим!

Шунинг учун дунё ҳаёти бўйича баҳо бермоқчи бўлсангиз, бу дунё ҳаётининг Эгасига (Яратувчисига) “қулоқ” солинг. Бу дунё ҳаётини унинг Эгаси билганчалик бошқа ҳеч ким билмайди ва била олмайди. У Зот берган маълумотлар бўйича дунё ҳаётини таниш – ягона тўғри таниш ҳисобланади. Шу таниш асосида яшаш тарзи ва ундаги мақсад белгиланса, ана шу яшаш тарзи ва мақсад тўғридир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

08.10.2017й.