Аллоҳнинг хикмати ва Хакимлиги
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Аллоҳнинг хикмати ва Хакимлиги
Аллоҳнинг Хаким исми.
Аллоҳ Таъоло хикматда хақиқий комил, мукаммалдир. Унинг Хаким исми азизлик, нарсаларнинг ботинию зохирини билиш, тавбаларни қабул қилиш, мақтовларга лойиқлик, илм ва кенглик каби исмларига яқин исмдир. Оятларда келган "العزيز الحكيم — العليم الحكيم — الحكيم الخبير — واسع حكيم — تواب حكيم — حكيم حميد " — сўзлари бунга далил бўлади.
Аллоҳнинг Хаким сифати.
Аллоҳ Таъоло хикматининг мукаммаллиги ва махлуқотлари, яратган нарсалари устида жорий қилган хукмларининг мукаммаллиги билан сифатланган. Демак Хаким бу – илми шу даражада кенгки, ҳар бир нарсани бошланиши ва охири натижасини мутлақ ва мукаммал билади, мақтовларга лойиқлиги шу даражада кенгки, махлуқотларидан биронтаси, ёки ҳаммаси Уни ҳар қанча мақтагани билан, унга муносиб мақтовни тамомига етказа олмайди.
Нарсаларни яратишдаги Хакимлиги, нимани яратган бўлса, уни ўз ўрнига муносиб равишда яратган ва албатта, ҳар бир яратган махлуқини аниқ бир қонуният билан, ўша яратилган махлуқи чиқиб кета олмайдиган чегаралар билан ва уни ушбу қонуниятларга бўйсинувчи қилиб яратган.
Хикматнинг маъноси.
1. Энг афзал, энг олий билимлар билан нарсалар учун энг мукаммалликни, энг муносибликни билиш, белгилаш.
يُؤتِي الْحِكْمَةَ مَن يَشَاءُ وَمَن يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْالأَلْبَابِ
“У зот кимни хоҳласа, ўшанга ҳикматни беради. Кимга ҳикмат берилса, унга кўп яхшилик берилган бўлади. Фақат ақл эгаларигина эсларлар”. (Бақара. 269)
2. Илм ва фақиҳлик.
وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّحَمِيدٌ
“Батаҳқиқ, Биз Луқмонга: «Аллоҳга шукр қил. Ким шукр қилса, ўзи учун қилади. Ким ношукрлик қилса, бас, албатта, Аллоҳ беҳожат ва мақталган зотдир», деб ҳикматни бердик”. (Луқмон. 12)
الْكَلِمَةُ الْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْمُؤْمِنِ فَحَيْثُ وَجَدَهَا فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا عن رسول الله صلى عليه و سلم
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдан: “Хикматли гап мўъминнинг йўқотган нарсасидир, уни қаерда топса олишга энг хақлидир”. Термизий ва Ибн Можа ривояти.
Умумий қилиб айтганда, “хикмат” дегани, ҳар бир нарсани ўзининг муносиб жойига қўйиш, деган маънони беради.
Аллоҳнинг хикмати икки хил бўлади:
Биринчиси, махлуқотларини яратишдаги хикмати. Аллоҳ махлуқотларини хақ билан яратди, хаққа муштамил қилиб, хақнинг ўзида, хақнинг ичида, хақни кўрсатилса осон тушунувчи, хаққа аралашган қилиб яратди. Ушбу махлуқотларини энг чиройли низом билан яратди. Уларни энг мукаммал тартиб билан тартиблаштирди, жойлаштирди. Яъни ҳар бир яратган махлуқотига унга муносиб кўриниш, унга муносиб аъзолар, унга муносиб харакатланиш чегаралари, қонуниятларни берди. Аллоҳ Таъолонинг махлуқотларини яратишдаги хикмати ва Хакимлиги хусусида яна кўплаб гапларни гапириш мумкин.
Иккинчи хикмати, яратган махлуқотларини яшаш тарзлари учун тузиб берган қонунлар, чегаралар, тартиблардаги хикмати, яъни бандаларга нисбатан қаралганда, буйруқлари ва қайтариқларидаги хикмати. Аллоҳ Таъоло шариатларни тузиб чиқишда, ҳар бир Пайғамбар умматининг яшаб турган воқелиги, хаёт тарзига муносиб равишда, энг мукаммал ва энг адолатли шариатларни тузиб чиқди.
شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحاً وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ
“У Зот сизларга дин этиб Ўзи Нуҳга берган ва сенга ваҳий қилган нарсамизни ҳамда Иброҳим, Мусо ва Ийсоларга берган нарсамизни шариат қилди. «Динни барпо қилингиз ва унда тафриқага(бўлинишга) тушмангиз», деди. Мушрикларга сен уларни даъват қилган нарса оғир келди. Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишисини танлаб олади ва У Ўзигагина илтижо этгувчи кишини ҳидоят қилади”. (Шуро.13)
Ушбу ахкомлар, шариат қонунларини энг олий хикмат билан тузганидан ташқари, ушбу қонунларни хикматга шу даражада боғлиқ қилдики, бундай қонунлар тузгувчини “Хоким”, деб қонунларни ўзини эса, “хукм” деб номлади. Яъни мутлақ хикмат эгасигина, хақиқий Хоким бўла олади, мутлақ хикмат эгасигина, хақиқий хукм туза олади.
Инсониятнинг яшаш тарзи учун чегаралар, тартиб – қоидалар, қонунлар ишлаб чиқиш, ушбу инсонларни Яратган тарафидан бўлмаса, уларга нима муносибу, нима муносиб эмас, бунинг хикматини аниқ билмайдиган тарафидан бўлса, яъни бошқа бир гуруҳ инсонлар томонидан бўлса, бу инсонлар тузаётган тартиблар ва қонунлар хикматдан, яъни яроқлиликдан, инсонлар устига татбиқ қилишдан холи бўлиб қолади.
أَفَغَيْرَ اللّهِ أَبْتَغِي حَكَماً وَهُوَ الَّذِي أَنَزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلاً
“ Аллоҳдан бошқани ўзимга хакам қилиб олайми?! Ва холанки У сизга (хукм юритишингиз учун) Китобни батафсил қилиб нозил қилди”. (Анъом. 114)
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, бизлар мусулмонлар модомики, ўзимизни мусулмон деб хисобларканмиз, Аллоҳга, Унинг Хакимлигига ва хикматларига иймон келтирган эканмиз, ушбу хикматга мувофиқ тузилган қонунлар билан яшашни ўзимизга лойиқ деб билишимиз ва шунинг учун харакат қилишимиз лозим.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим
15.11.2014й.
