Ғарб капиталистик тузуми келтириб чиқарган камбағаллик муаммосига Ислом қандай ечим беради?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

17-18 сентябр кунлари Наманганда “Камбағалликдан фаровонлик сари” III халқаро форуми бўлиб ўтди. Унда маҳаллий ва хорижий экспертлар, халқаро ташкилотлар ва молия институтлари иштирок этди. Анжуманнинг марказий воқеаси Президент Шавкат Мирзиёевнинг нутқи бўлиб, унда глобал иқтисодий беқарорлик ва иқлим ўзгаришлари фонида Ўзбекистоннинг камбағалликка қарши миллий модели таҳлил қилинди ҳамда келгуси стратегиялар белгиланди.

Биз ушбу форум тафсилотлари ва ўртага ташланган ечимларга тўхталмоқчи эмасмиз. Чунки камбағаллик муаммосини айнан мана шу капиталистик иқтисодий низом келтириб чиқаряпти. Муаммонинг бош сабабчиси шу тузумнинг ўзи экан, ундан қандай қилиб тўғри ечимлар келиб чиқсин?!

Эътиборлиси, мазкур форум ўтаётган бир пайтда, Islom.uz расмий веб-сайтида кўпчилик уламолар тарафидан бешинчи Рошид Халифа номини олган Умар ибн Абдулазиз ҳақида мақола эълон қилинди. Маълумки, у ўзининг ўта қисқа (милодий 717-719 йиллар) бошқаруви даврида – иқтисод жиҳатидан олганда – камбағалликка тамоман барҳам берган адолатли Халифа бўлганлиги билан машҳур. Ўзбекистонда камбағалликка қарши курашга бағишланган форум ўтказилаётган бир пайтда, камбағалликка бутунлай барҳам бергани билан ном қозонган мусулмонлар Халифаси ҳақида мақола чоп этилиши – ажойиб тасодифми ёки ҳақиқий ечим Исломда эканлигига бир ишорами?!

Келинг, ушбу мақоладан кичик иқтибос келтириб ўтсак: “Умар ибн Абдулазизнинг халифалик даврларида кенг ҳудудли Ислом давлатида катта миқдорда закот моллари тўпланган, лекин закот оладиган одам топилмай қолган. Бу эса ўша давлатдаги ҳар бир оила закот бериш даражасига етган, деганидир. Шунда уламолар йиғилиб, тўпланган закот молларини “Аллоҳнинг йўлида” деган бандга мувофиқ, Африкада Исломни тарқатиш ишларига сарфлаш керак, деган фатво чиқарганлар. Мулоҳаза қилинадиган бўлса, шу қадар катта ҳудудга эга бўлган давлатда закот олишга ҳақли одам топилмаслиги нодир ҳолатдир. Бу мазкур бепоён давлатда истиқомат қилувчи барча одамлар йил давомида саксон беш грамм тилла миқдоридан зиёд жамғармага эга бўлган, деганидир. Бундай иқтисодий тўкинчилик инсоният тарихида мисли кўрилмаган ҳолатдир”. (Иқтибос тугади)

Ҳа, мана бу тарихий ҳақиқатни ҳеч ким инкор қила олмайди. Бироқ шунга қарамай, барча муаммоларга, жумладан, камбағалликка ҳам барҳам берувчи Аллоҳнинг буюк неъмати бўлган Ислом низомини татбиқ қилишдан мана бу ҳукуматлар қасддан бўйин товлаяпти. Шунинг учун ҳам уларнинг камбағал-йўқсил одамларга ёрдам беришга чин дилдан ва холис ният билан эътибор қаратаётганига шубҳа-гумон қилишга ҳақлимиз.

Агар уларнинг нияти холис бўлганда, Умар ибн Абдулазизга ўхшаган халифаларнинг Ислом ва унинг иқтисодий низомини гўзал татбиқ қилиб, камбағалликка қандай барҳам берганларидан ўрнак олишмасмиди?! Албатта, шундай бўларди. Чунки Ислом капитализмга ўхшаш яроқсиз, ясама тузумлар каби муаммонинг оқибатларига қарши курашишни буюрмайди, балки эътиборни уларни келтириб чиқарадиган сабабларга қаратади ва уларни бартараф қилади. Гапни чўзмай, қуйида бу аҳкомлардан айримларини келтириб ўтамиз:

1 – Нафақа аҳкомлари. Бу аҳкомлар орқали Ислом ҳар бир нафақага ҳақли одамнинг нафақасидан жавобгар бўлган киши устидаги ҳаққини баён қилган. Мисол учун, оталар зиммасидаги фарзандлар нафақаси, фарзандлар улғайганида уларнинг зиммасидаги ота-она нафақаси, эр зиммасидаги хотин нафақаси ва ҳоказо каби;

2 – Мерос аҳкомлари. Бунда Ислом очиқ-ойдин белгиланган қонунларга мувофиқ ҳар бир меросхўрга меросдан ўз насибасини кафолатлаган;

3 – Омма мулки аҳкомлари. Бунда айни мулк тушумлари инсонлар эҳтиёжларига инфоқ қилинади. Таълим, соғлиқни сақлаш ва коммунал хизматлар каби;

4 – Давлат мулки. Бу мулк доирасида камбағалларга, улар ўзларидан камбағаллик сифатини даф этишлари учун маълум маблағ берилади;

5 – Музорабага ихтисослашган ширкатлар аҳкомлари. Бу ширкатлар орқали маблағи бўлмаган шахс маълум ишлаб чиқариш ширкатининг эгасига айланади, унинг ширкатини маблағи бор шахс молиялаштиради;

6 – Ерни ижарага беришнинг ҳаромлигига, балки ери бор шахс унга экин экиши ёки биродарига беришига оид аҳкомлар;

7 – Молни хазина қилиб сақлашнинг ҳаромлиги аҳкомлари. Бу билан иш тополмаётган шахсларни иш билан таъминловчи лойиҳалар бўйича маблағ ётқизиш фарз бўлади;

8 – Судхўрликнинг ҳаромлиги тўғрисидаги аҳкомлар. Бу аҳкомлар бозорда ишлаб чиқариш айланмасидаги пулнинг етарли бўлишини таъминлайди;

9 – Закот аҳкомлари. Закот моллари молга муҳтож бўлган саккиз синфдаги кишиларга етиб боради;

10 – Солиқлар аҳкомлари. Солиқ жамиятдаги очлик ва фавқулодда қашшоқлик эҳтиёжини қондириш учун махсус вақтларда бадавлат мусулмонларга солинади.

Шунинг учун бугунги кунда камбағалликка қарши курашиш номи остида ўтказилаётган мана бундай форумлар ёки ҳар хил тадбирларнинг ҳеч бир фойдаси йўқ. Балки бу шунчаки капиталистик тузумга ямоқ солишдан бошқа нарса эмас. Мазкур форум ҳатто ўзига сарфланган маблағларни ҳам оқламайди. Ҳақиқий ечим – Исломда ва бундан бошқаси меҳнат ва маблағни ҳавога совуришдир!

Салоҳиддин

24.09.2025й