بِسْـــمِ اللهِ الرَّحْمٰـــنِ الرَّحِيـــم

Роя газетаси:

Эрон қўзғолони ва Умматдаги ўзгартириш истаги

Абу Ҳамза Хутвоний қаламига мансуб

Эрон шаҳарларини тўсатдан қамраб олган норозилик намойишлари – Эрон раҳбарлари тарафдорлари даъво қилгандек – ўткинчи шамол эмас. Шунингдек, Инқилоб посбонлари қўмондони Муҳаммад Али Жаъфарий айтган навбатдаги фитна ҳам эмас. Зеро, айни қўзғолонни «ўтиб кетган бир норозилик, холос», деган ҳам мана шу кимсадир. Шунингдек, бу қўзғолон Эрон режими муршиди Ҳоманаий айблаган «Вашингтон, Лондон, Тель-Авивнинг тил бириктируви» ҳам эмас. Балки бу – золим режимдан қашшоқлик ва хорлик аламларини тотган халқнинг унга қарши қилган қўзғолонидир ҳамда зоҳирда Американи сўкаверадиган, аслида у билан яширинча ҳамкорлик қиладиган шубҳа остидаги тоғут режимга қарши исённинг бир кўринишидир. Ҳа, Эрон режимига қарши ёшларнинг бундай акциялари, ҳақиқий ўзгаришни истовчи ҳақиқий қўзғолоннинг аланга олиши сари бир учқундир.

Норозилик намойиши 2017 йил 27 декабрда Машҳад шаҳрида ўз-ўзидан келиб чиқди. Бу намойишлар иқтисодий вазиятнинг оғирлиги ва коррупциянинг кенг тарқалишига нисбатан оддий талаблар билан бошланди. Кейин ҳажми кенгайиб, талаблари ортиб борди. Кундан-кунга янги-янги шаҳарларга ўтиб, уларнинг сони 120 нафарга етди. Бундан ташқари, янги-янги шиорлар пайдо бўлиб, режимни ағдаришга қаратилган оммавий халқ қўзғолонига айланди. Намойишчилар ўз юришларидан такрорлаган шиорлардан баъзилари, «Жаноб Али, ўзингдан хижолат бўл ва кет», «Диктаторга ўлим», «Одамлар тиланиб сўраяпти, муршиди аъло эса, ўзини илоҳдек тутяпти», «Руҳонийга ўлим» кабилардан иборат бўлди.

Дарҳақиқат, бу табиий келиб чиққан халқ ҳаракати бўлиб, режимни эсанкиратиб қўйди, кузатувчилар ҳам буни кутишмаган эди. Бунга бир неча моторлар туртки берди, масалан зулм, ишсизлик, қашшоқлик, кенг ёйилган коррупция, худди ўрта асрларда Европадаги динни ниқоб қилган диндорлар каби бир гуруҳ табақанинг ҳокимиятга чирмовуқдек ёпишиб олиши… каби. Ҳеч шубҳасиз, бу – армия, Инқилоб посбонлари ва хавфсизлик хизмати каби турли йирик ҳарбий қудрат билан қуролланган бир ҳокимиятга қарши кўтарилган халқ ҳаракати бўлди.

Режим намойишчиларга қарши бостириш, қамоққа олиш каби зўравонликнинг барча услубларини қўлласа ҳам, ўзининг ҳукуматпараст тарафдорларидан параллел равишда намойишлар уюштириб, шу орқали қўзғолоннинг мазмун-моҳиятини йўқотишга ва мақсадларини бўяб кўрсатишга уринса ҳам, норозилик намойишлари ўзининг иккинчи ҳафтасига ўтди.

Режим қўзғолонга мумкин қадар тезроқ барҳам бериш мақсадида, намойиш бўлаётган учта вилоят-Ҳамадон, Исфаҳон ва Луристонга Инқилоб посбонларини ташлади… Интернет тармоғини узиб қўйиб, норозилик намойишлари ва юришлари ҳақида лавҳалар, суратлар тарқатаётган кўплаб электрон сайтларни ёпиб ташлади, шу орқали қўзғолонни ўчиришга, мураккаб тус олмай туриб уни ўчиришга уринди. Лекин шундай репрессив услубларга қарамай, қўзғолон аланга ола бошлади, намойишчилар қанчалар қамалса, улардаги курашчанлик руҳи шунчалик кучаяверди ва турли кўринишларда давом этди. Режимнинг намойишчилардан ўнлабини ўлдириши ва минглабини қамоққа ташлаши, уларнинг иродаларини синдиролмади, қўзғолончи ёшлардаги эҳтирос оловини ўчиролмади.

Бу норозилик намойишларини 2009 йилдаги намойишларга ўхшатиб бўлмайди. Чунки 2009 йилдаги намойишларга президентлик сайловининг сохталаштирилиши туртки бўлган ва у шунгагина чекланиб, овозларни қайта санашни талаб қилиш билан кифояланган ҳамда Ислоҳотчилар билан Консерваторлар оқими бир-бири билан рақобатлашган эди… Ҳа, у норозилик намойишларини бугунги намойишларга ўхшатиб бўлмайди. Чунки бу сафар талаблар кенгқамровда бўлмоқда, шиорларда режимни иккала оқими билан бирга кетиши талаб қилинмоқда. Режимнинг иккала коррупциячи қаноти олиб бораётган ўйин энди намойишчиларга ўтмаяпти. Шунинг учун ҳам намойишчилар Ислоҳотчилар бошқаруви билан Косерваторлар бошқарувини бир-биридан ажратмаган ҳолда, Ҳоманаийни ҳам, Руҳонийни ҳам кетишини талаб қилиб ҳайқирмоқдалар.

Халқаро ва регионал позицияларга келсак, аксарида ҳукмрон режим билан тил бириктирганлик очиқ кўриниб турди. АҚШ маъмурияти Эрон режимига қарши фақат оғзаки баёнотлар билан кифояланди. Унинг мухолафат тарафида туриши, шу мухолафатга нисбатан шубҳа пайдо қилиб, режимнинг шуҳратини оширади, қўзғолончиларни йўқ қилиш учун унга қонуний ҳуқуқ бериб жиноятларини яширишига имкон беради… Америка кимлар тарафида турса уларга нисбатан шундай иш тутиб келади.

Энди, Эронга қўшни бўлган Туркия позициясига келсак, унинг норозилик намойишига қарши режим тарафида тургани яққол кўриниб турди. Турк президенти Ражаб Тоййиб Эрдоган эронлик ҳамкасби Ҳасан Руҳоний билан телефон орқали боғланиб, қўзғолонга қарши унинг ёнида туриши билан кўнглини кўтарди. Туркиялик масъуллар Эрон режимига қарши кўтарилган халқ ҳаракатини Трамп билан Нетаньяху томонидан қўллаб-қувватланаётганликда айблашди ва шубҳасиз, бундан фақат қўзғолонни бадном қилиб, унга қора чаплашни мақсад қилишди. Туркия ҳукмдорларининг қўзғолонларга нисбатан тутган позиция одатда шундай, яъни худди Шом қўзғолонида бўлгани каби заифлаштириш ва йўқ қилишда иштирок этишади.

Россия позициясига келсак, у қаттиқ туриб, Теҳрон режими ёнини олди. Унинг позициясидан Американи «Эрон ишларига аралашсанг, оқибати ёмон бўлади», дея огоҳлантираётгандек кўринди. Россиялик юқори мансабли масъуллардан бири Сергей Рябков «Эрондаги ҳодисаларни ёмонотлиқ қилишга турли уринишлар бўлаётганига қарамай, мен бу қўшнимиз ва дўстимизнинг ҳозирги машаққатларни енгиб ўтишига ишонаман», деди. Американинг БМТдаги вакиласи Никки Хейлини танқид қилиб, уни режим зўравонликларини муҳокама қилиш учун Хавфсизлик Кенгашида фавқулодда йиғин ўтказгани учун айблади.

Британия позициясига келсак, унда Теҳрон режимига душманлик очиқ намоён бўлди. Британия – Мужоҳидин Хали Эрон каби инглизпараст жамоаларни ҳамда собиқ Эрон шоҳининг ўғли Ризо Паҳлавий каби эронлик ўз малайларини ишга солиб, халқ намойишлари тўлқинини жиловлаб олишга ва Ризо Паҳлавийни ҳозирги режимга альтернатив сифатида тақдим этишга ҳаракат қилди.

Эрон кўчаларида бўлаётган айни қўзғолонда яққол кўзга ташланган нарса, унинг етакчи ва бошчисиз эканидир. Эҳтимол, шу вақтгача уни кучли қилиб турган нарса ҳам мана шудир балки. Чунки яқин вақт ичида ҳеч қандай тил бириктирувчи куч унга раҳбарлик қилолмаяпти, йўлдан оздириш ва йўқ қилиш ҳеч кимнинг қўлидан келмаяпти. Бироқ бу қўзғолон агар яқин келажакда яна шундай давом этаверса, сўзсиз унга заифлик сифати кириб боради, чунки етакчи ва бошчисиз бўлган ҳар қандай ҳаракатнинг истиқболи йўқ.

Ўз оловини ўзи аланга олдирадиган кучли маиший омиллар мавжуд экан, ушбу халқ қўзғолонининг давом этиши эҳтимоли катта. Бу омилларга тухум ва товуқ каби асосий товарлар нархининг кўтарилиши мисол бўлади. Чунки миллионлаб товуқнинг қуш тумовига чалиниб қирилиши ортидан айни товарлар баҳоси бир неча баробарга ошиб кетди. Ишсизлик эса 12.4 фоизни ташкил қилмоқда. Ишсизлик кўлами Эрон статистика марказига кўра, ўтган йилга нисбатан 1.4 фоизга ошган. Яна бир омил 8 фоизга етган инфляция. Бу халқнинг ҳукуматга нисбатан ғазабини баттар орттирадиган омиллардан биридир. Кейин, қўзғолонга Эрон ҳукуматининг хорижий сиёсати ҳам муҳим омил бўлди. Чунки бу ҳукумат миллирдлаб доллар маблағини хорижий тил бириктирувлар ва фитналарга совурмоқда. Намойишчилар шу нарсага ҳам қарши қўзғалиб, ўз ҳукуматларининг Сурия, Ливан, Ғазо ва бошқа давлатларнинг ички ишларига бурун суқаётганига қарши шиорлар кўтариб чиқдилар. Бу – ичкарида эронлик аҳоли ғоят қашшоқ аҳволда яшаётган бир пайтда, ҳукуматнинг хорижий ўйин ва саргузаштларга шунча молларни совураётганига қарши халқ нафратларининг ифодаси, албатта.

Ушбу норозилик намойишлари қисматига муваффақият битилганми ё йўқми, бундан қатъий назар, у бир ҳақиқатни очиб ташлади. Бу ҳақиқат шуки, юртдаги Вилояти фақиҳ режими ҳам исломий оламдаги бошқа омадсиз тоғут режимлардан фарқ қилмаслигидир. Шунингдек, у Эрон ва хорижда ҳеч қандай халқ базасига эга эмас, у бошқа диктатор режимларнинг биридир, фақат уларнинг ичида исломий тўн кийган бир нусхаси, холос. Дарвоқе, айни қўзғолон чоғида Ислом Уммати халқлари худди бошқа исломий юртлардаги режимларни ёмон кўриб, улардан зада бўлгани каби, бу режимдан ҳам нафратланаётгани ва ундан тўйиб кетгани яққол намоён бўлди. Режимнинг ювиндихўрлиги ва «оятлари»нинг коррупция ботқоғига ботгани, албатта уларга қарши кўтарилиб, барчасини ағдариб ташлаб, харобалари узра ҳақиқий Ислом бошқарувини барпо этишни тақозо этмоқда.

Роя газетасининг 2018 йил 10 январ чоршанба кунги 164-сонидан