Россия Америка қадамлари ортидан бормоқда
Россия Америка қадамлари ортидан бормоқда
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
2025 йил 17 декабр куни Душанбеда ўтказилган халқаро конференцияда Россия Федерациясининг Тожикистондаги элчихонаси биринчи котиби Алексей Зенько Марказий Осиё давлатлари ва Озарбайжон раҳбарларининг маслаҳат учрашувлари форматига Россиянинг қўшилиш имкониятини кўриб чиқишни таклиф қилди. Бу баёнот Озарбайжоннинг форматга тўлақонли аъзо сифатида қабул қилинганидан кейин пайдо бўлди ва Евроосиёдаги кучлар мувозанатидаги ўзгаришдан дарак берди.
Зенько “Марказий Евроосиё давлатлари “интеграциялар интеграцияси” жараёнида: устуворликлар, яқинлашув табиати, имкониятлар” мавзусидаги конференцияда шундай деди: “Биз “Марказий Осиё бешлиги” форматининг шаклланишини катта қизиқиш билан кузатмоқдамиз. Озарбайжоннинг маслаҳат учрашувларига қўшилиши ҳақидаги қарорни қайд этамиз. Россиянинг Марказий Осиё минтақасига географик ва тарихий яқинлигини, шунингдек, ривожланган иқтисодий ва транспорт алоқаларини инобатга олган ҳолда, Россияни ушбу форматга жалб қилиш имконияти ҳақида ўйлаб кўриш мақсадга мувофиқ деб ҳисоблаймиз”.
Расмий баёнда бу таклиф, “мувофиқлаштиришни мустаҳкамлашга ва янада инклюзив хавфсизлик архитектурасини яратишга ёрдам беради”. Бироқ бунинг ортида Россиянинг минтақадаги сиёсий ва ҳарбий нуфузини сақлаб қолиш ва янги форматнинг мустақил ривожланишига тўсқинлик қилиш ҳаракати ётибди.
Чунки жорий йил 15-16 ноябр кунлари Тошкентда ўтган VII учрашувда Озарбайжон тўлақонли аъзо сифатида қабул қилинди. Бу қадам “Катта Марказий Осиё” лойиҳаси доирасида Каспий ҳавзаси минтақаларида Америка қадамларининг мустаҳкамланишига хизмат қилади. Шу билан бирга, Озарбайжон ва Марказий Осиё ўртасидаги алоқалар Вашингтон манфаатларини илгари сурадиган Туркий давлатлар ташкилоти доирасида ҳам мустаҳкамланмоқда.
Шунинг учун Зеньконинг таклифи постсовет ҳудудида Россия нуфузининг заифлашиши, минтақа ҳукуматлари “кўп векторли сиёсат” ортидан Россиянинг Евроосиё Иқтисодий Иттифоқи (ЕОИИ) ва КХШТдан ташқари альтернатив форматларни ривожлантираётгани фонида янгради. 2025 йил октябрда бўлиб ўтган Россия–Марказий Осиё саммитида ҳам Москва янги ташаббуслар билан чиқмади, бу эса раҳбарларнинг қониқмаслигига сабаб бўлди.
Россия Украинадаги уруш “тузоғи”га илинган ҳолда, эндиликда ташаббус кўрсатувчи, кун тартибини белгилаб берувчи куч мақомидан узоқлашиб, ҳодисалар ортидан судралиб борувчига айланиб қолмоқда. Энди у янги геосиёсий қадамлар ташлашдан кўра, ўзидан олдин ташланган қадамларга жавоб қайтариш билан чекланмоқда. Шу сабабли Россиянинг бугунги позицияси очиқ ҳужумкор эмас, балки мавжуд таъсир доираларини сақлаб қолишга қаратилган мудофаа характерига эга. У фаол кенгайиш сиёсати ўрнига, мавқеини йўқотмаслик, заифлашиб бораётган нуфузини ҳимоя қилишга уринмоқда. Бошқача айтганда, Москва бугун майдонни белгилаётган эмас, балки ўша майдонда омон қолиш учун ҳаракат қилаётган ўйинчи сифатида намоён бўлмоқда. Алексей Зеньконинг форматга қўшилиш таклифи ҳам мана шу мавқеидан далолат.
Шунга қарамай, Россия минтақадаги таъсирини бутунлай йўқотгани йўқ. У ҳамон КХШТ ва ЕОИИ каби тузилмалар орқали ҳарбий-сиёсий ҳамда иқтисодий таъсир механизмларини ўз қўлида ушлаб турибди. Бу платформалар Москва учун минтақа ҳукуматлари устидан босим ўтказиш имконини берувчи стратегик инструмент вазифасини ҳали ҳам бажармоқда.
Бундан ташқари, Россия қўлида ҳамон энергетика тармоқлари орқали боғлиқлик ва меҳнат миграцияси масаласидаги қарамлик каби кучли “босим” ричаглари сақланиб қолган. Яъни Россия ташаббусни кўп жиҳатдан йўқотаётган бўлса-да, таъсир ўтказиш воситаларидан ҳали маҳрум бўлгани йўқ ва уларни зарур пайтда ишга солиш салоҳиятини сақлаб турибди.
Россиянинг заифлашуви минтақадаги мусулмон халқлари елкасидаги истибдод ва қарамлик занжири узилди, дегани эмас. Чунки зулмнинг шакли ўзгариши мумкин, аммо унинг моҳияти сақланиб қолаверади. Бу моҳият эса, ҳокимият тепасидаги мавжуд режимлар ва улар таянган ботил капиталистик тузумдир. Шу боис, бир кучнинг заифлашиб, унинг ўрнини бошқаси эгаллаши мусулмон уммати учун на нажот ва на ҳақиқий озодлик олиб келади.
Аслида, мустамлакачи кучлар алмашинуви зулмнинг тугаши эмас, янги қиёфада давом этишидир. Шу маънода, бир золимни бошқаси билан алмаштириш – уммат манфаатларига хизмат қилмайди, аксинча, унинг геосиёсий қурбонга айланишини янада чуқурлаштиради.
Бу воқелик мусулмонлар учун муҳим бир ҳақиқатни очиб беради: ўз тақдирини кофир давлатлар ўртасидаги рақобатга боғлаб қўйиш – хато ва ҳалокатли йўлдир. Чунки бу рақобатда мусулмон халқлар фақат таъсир майдони, манфаатлар тўқнашувидаги “объект” сифатида қаралади, холос.
Ислом эса, ташқи кучларга суянишни эмас, балки Ислом ақидасига таянган сиёсий кучни шакллантиришни талаб қилади. У зулмни зулм билан, ботил тузумни бошқа бир ботил тузум билан эмас, балки уни ҳақ Ислом тузуми асосида бартараф этишни кўзлайди.
Хулоса қилиб айтганда, масаланинг моҳияти Россиянинг ҳужумкор ёки ҳимоя мавқеида эканида эмас, балки унинг минтақадаги ботил тузум ва режимларни қўллаб-қувватлашда тутган ролидир.
Шу сабабли, минтақадаги мустамлакачи кучлар илдизини буткул қирқиш уларнинг сояси бўлган мавжуд тузум ва режимларни рад этиб, ўрнига Ислом тузуми ва уни татбиқ қиладиган Рошид Халифалик давлатини барпо қилиш билан бўлади.
Иззатуллоҳ
22.12.2025й
