بسم الله الرحمن الرحيم

Фикрий уйғониш юксалиш, буюклик учун асосдир

(2-қисм)

Азиз ўқувчи! Биз сизлар билан Ислом умматининг юксалиши, буюклиги, азизлиги фақат фикрий уйғониш билан бўлишлиги ҳақида суҳбатлашган эдик. Барча соҳалардаги юксалиш фикрий уйғониш билан амалга ошар экан, бугунги суҳбатимизда фикрий уйғонишга асос бўладиган мабдаларга тўхталамиз.

Бугунги кунда ер юзида фикрий уйғонишга асос бўлувчи учта мабда мавжуд бўлиб, улар капитализм-сармоядорлик, социализм шу жумладан коммунизм ва учинчи мабда – Ислом. Бу мабдаларнинг биринчиси ва иккинчисини бир ёки бир неча давлатлар ҳаётга татбиқ қилмоқда. Учинчи мабда ўз давлатига эга эмас, уни фақат муайян шахсларгина ўз ҳаётига татбиқ қилмоқда. Аммо шундай бўлишига қарамасдан, у ер куррасининг барча мамлакатларида мавжуддир. Ушбу уч мабда инсонларни ишларини тартиблаштирувчи, бошқарувчи, муаммоларига ечим берувчи ўз тузумига эга.

Ушбу уч мабдани қисқача ёритиб ўтамиз. Капитализм динни ҳаётдан ажратиш асосига қурилган, бу фикр унинг ақидаси, мафкураси ва фикрий пойдеворидир. Ушбу фикрий пойдеворга биноан инсон ҳаётда тузумни ўзи тузиши лозим ва унинг эркинликлари, яъни ақида эркинлиги, фикр эркинлиги, мулк эркинлиги ва шахс эркинлиги муҳофаза қилиниши керак. Мулк эркинлигидан капиталистик иқтисод низоми келиб чиқади.

Социализм шу жумладан коммунизмнинг фикрига кўра коинот, инсон ва ҳаёт фақат моддадан иборат. Модда эса барча нарсаларнинг асли-асосидир. Барча нарсалар унинг босқичма-босқич ривожланишидан вужудга келган. Моддадан бошқа мутлақо ҳеч нарса мавжуд эмас. Модданинг аввали ҳам, охири ҳам йўқдир. Уни ҳеч ким вужудга келтирган эмас, яъни унинг бор бўлиши зарур.

Шунинг учун улар нарсаларнинг яратувчи томонидан яратилганлигини инкор қиладилар, яъни нарсалардаги руҳий жиҳатни инкор қиладилар ва унинг борлигини эътироф қилишни ҳаёт учун хатарли, деб ҳисоблайдилар.

Ислом мабдаси эса коинот, ҳаёт ва инсондан ташқарида уларнинг барчасининг Яратувчиси бўлмиш Аллоҳ Таоло мавжудлигини баён қилади. Шунинг учун ҳам Исломнинг асоси Аллоҳ Таолонинг борлигига эътиқод қилишдан иборат. Бу ақида руҳий жиҳатни белгилайди, руҳий жиҳат эса инсон, ҳаёт ва коинот Яратувчининг яратган махлуқларидан иборат эканлигидадир. Ислом мабдаси уни қабул қилган ҳар бир инсондан ҳаёт ишларини тартиблаштиришда Аллоҳнинг буйруқ ва қайтариқларига амал қилишни, шунингдек бу дунё ҳаётидан сўнг қайта тирилишига ва охират кунида У Зот инсоннинг ҳар бир қилган амалларига кўра ҳисоб-китоб қилади, деб эътиқод қилишини талаб қилади.

Ушбу уч мабда ҳаётда инсонларни фикрий уйғонишга етаклайди. Шу ўринда ўқувчига тиниқроқ бўлиши учун айтмоқчимизки, насронийлик, яҳудийлик ва бутпарастлик динлари айрим буйруқ ва тақиқлардан иборат холос, лекин ўз тузумига эга ақида эмас, яъни мабда эмас.

Қачонки, инсон ақлий баркамолликка эришгани сари аниқ жавобини излайдиган саволлар пайдо бўла бошлайди. Яъни қаердан келдим, қаерга бораман ҳамда ҳаёти дунёда қандай яшашим керак? Қачонки, инсон ушбу ички кечинмаларига қалбини хотиржам қилувчи жавобларни топса, ундаги асосий тугун ечилади. Ушбу катта тугун ечилса, қолган тугунлар, яъни ғариза ва узвий эҳтиёжларга алоқадор тугунлар ушбу асосдан келиб чиқиб ечила бошлайди. Демак, катта тугундан мурод инсоннинг бу дунё ҳаёти, ундан аввалги вужуд ҳамда кейинги ҳаёт ҳақиқати ҳақидаги саволларидир.

Бир сўз билан айтганда, ўша бирламчи саволларнинг жавоби топилса бошқа  муаммолар ечилиши осон бўлади. Акс ҳолда, инсон муаммолар исканжасига тушиб қолади. Коинот, инсон ва ҳаёт ҳамда улардан аввалги Вужуд ва кейинги ҳаёт ҳақидаги фикр ақлий ақида таърифи бўлиб, у ечилиши билан бошқа барча саволларга жавоблар топилади. Қачонки, ушбу саволларга тиниқ ва тўлиқ жавоб топилса, уйғониш учун ақлий ақидага эга бўлинади.

Инсоннинг ҳарбий, саноат ва қишлоқ хўжалигига оид тараққиёти ҳам фикрий уйғонишга боғлиқ. Фикрий уйғониш шундай юксалишки, инсоният ишлари онгли етакчилик асосида бошқарилади. Хулоса ўрнида айта оламизки, уммат аввало фикрий уйғоқликка эришиши ортидан барча соҳаларда дунё саҳнасида ўз ўрнига эга буюк уммат мақомига эришади.

 Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин

30.09.2018й.