Халифалик давлатида хизматлар ва инфратузилмалар
بسم الله الرحمن الرحيم
Халифалик давлатида хизматлар ва инфратузилмалар
(4-қисм)
Аҳолига хизмат кўрсатиш харажатлари
Иккинчи: Соғлиқни сақлаш харажатлари:
БМТ томонидан 1993 йили чиқарилган ҳисоботда, дунёдаги тараққиёт, ҳукумат ва компанияларнинг соғлиқни сақлаш соҳасидаги роли ҳамда соғлиқни сақлаш тизимини ислоҳ қилиш учун ушбу секторда ҳукумат қилиши лозим бўлган уч асосий роль ҳақида айтилади. (Халқаро тараққиёт кўрсаткичлари, 17саҳифа). Бу уч асос қуйидагилардан иборат:
1 – Тиббий хизматлар ва маълумотлар ҳамда юқумли касалликларни назорат қилиш «умумий товар»дир. Бошқача айтганда, барчага керакли ва барча ишлатадиган нарсалардир.
2 – Тиббий хизматлар камбағаллар учун арзон ва «2000 йил: барчага саломатлик» шиорига мос бўлиши лозим. Бу шиорни БМТнинг ЮНЕСКО ва халқаро соғлиқни сақлаш ташкилоти қабул қилди.
3 – Бу масала ишончсизликдан ва суғурта компаниялари камчилигидан келиб чиқувчи муаммолар товони ҳукуматлар томонидан тўланиши каби чоралар кўрилишини талаб қилиши ҳам мумкин. Ҳукуматлар ишончсизлик ва суғурта компанияларининг камчилиги туфайли пайдо бўлаётган муаммолар товонини тўлаши лозим. Чунки касалликлар пайдо бўлиши эҳтимолини кучайтирувчи ишончсизлик белгилари ва етарли даражада ғамхўрлик кўрсатилмаслиги суғурта компанияларига жиддий талабни қўяди.
Қарорда келишича: Агар ҳукумат аралашадиган бўлса, ақл фаросат билан аралашмоғи лозим. Чунки ҳал қилиш учун куч сарфланаётган муаммо кучайиб кетиши мумкин. Агар ҳукуматлар соғлиқни сақлаш секторида адолатсизликка йўл қўйса, сиёсат расмийлари ҳукумат ресурсларини тақсимлашга алоқадор оғир қарорлар чиқариши мумкин. (Халқаро тараққиёт кўрсаткичлари, 18-саҳифа).
Ушбу қарор соғлиқни яхшилашга қаратилган ҳукумат сиёсатининг уч бўлимли йўналишини таклиф қилади:
1 – Оилалар соғлиғини яхшилашга имкон берувчи муҳитни яратиш.
2 – Ҳукумат томонидан соғлиқни сақлаш учун харажатни кўпайтирилиши.
3 – Бу борада турли йўлларни излаш ва мусобақалашиш.
Аммо Халифалик давлатида тиббий хизматларни таъминлашдаги давлат вазифасини белгилаб берадиган нарса сиёсий мансаблар устидаги рақобат ҳамда давлатнинг бу хизматларни таъминлашни истамаслиги эмас. Балки буни белгилайдиган нарса шаръий позиция бўлиб, у ё бошлиқни ўз ҳолида қолдиради ёки фуқароларни бошқариш ҳуқуқини ундан олиб қўяди.
Агар «фуқаролар соғлиғини» таъминлаш учун шифохона, поликлиника ва хусусий дорихоналар етишмаса, Халифалик давлати биринчи бўлиб, шу хизматда пайдо бўлган камчиликни тузатиш эмас, соғлиқни сақлаш бўйича назоратни қўлига олиши лозим. Бу нарса қариялар ва хос эҳтиёж эгаларига ҳамда профилактик ва даволаш тиббиётига мос келади. Агар хусусий сектор ўз ролини бажаришда камчиликка йўл қўйса ёки эътиборсизлик қилса, Халифалик давлати бу ишларни ўзи амалга оширади.
Мақризий айтади: «Султон, яъни Салоҳиддин Юсуф ибн Айюб касал ва заиф одамлар учун Мористон (касалхона) очишга буйруқ берди. Натижада унга алоҳида бино ажратилди ва ишчиларига икки юз динор маош белгиланиб, озиқ-овқат билан таъминланди. Шунингдек табиб, жарроҳ, раҳбар, ишчи ва хизматкорлар тайин қилди. (Мақризий, Мақризий режалари китоби, иккинчи қисм, 160-саҳифа). Ҳар бир беморга ходим ва кўзи ожизга етакловчи тайин қилди. (Табарийнинг Табарий тарихи китобидан тўртинчи қисм, 29-саҳифа). Ҳорунар Рошид Боғдод шаҳрида касалхона қурдириб, унинг дорихонасини қуришга буйруқ берди. Халифалар ҳижрий учинчи аср охирлари ва тўртинчи аср ўрталари (милодий 9-10 аср)да бир қанча касалхоналарни қурдиришди. Ҳижрий 304 йилда уларнинг сони бештага етди. Муқтадирий касалхонасида ишлайдиган табибнинг маоши 220 динор ва Саййида касалхонасида ишлайдиган табибнинг маоши 600 динор эди. (Ибн Абу Усайба, Табиблар табақаси китоби, 302-саҳифа).
(Ал-Ваъй журналининг 374-сонидан олинди. Д. Ояд Шаъровий (раҳимаҳуллоҳ) қаламига мансуб.)
Давоми бор
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
19.12.2018
