Инсоният пайғамбарларга муҳтож!
Инсоният пайғамбарларга муҳтож!
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Бу шунчаки диний қараш эмас, балки бизнинг энг асл эътиқодий масаламиздир. Иймон кўр-кўрона тақлиддан эмас, балки теран ва рад этиб бўлмас далилдан келиб чиқиши шарт. Бу мавзу инсон ақли идрок қила оладиган ҳақиқат бўлгани учун, келинг, буни иккита бузилмас ақлий далил орқали таҳлил қиламиз.
Биринчи ақлий далил: Ҳар қайси соғлом фикрли инсон бутун борлиқни яратган Аллоҳ таолонинг борлигига иймон келтирганидан кейин, ўз фитратидаги эҳтиёжга кўра Унга ибодат қилишни, сиғинишни ва Уни улуғлашни хоҳлайди. Аммо бу ибодат шунчаки бетартиб ҳиссиёт эмас, балки мукаммал ва давомли бўлиши учун унинг вақти, миқдори, жойи ва шакли муайян қонунлар орқали белгиланиши шарт. Масалан: намоз, рўза, қурбонлик каби амаллар агар аниқ тартибга солинмаса, ибодат беқарор ва мантиқсиз бўлиб қолади. Хўш, мана шу қонунни ким тузиши керак? Албатта, инсон эмас! Чунки ибодатдан мақсад — Аллоҳнинг розилигини топишдир. Инсон эса Аллоҳ нимадан рози бўлади-ю, нимадан ғазабланади — буни ўз ожиз ақли билан асло била олмайди. Буни фақат роози бўлувчи Зотнинг Ўзи билдириши шарт. Биз аслида Аллоҳнинг розилигига олиб борадиган мана шу илоҳий қонун-қоидаларга сув ва ҳаводек муҳтожмиз. Бу қонунларни эса Буюк Роббимиз Ўз пайғамбарлари орқали инсониятга етказади. Мана шу ақлий мантиққа кўра, пайғамбарларсиз инсоннинг Яратган билан алоқаси мукаммал бўлиши мумкин эмас.
Иккинчи ақлий далил: Барча инсонлар ўз узвий эҳтиёжлари ва ғариза (инстинкт) талабларини тўлиқ қондириш учун бир маконда жамланиб яшашга маҳкумдирлар. Бир одамга ҳам озиқ-овқат, ҳам кийим-кечак, ҳам уй-жой, ҳам асбоб-ускуна ва дори-дармон керак. Буларни бир инсоннинг ёлғиз ўзи тўлиқ қондириши учун вақти ҳам, имкони ҳам, қуввати ҳам асло етмайди. Бир маконда жамланиш натижасида инсонлар ўртасида ўзаро иқтисодий, ижтимоий, бошқарув, таълим, жиноят ва жазо масалаларига тааллуқли мураккаб алоқалар вужудга келади. Агар бу алоқалар қонунлар ёрдамида тартибга солиб турилмаса, эҳтиёжлар нотўғри, ғайриинсоний йўллар, зулм ва зўравонлик орқали қондирила бошлайди. Бошқача айтганда, жамият “ўрмон ҳаёти”га айланиб қолади.
Бунинг мисоли шунга ўхшайди: тасаввур қилинг, катта шаҳарда машиналар ҳаракатини тартибга солиб турган барча светофор ва йўл ҳаракати белгиларини бир кунда олиб ташласангиз, шаҳар қандай аҳволга тушади? Кўз олдингизга келтирганингиздек — уруш-жанжал, тирбандлик, бахтсиз ҳодисалар ва мутлақ тартибсизлик бошланади. Худди шундай, инсонлар ҳам жамиятда хотиржам ва фаровон яшашлари учун ўз алоқаларини тартибга солувчи қонунлар тизимига муҳтождирлар.
Бундай қонунлар икки хил йўл билан пайдо бўлади: ёки инсонлар ўйлаб топади (масалан, капитализм, социализм каби “изм”лар), ёки бутун борлиқни яратган Аллоҳ таоло Ўзи нозил қилади (масалан, Ислом тузуми). “Ким мукаммал қонун тузишга лойиқ?” деган саволга жавоб шуки, инсонлар ўйлаб топган ҳар қандай тузум сўзсиз хато ва нуқсонга маҳкумдир. Чунки инсон ақли ожиз ва чекланган бўлиб, у келажакни, барча оқибатларни ва башариятнинг асл табиатини қамраб ололмайди. Бундан ташқари, инсонларнинг тушунчалари зиддиятли – бир киши тўғри деган нарсани бошқаси нотўғри дейди. Ҳар ким муаммога ўзи яшаб турган муҳит ва шахсий манфаатидан келиб чиқиб баҳо беради. Шунинг учун инсонлар хотиржамликни кафолатлайдиган мукаммал қонун тузишга асло қодир эмаслар.
Ҳикмат эгаси бўлган Аллоҳ таоло эса, Ўзи яратган бандаларига нима тўғри келишини ва нима зарарлигини ҳаммадан яхши билади. У Зот барча илмларни қамраб олганлиги учун Унинг қонунлари мукаммал, адолатли ва барча замонларга мосдир. Шу сабабли биз ҳаётимизнинг барча соҳаларини тартибга солишда Аллоҳ таолонинг адолатли қонунларига – Шариатга муҳтожмиз. Бу қонунларни эса, Буюк Роббимиз бизга Ўз пайғамбарлари орқали етказади.
Хулоса қилиб айтганда, бугунги кунда насронийлар, яҳудийлар ва демократлар банда билан Аллоҳ ўртасидаги алоқани (ибодатларни) Аллоҳ тартибга солиши керак, деб эътиқод қилсалар-да, аммо жамият масалаларида “Аллоҳни аралаштирмасдан, ўзимиз қонун туза оламиз” деб ҳисоблайдилар. Бу – инсониятни жаҳолат ва зулм ботқоғига улоқтирувчи энг катта адашиш-залолатдир. Фақатгина Аллоҳ рози бўладиган йўлдан иймонга келган ҳақиқий мусулмонгина: “Аллоҳ ва банда ўртасидаги алоқани ҳам, жамият ишларини ҳам фақат Аллоҳ белгилаб бериши керак ва бу қонунларни бандаларга етказиш учун биз пайғамбарларга муҳтожмиз”, – деб эътиқод қилади. Пайғамбарлик – бу шунчаки тарихий воқеа эмас, балки инсоннинг инсон каби тўғри яшаши учун ягона нажот йўлидир!
Отабек
05.03.2026й
