بسم الله الرحمن الرحيم

Роя газетаси:

Иорданияда нархлар кўтарилиши кимнинг фойдасига бўлмоқда?!

Устоз Абдуллоҳ Тоййиб – Иордания

Иорданиянинг юзлаб аҳолиси ўтган пайшанба ва жумъа кунлари Аммондаги бош вазир ва парламент биноси олдида ҳамда Султа, Зарқоъ, Кирк, Маон, Тафийла ва бошқа шаҳарларда намойишга чиқишди. Намойишда нархлар кўтарилишини танқид қилиб, ҳукумат ва парламент тарқатилишини талаб қилишди. Чунки ҳукумат 27 январ шанба куни ноннинг баҳосини 100 %га ва бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари нархини бир неча баробарга оширган эди. Ҳукуматнинг даъво қилишича, бу иш 35 миллиарддан ортиб кетган давлат қарзини енгиллатиш учун амалга оширилган. Ҳукумат бу қарорлар орқали солиқдан тушадиган киримни 540 миллион динор, яъни 761 миллион долларга кўтаришга ҳаракат қилаётганини айтмоқда.

Ҳалокатли иқтисодий инқирозни бошдан кечираётган Иордания Халқаро Валюта Фонди делегацияси шартлари, яъни 2016 йил августда имзоланган келишув доирасидаги шартларни бажаришга киришган. Бу келишувга кўра, Иорданияга уч йил ичида юртда молиявий ва иқтисодий ислоҳотлар ўтказиш программасини қўллаб-қувватлаш учун 723 миллион доллар берилиши керак. Шартлар орасида «Иқтисодий вазиятни тузатиш программаси» номи остида бюджетдаги хатоларни тузатиш ва товарларга бўлган қўллаб-қувватловни тўхтатиш кабилар мавжуд. Иқтисодий экспертларга ва мухолафатга кўра, 1989 йили Халқаро Валюта Фонди томонидан белгиланган бу программа тўхтовсиз алмашаётган Иордания ҳукуматларининг иқтисодий сиёсати жавҳарини ташкил этади.

Юртдаги аҳвол шу даражага келдики, ҳар бир товар ва хизматдаги асосий нарса солиққа бўйсунадиган бўлиб қолди. Бундан олдин ҳукумат имтиёз бераётган эди. Лекин ҳозир ҳукумат бир неча товар ва хизматларга бўлган имтиёзларни бекор қилгани ҳақида айтмоқда. Бошқача айтганда солиқ имтиёзларига бўйсунадиган бир неча хил асосий товарлар ёки савдода кам солиқ тўланадиган товарлар умумий, яъни 16 % солиққа бўйсунадиган бўлади. Бу эса одамлар ҳаётини ағдар-тўнтар қилиб юборади ва бу нафақат ноннинг баҳоси балки бошқа товарларнинг ҳам баҳоси ўсишига олиб келади.

Иордания ҳукумати халқаро кучлар ва уларнинг дастаги бўлмиш Халқаро Валюта Фондининг босимига жавоб тарзда амалга ошираётган ушбу тадбирлар юрт ва аҳолини ёмон оқибатларга олиб боради. Биз ўша оқибатларни ҳис қила бошладик. Чунки қуролли талон-тарож ва ўз жонига қасд қилиш ҳоллари кўпайди. Аҳвол шу даражага етдики, ҳатто айримлар ўз боласини сотувга қўймоқда ёки уларни ўлдириш билан қўрқитмоқда. Яқинда аъзо ва номуслар савдоси кучайиши, фасод ва разиллик ёйилиши, жамият бузилиб тубанлашиши кузатилиши мумкин. Чунки қашшоқлик ва очлик жамият ва инсонлар турмуш тарзига қаттиқ таъсир қилади. Шунингдек, қашшоқлик инсонлар турмушининг дин, урф ва анъана асосларидан бурилиб кетишида асосий омил ҳисобланади.

Аммо Иордания муайян сиёсатга кўра юриши учун иқтисодий босимга йўлиқмоқда деган мавзуга келсак, бу борада чуқур изланиш ва текшириш лозим. Чунки Иордания Британия қўли билан пайдо бўлгандан бери Ғарб сиёсати асосида юрмоқда ва ўз манфаатига зид бўлса-да ўша сиёсатни амалга оширмоқда. Иорданияда ҳозиргача бирор нарса ўзгармади ва у бирор кун ҳам ўз иқтисодига суянмади. Чунки у табиий бойликларидан фойдаланишдан ман қилиниб, бугун Америка ҳукмронлик қилаётган қарз ва ёрдамларга боғланиб қолди. Одамлар ўзларининг ҳал қилувчи масалалари борасида Трамп айтаётган «аср келишуви» номли ечимни қабул қилишга мажбурдирлар. Трамп бу борада Қуддус яҳуд вужудининг пойтахти бўлишини тан олди ва бир неча кун олдин бу қарор билан табриклаш учун ўринбосари Пенсни юборди. Мақсад иорданиялик мусулмонлар Америка айтаётган ечимни қабул қилишлари керак. Бунга режим етакчисининг ечим борасида Америкага тенг келадигани йўқ деган баёноти ҳам далилдир. Қуддус, унинг ҳудуди, қўшни қишлоқларни ҳам ўз ичига олиши учун уни кенгайтириш, муқаддас ҳарам ва унинг майдони ҳақида ҳамда уни бошқариш масаласида беллашув бошлангани ҳақида гап сўзлар тарқала бошлаган.

Шунинг учун режим Қуддус мавзусида бошланишда ўзи учун хатар мавжудлигини сезди ва шартлар остида ўз ғазабларини ифода этишларига рухсат берди. Ортидан ўзига ва шартларига қарши чиққанларнинг ҳаракатларини чеклади.

Иорданиядаги муаммо иқтисод, ёки товар, ёки солиққа оид муаммо эмас, балки у ушбу вужуд пайдо бўлгандан бери мавжуд соф сиёсий муаммодир. Чунки бу вужуд айтиб ўтганимиздек табиий пайдо бўлган эмас, балки ўтган асрда мустамлакачи давлатлар қарори билан пайдо бўлган. Бу давлатлар Британия ва Франция бўлиб, улар ўша пайтда «Касал киши» деб ном олган Усмоний Халифаликдан қолган меросни тақсимлаб олиш борасида келишиб олишган эди. Иордания ўша пайтдан бошлаб ушбу мустамлакачилар юклаган вазифани бажариш учун пайдо бўлди. Қачон ушбу вазифа бажарилса ва бу вужудга бўлган эҳтиёж йўқолса, унинг қолиш ёки қолмаслиги ёки ундаги режимнинг шакли ўзгариши ҳақида сўз юритилиши мумкин.

Нархлар кўтарилиши ва солиқлар ошиши мусулмон юртлар хусусан Иорданияга зўрлаб татбиқ қилинган капиталистик низом васвасасининг табиий натижасидир. Нарх ва солиқлар кўтарилишини маош ва киримларнинг кўтарилишига таққослаб бўлмайди. Чунки сўнгги пайтда ёзилаётганидек 70 % аҳоли қашшоқ даражага тушиб қолган. Режим ва унинг бирин-кетин алмашаётган ҳукумати одамларни шу каби қашшоқ, муҳтож ва хор аҳволга солди. Натижада биз қарз ва ёрдам сўраб тиланчилик қиладиган бўлдик. Агар қарз берадиганлар топилмаса, режим ҳукуматлари одамлар ҳамёнига осиладиган бўлди. Ахир одамлар энг кўп нарсага эга бўлишлари лозим! Лекин бундай қийин аҳволда шахсларга суяниш одамларнинг ҳамёнидаги пулларини тортиб олиш ва уларга босим бериш ва эзиш деганидир. Бу эса порахўрликнинг тарқалиши, порахўрлар ҳамда қарз ва қарздорларнинг кўпайишига олиб боради. Чунки биз бугун давлат қарзи 35 миллиарддан ошиб кетганига гувоҳ бўлиб турибмиз.

Иорданиянинг иқтисодий муаммоси на қарз олиш, на ёрдам сўраш, на банк чеки ва на Америка вексели билан ечилади. Балки муаммо кофир Ғарб, унинг давлатлари ва ташкилотларига алоқадор бўлган сиёсий режимдадир. Бу режим – Ғарб Аллоҳ Таолонинг шариати нафақат ибодат ва шиорлар, балки ҳаётнинг барча соҳаларида Ислом билан тўла ҳукм юритадиган давлатда ҳаёт низоми тарзида татбиқ қилинишини олдини олиш учун пайдо қилган тизимларининг бир қисмидир.

Роя газетасининг 2018 йил 7 феврал чоршанба кунги 168-сонидан