Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
НИКОҲ
Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми
Рукнимизнинг ушбу сонидан бошлаб никоҳ мавзусини ёритишга ўтамиз.
Эркаклар ва аёлларнинг жамланишидан уларнинг манфаатларига ва улар яшайдиган жамоатнинг манфаатига тааллуқли бўлган алоқалар пайдо бўлади. Бу алоқалар жамиятда савдо-сотиқ, ижара, ваколат ва шунга ўхшаш ишлар учун жамланишдан пайдо бўладиган муаммолардан бошқадир. Зеҳнга дарҳол «Бу алоқалар никоҳдан иборат», деган фикр келади. Аслида эса, никоҳ бу алоқаларнинг бири бўлиб, улар уйланишдан бошқа масалаларни ҳам ўз ичига олади. Шу туфайли жинсий жамланиш нав ғаризасининг ягона кўриниши эмас. Балки унинг кўринишларидан биридир. Зеро, нав ғаризасининг жинс туфайли жамланишдан бошқа кўринишлари, яъни оналик, оталик, ака-укалик, фарзандлик ва қариндош-уруғлик каби кўринишлари ҳам мавжуд. Шунга кўра, эркаклар ва аёлларнинг жамланишидан пайдо бўладиган алоқалар никоҳни ўз ичига олгани каби оналик, оталик ва ҳоказоларни ҳам қамраб олади. Ижтимоий низом никоҳ билан бир қаторда уларни ҳам ўз ичига олади. Шариат никоҳга доир аҳкомларни олиб келганидек, оталик, оналик ва фарзандликка алоқадор аҳкомларни ҳам олиб келган.
Бироқ никоҳ бу алоқаларнинг асоси бўлиб, барчаси ундан келиб чиқади. Агар никоҳ амалга ошмаса оталик, оналик, фарзандлик ва бошқа масалалар ҳам юзага келмайди. Мана шунга кўра, никоҳ мазкур алоқаларнинг асосидир. Уларнинг ҳаммаси тартиб жиҳатидан никоҳдан келиб чиқади. Тўғри, эҳтиёжни ҳис қилиш бу эҳтиёжни қондиришга табиий ундайди. Масалан, жинсий эҳтиёжни ҳис қилиш жинсий қўшилишга ундайди. Ғариза эса, жинсий жамланиш кўриниши ҳаракатга келиши туфайли қондиришни талаб қилганидек, оналик ва фарзандлик кўринишларининг ҳаракатга келиши оқибатида ҳам қондиришни талаб қилади. Чунки уйланиш ҳам, оналик ҳам, бошқалари ҳам нав ғаризасининг кўринишлари ва унинг туйғуларидир. Уларнинг ҳар бири ҳақидаги тушунча билан биргаликда унинг воқелигидан майл-хоҳиш пайдо бўлади ва бу ҳолат ҳар бирида юз беради.
Никоҳ – эркаклик ва аёллик алоқаларини, яъни эркак ва аёл ўртасидаги жинсий жамланишни ўзига хос бир низом билан тартибга солишдир. Бу хос низом эркаклик ва аёллик алоқаларини муайян шаклда тартибга солиши ва унинг натижаси фақат насл қолдириш бўлиши лозим. Бу низом орқали инсон нави кўпаяди ва оила вужудга келади ҳамда унинг асосида хос ҳаёт тартибга солинади.
Ислом уйланишга тарғиб этган ва унга буюрган. Ибн Масъуд р.а.дан Расулуллоҳ с.а.в.нинг шундай деб айтганлари ривоят қилинади: «Эй ёшлар жамоаси, қай бирингиз боатга қодир бўлса, уйлансин. Зеро, у кўзни тўсгувчи ва авратни сақлагувчидир. Ким қодир бўлмаса, рўза тутсин. Чунки у унинг учун тийишдир» (муттафақун алайҳ). Қатода Ҳасандан, Ҳасан эса Самурадан ривоят қилади:
«أن النبي r نهى عن التبتل»
«Набий А. тарки дунёчиликдан қайтарганлар». (Аҳмад ривояти). Қатода қуйидаги оятни ўқидилар: Аллоҳ Таоло дейди:
}وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلاً مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً{
– “Дарҳақиқат, сиздан илгари ҳам (кўп) пайғамбарлар юборганмиз ва уларга жуфтлар ва зурриётлар берганмиз”. (Раъд:38)
Тарки дунёчиликнинг маъноси никоҳдан узилиб, ибодатга берилиб кетишдир. Абу Ҳурайра Пайғамбар с.а.в.дан ривоят қилади:
«ثلاثة حق على الله إعانتهم, المجاهد في سبيل الله, والناكح يريد أن يستعف, والمكاتب يريد الأداء»
«Уч тоифа одамларга ёрдам бериш Аллоҳнинг зиммасидаги ҳақдир: Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш учун чиққан шахс, гуноҳдан пок юришни хоҳлаб никоҳланаётган шахс ва битим шартини адо қилишни хоҳлаётган мукотаб (озод бўлишга битим тузган қул)». (Ҳоким ва ибн Ҳиббон ривояти).
Ислом бокира, серпушт ва диндор аёлларга уйланишга тарғиб қилган. Анасдан ривоят қилинади: Пайғамбар с.а.в. оила қуришга буюриб, тарки дунёчиликдан қаттиқ қайтариб дедилар:
«تزوجوا الودود الولود, فإنى مكاثر بكم الأنبياء يوم القيامة»
«Меҳрли, серпушт аёлларга уйланинглар. Албатта, мен қиёмат куни Пайғамбарлар ҳузурида сизларнинг кўпликларингиз билан фахрланаман». (Аҳмад ривояти). Маъқал ибн Ясордан ривоят қилинадики:
«جاء رجل إلى النبي r فقال: إني أصبت امرأة ذات حسب وجمال, وأنها لا تلد, أفأتزوجها؟ قال: لا. ثم أتاه الثانية فنهاه, ثم أتاه الثالثة فقال: تزوجوا الودود الولود فإني مكاثر بكم»
«Бир киши Пайғамбар с.а.в. ҳузурларига келиб деди: «Мен насабли, чиройли, лекин туғмайдиган аёлни топдим. Унга уйланаверайми?». Пайғамбар с.а.в.: «Йўқ», дедилар. У одам иккинчи марта келиб сўраганида ҳам Пайғамбар с.а.в. уни қайтардилар. Учинчи марта келганида: «Меҳрли, серпушт аёлга уйланинглар. Мен сизларнинг кўплигингиз билан фахрланаман», дедилар. (Абу Довуд ривояти). Жобир Пайғамбар с.а.в.дан ривоят қилади: «Расулуллоҳ:
«يا جابر تزوجت بكراً أم ثيباً؟ قال ثيباً, فقال: هلا تزوجت بكراً تلاعبها وتلاعبك»
«Эй Жобир, бокирага уйландингми ёки жувонгами?», дедилар. Жобир: «Жувонга», деди. Шунда Расулуллоҳ с.а.в.: «Бокирага уйланмабсанда, сен унинг вақтини (ҳазил-мутойиба билан) чоғ қилардинг, у ҳам сенинг вақтингни чоғ қилар эди», дедилар (муттафақун алайҳ). Абу Ҳурайра Пайғамбар с.а.в.дан ривоят қилади:
«تنكح المرأة لأربع: المالها, ولحسبها, ولجمالها, ولدينها, فاظفر بذات الدين تربت يداك»
«Аёлга тўрт нарса учун уйланилади: моли, насл-насаби, жамоли ва дини учун. Сен диндорини танла, барака топасан» (муттафақун алайҳ). Демак, эркак киши уйланадиган аёлининг онаси ва амма-холалари қандай аёл эканини суриштириб, бокира, серпушт бўлиб танилганини танлашга ҳамда диндор аёлни ёки нафсини поклаш учун чиройлигини танлашга тарғиб қилинган. Шунингдек, насл-насабли бўлган, яъни фазилат, тақво ва улуғликда танилган аёлни танлашга тарғиб қилинган. Лекин бу шарт дегани эмас. Балки шу асосда танлаш яхшироқ ва афзалроқдир. Бироқ эркак киши ўзи рози бўладиган хотинни танлаши ва аёл ҳам ўзи рози бўладиган эрни танлаши мумкин.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
04.01.2019
