“Исломда таълим дастури асослари” туркумидан
بسم الله الرحمن الرحيم
“Исломда таълим дастури асослари” туркумидан
Кириш
Ўтмишда дунё карвонини бошқариб, уни тўғри йўлда олиб юрадиган Ислом Уммати бугунга келиб бу карвоннинг энг охирида юрадиган қолоқ умматга айланиб қолди. У бу карвон қаёққа йўл олса, ўша ёққа эргашиб кетаверадиган, бу йўлнинг қаёққа олиб бориши ҳақида фикрламайдиган бир аҳволга тушиб қолди. Унинг бу аҳволга тушиб қолишининг сабаби ўзи эътиқод қиладиган Ислом динидан узоқлашиб кетганидир. Исломдан узоқлашиш Ислом Умматининг исломий сақофатдан мосуво бўлишига олиб келди. Зеро, исломий сақофат Ислом ақидаси асосидаги таълим олиш билан вужудга келтирилади. Таълим системаси Ислом ақидасига асосланмас экан, бу умматнинг сақофий жиҳатдан юксалиши тўғрисида гап бўлиши ҳам мумкин эмас.
Маълумки, бугун исломий юртлардаги таълим системаси Ислом ақидасига асосланмаган, балки динни ҳаётдан ажратиш, яъни капиталистик ақидага асослангандир. Демакки, мавжуд таълим системалари воситасида мусулмонларда исломий сақофат олиш имконияти деярли йўққа чиққан. Бунинг натижасида мусулмонларнинг дунё ҳаёти ҳақидаги тушунчалари хиралашди, бу эса уларнинг таълим олишга бўлган қизиқишлари ва интилишларини сусайтирди, уларнинг орасида саводсизлик, фикрий танбаллик кучайиб кетди. Шу ўринда, баъзи статистик маълумотларга мурожаат қилиш билан бу воқеликни янада тиниқроқ кўрсатишга ҳаракат қиламиз.
Дунё давлатлари миллий таълим системаларининг самарадорлиги рейтинги (Бу тадқиқот 30.10.2016 йил ҳолатига олинган ва 50 давлат қамраб олинган. Бу рейтингда самарадорлик кўрсаткичи: 100 – энг баланд, 0 – энг паст):
1 | АҚШ | 100 |
2 | Швейцария | 87.2 |
3 | Дания | 84.2 |
4 | Британия | 84.8 |
5 | Швеция | 82.2…… |
28 | Саудия Арабистони | 53.8 |
45 | Туркия | 40.7 |
50 | Индонезия | 36.9 |
Дунё давлатларидаги таълим даражаси (саводлилик) рейтинги (30.10.2016 йил ҳолатига олинди. Бу рейтингда саводлилик даражаси кўрсаткичи: 1 – энг баланд, 0 – энг паст):
1 | Австралия | 0.932 |
2 | Дания | 0.924 |
3 | Янги Зеландия | 0.917 |
4 | Ирландия | 0.907 |
5 | Норвегия | 0.907…… |
37 | Қозоғистон | 0.798 |
55 | Саудия Арабистони | 0.742 |
63 | Баҳрайн | 0.714 |
66 | Иордания | 0.706 |
72 | Қирғизистон | 0.700 |
78 | БАА | 0.687 |
80 | Қатар | 0.685 |
82 | Ўзбекистон | 0.682 |
91 | Тожикистон | 0.658 |
92 | Фаластин | 0.657 |
93 | Туркия | 0.656 |
95 | Қувайт | 0.650 |
98 | Ливан | 0.646 |
100 | Уммон | 0.645 |
106 | Ливия | 0.634 |
107 | Тунис | 0.634 |
108 | Туркманистон | 0.629 |
113 | Индонезия | 0.614 |
120 | Миср | 0.594 |
128 | Сурия | 0.549 |
138 | Ироқ | 0.493 |
167 | Жанубий Судан | 0.389 |
169 | Покистон | 0.374 |
172 | Афғонистон | 0.365 |
176 | Яман | 0.341 |
184 | Судан | 0.299 |
Шунингдек, дунёнинг энг нуфузли 200 университети рўйхатида исломий юртлардаги бирорта университетнинг йўқлиги ҳам олий таълим даражасининг қай аҳволда эканлигини кўрсатмоқда.
Бу маълумотлар келтирилишидан Ислом Уммати ҳам кофир давлатларнинг таълим системасидек системани барпо қилиши керак, деган маънони тушунмаслик керак. Шунчаки, Ислом Умматининг таълим борасида қанчалик қолоқ ва заифлигини англаб олиш учун бу маълумотлардан фойдаланилди.
Лекин Ислом Умматининг тарихига бироз назар солинса, бу ҳолатнинг аксини кўриш мумкин.
Илгари умматлар, миллатлар ичида илм-фанда, таълим-тарбияда, кашфиёт-ихтироларда, университетларда энг ривожланган уммат эдик. Бизнинг университетларимиз дунёнинг барча бурчакларидаги илм истаганларнинг қибласи, олим-муфаккирларнинг кўз тиккан жойлари эди. Қуртоба, Ашбилия, Қоҳира, Бағдод, Зайтуна университетлари чиқарган олим-муфаккирлар ўз умматларига унутилмас яхшиликни қолдириб кетдилар.
Илгари Ислом Уммати шундай илмий тараққиёт чўққисига етдики, унинг (масалан ибн ал Хайсам математика фанларида, ибн Сино ва Розийни медицинада) қолдирган излари ҳамон жаҳоннинг илмий жиҳатдан ривожланган илм даргоҳларида кўзга яққол намоён бўлмоқда.
Узоққа бормайлик, тарихда Ислом Давлати таркибида бўлган ҳозирги Ўрта Осиё ҳудудидан етишиб чиққан олим-муфаккирларнинг сон-саноғи йўқ. Имом Бухорий, имом Термизий, Мирзо Улуғбек, Абу Райҳон Беруний, Муҳаммад ибн Мусо ал-Хоразмий, Аҳмад ал-Фарғоний каби минглаб олим-муфаккирларни таниймиз ва улар билан фахрланамиз. Лекин уларнинг шундай юксак даражага етишларига нима сабаб бўлди, деган савол ҳақида фикрлаб кўрмаймиз. Ахир улар исломий таълим олишмаганмиди, исломий сақофатдан баҳраманд бўлишмаганмиди? Ёки ўша пайтда ҳали таълим нималигини билмайдиган, жоҳилиятга ботиб қолган кофир юртларга бориб таълим олишганмиди?
Биз, Аллоҳнинг изни билан, Ислом Умматини таълим соҳасида қолоқ ва заиф ҳолатга тушиб қолган бугунги ҳолатидан олиб чиқадиган Исломдаги таълим системаси ҳақида туркум мақолалар бериб борамиз ин ша Аллоҳ. Бунинг учун Ҳизб ут-Таҳрирнинг “Халифалик Давлатида манҳажий таълим асослари” китобидан фойдаланамиз. Бу ишимизни Аллоҳ ҳайрли ва таъсирли қилсин.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
05.02.2017й.
