ИСЛОМИЙ ДАЪВАТНИ ЁЙИШ
بسم الله الرحمن الرحيم
ИСЛОМИЙ ДАЪВАТНИ ЁЙИШ
ВАЗИФАЛАР ВА СИФАТЛАР
(7-бўлак)
Муҳаммад ибн Адуллоҳга мўъжиза этиб юборилган Қуръон жумлалардан ташкил топади. Унинг ҳар бир жумласи уларни гапирувчи, пайғамбар ва Расулига нозил этувчи зот – Аллоҳ Таоло эканига далолат қилувчи мўъжизадир. Қуръон бу жумлаларни «оят» деб номлади. Чунки «оят» луғатда бирор нарсага далолат қилувчи белги, аломат маъносини ифодалайди. Бу жумлалар уларни гапирувчи Аллоҳ Субҳонаҳу эканига далолат қилгани «оят» яъни «аломат» деб номланди. Қуръоннинг ҳар бир жумласи Аллоҳнинг мавжудлигига далолат этувчи аломатдир, зеро Ундан ўзга ҳеч ким бундай жумлалар ийжод этишга қодир эмас.
تِلْكَ آيَاتُ اللّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ
– “Улар Аллоҳнинг оятлари, уни сизга ҳақ билан тиловат қиляпмиз”. (Бақара:252)
ذَلِكَ نَتْلُوهُ عَلَيْكَ مِنَ الآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ
– “Уни сизга оятлар ва ҳикматли эслатмадан тиловат қиляпмиз”. (Оли Имрон:58)
هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ
– “У сизга Китоб нозил қилган Зотдир, у (китобдан) шу Китобнинг асли моҳияти бўлган муҳкам аниқ—равшан оятлар ҳам ва бошқа (қиёмат, жаннат, дўзах ва ҳоказолар ҳақидаги) муташобиҳ – тушуниш қийин бўлган оятлар ҳам (ўрин олгандир)”. (Оли Имрон:7)
الر تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ
– “Алиф, Лом, Ро. Улар ҳикматли китоб оятлари”. (Юнус:1)
Демак, Қуръон ўз жумлаларини Ҳақ Субҳонаҳу ва Таоло борлигига далолат этувчи аломат, белги деган маънода «оят» деб номлади.
Энди кенг борлиқ ва ундаги мавжудотларга разм солайлик!
Борлиқдаги ҳар бир жисм, ҳар бир нарса, балки ҳар бир зарра бетакрор мўъжизадир. Буларнинг барчаси буюк, қудратли халлоқи олам борлигига далолат этади. Уларни ҳам Қуръон жумлалари каби Аллоҳнинг мавжудлигига далолат қилаётгани учун «оят» деб аташ ўринлидир. Шунинг учун Қуръони карим ўзининг кўп сураларида бир қанча махлуқотларга «оят» сўзини нисбат берди.
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّمَاء مِن مَّاء فَأَحْيَا بِهِ الأرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخِّرِ بَيْنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ لآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
– “Осмонлар ва ернинг яралишида, кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, одамларга манфаат келтириб денгизда сузаётган кемада, Аллоҳ осмондан ёғдирган ва у сабабли ўлик ерни тирилтириб, жонзотларни ёйиб юборган сув неъматида, шамолларни йўналтиришда, осмон ва ер орасидаги итоатгўй булутларда ақл юритувчи кишилар учун оятлар мавжуд”. (Бақара:164)
إِنَّ فِي اخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ لآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَّقُونَ
– “Кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, Аллоҳ еру—осмонларда яратган нарсаларда тақво қилувчи кишилар учун оятлар бор”. (Юнус:6)
وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ
– “Кеча ва кундуз, қуёш ва ой унинг оятларидан. Қуёшга ҳам, ойга ҳам сажда қилманглар. Уларни яратган Аллоҳга сажда қилинглар, агар унга ибодат қилмоқчи бўлсаларинг”. (Фуссилот:37)
وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنتُم بَشَرٌ تَنتَشِرُونَ + وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ + وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّلْعَالِمِينَ + وَمِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاؤُكُم مِّن فَضْلِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ + وَمِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاء مَاء فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ + وَمِنْ آيَاتِهِ أَن تَقُومَ السَّمَاء وَالْأَرْضُ بِأَمْرِهِ ثُمَّ إِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِّنَ الْأَرْضِ إِذَا أَنتُمْ تَخْرُجُونَ
– “Унинг оятларидан бири: сизларни тупроқдан яратган. Сўнгра сизлар башар бўлиб тараляпсизлар. Унинг оятларидан бири улар билан хотиржам бўлишларинг учун ўзларингдан жуфтлар яратиб ораларингда дўстлик, меҳр-оқибат пайдо этди. Албатта, бунда тафаккур қилувчи қавм учун оят-ибратлар мавжуд. Унинг оятларидан бири: осмонлар ва ерни яралиши, тил ва рангларингизнинг хилма-хил бўлиши. Албатта, бунда барча олимлар учун оятлар бор. Унинг бири: кечаси ва кундузи ухлашларинг ҳамда унинг фазлу-марҳаматидан ризқу-рўз исташларингиз. Албатта, бунда эшитгувчи қавм учун оятлар мавжуд. Унинг оятларидан бири – У Зот сизларга (момақалдироқдан) қўрққан ва (ёмғирдан) умидвор бўлган ҳолингизда чақмоқни кўргизур ва осмондан сув-ёмғир ёғдириб, унинг ёрдамида ерни ўлганидан сўнг тирилтирур. Албатта, бунда ақл юритувчи қавм учун оятлар бор. Унинг аломатларидан бири – осмон ва ер унинг амри билан (фазода муаллақ) туради. Сўнгра у сизларни (ётган) ерларингиздан бир бора чиқариши билан барчангиз бирдан (ҳисоб-китоб) учун чиқарсизлар“. (Рум:20-25)
Аллоҳ Субҳонаҳу ва Таоло шу ва шу каби оятларда зикр қилган барча махлуқотларга «оят» сўзини нисбат берди.
Маҳмуд Абдуллатиф Увайза
