بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

Роя газетаси:

Келгуси АҚШ маъмуриятининг халқаро масалалардаги йўналишлари

Доктор Абдуллоҳ Рубин

Янги президент Дональд Трамп халқаро масалаларни жиддий ўзгартириши, шунингдек, 10-13 январлар ўртасида АҚШ сенатида ҳам ўзгаришларни пайдо қилиши мумкин бўлган сиёсатларни белгилади. Трампнинг янги ҳукумати номзодларини белгилаш чора-тадбирларининг бир қисми сифатида очиқ тадқиқот сессияларини ўтказиш ҳамда Россия, Хитой, Мексика ва Ўрта Шарқ билан бўладиган муносабатларга аниқлик киритиш ҳам ана шу ўзгаришлар жумласидан.

Трамп маъмурияти раҳбарлиги остидаги Қўшма Штатлар «исломий терроризм»га қарши кураш бўйича халқаро масалаларда Россияга янги рол бермоқда. У 13 январда «The Wall Street Journal» газетасига яқинда Россияга қайта қўйилган санкциялар ҳақида «Россия бизга ёрдам беряпти ва яхши ишларни қиляпти, у билан муносабатларингиз яхши, шундай бўлгач, санкцияларга нима ҳожат бор», деди. Трампнинг ташқи ишлар вазирлигига белгилаган номзоди Рекс Тиллерсон 10 январда Сенатда ўтказилган ташқи алоқалар қўмитаси йиғинида бундай деди: «Бугун Россия халқаро майдонда ҳурмат-эътиборга эришишга уринаётган экан, унинг сўнгги чора-тадбирлари Америка манфаатларини эътиборга олмади. Тўғри, Россия хавф ҳисобланади. Бироқ унинг хатти-ҳаракатларидан яхшилик томон қадам ташлаши тахмин қилинмоқда». Бу Россияга халқаро майдонда янги рол бериш мумкинлигини англатади. Тиллерсон «ExxonMobil» компаниясининг собиқ ижроий раиси ҳамда Россия билан имзоланган битимлар борасида узоқ тажрибага эга шахс. Трампнинг мудофаа вазирлигига белгилаган номзоди Жеймс Мэттис ҳам 12 январда сенатда ўтказилган қуролли кучлар хизматлари қўмитаси йиғинида «Биз Путин билан муомала қилаётган эканмиз, кўпроқ муҳим нарсани, яъни унинг НАТОни синдирмоқчи бўлаётгани ҳақиқатини тушунмоғимиз керак ва зарур бўлган ерда ўзимизни мудофаа қилишимиз учун керакли қадамларни ташламоғимиз лозим», деди. Мэттис республикачиларга ёққан шахс. Унинг тайинланиши Россия билан янги «битим»ни қабул қилишларига енгиллик туғдиради. АҚШ 14 январда тўрт минг америкалик аскарини Шарқий Европага ташлади ва бу Полша халқи томонидан тантана билан кутиб олинди… У шу орқали кучли жойдан туриб, Россия билан музокара қилишга қодир бўлади. 13 январда Туркия президенти Эрдоган – АҚШ 23 январда Сурия хусусида Россия ва Туркия ўртасида бўладиган сўзлашувларга келади, деди. Трамп командасининг таъкидлашича, 28 декабрда Россиянинг Вашингтондаги элчиси билан АҚШ миллий хавфсизлик масалалари бўйича маслаҳатчи бўлиб тайинланган Майкл Флинн ўртасида телефон сўзлашуви бўлиб ўтган ва унда мазкур масала маслаҳатлашилган. Флинн ўтган йили бир китоб ёзди ва унда Ислом идеологияси Қўшма Штатлар учун асосий таҳдид, деди.

Албатта, Хитой ҳам халқаро савдо йўлларига ва эркин савдо учун Транс-Тинч океани ҳамкорлигига таҳдид солмоқда. Хитойнинг ўзи Транс-Тинч океани ҳамкорлигидан мустасно. Зотан, Транс-Тинч океани ҳамкорлиги Обаманинг Хитойни жиловлаб олиш учун тузган стратегияси ҳисобланади. Шундай бўлса-да, Трамп Транс-Тинч океани ҳамкорлигидан дарҳол чиқиб олишга ваъда берди. Бу эса Хитойни жиловлаб олиш учун бошқа бир стратегия ҳам борлигига далолат қилади. Трамп Хитойга нисбатан босимларни бир мунча кучайтирмоқчи эканини кўп марта такрорлади ва «Хитой сиёсати битта», у ўзгариши керак деди. Лекин «The Wall Street Journal» газетасига берган баёнотида Хитойдан ўз бозорларини Америкага очиб беришини истаётганини билдирди. Бу албатта Трамп президентлиги учун муҳим синов бўлиши мумкин.

Трампнинг эркин савдога қарши чиқаётгани айрим республикачиларни хавотирга солди. Бироқ, афтидан, улар Трампни ўз назоратлари остида ушлаб туришган кўринади. Чунки илгари эркин савдога чек қўйиш ҳақидаги гап-сўзлар ортидан, ҳозирда фақат Транс-Тинч океани ҳамкорлигининг ўзига чек қўйиш таъкидланмоқда, аслида, Транс-Тинч океани ҳамкорлиги Хитойни жиловлаш учун бўлган бир ишончли сиёсатдан бошқа нарса эмас. Трамп Шимолий Америка Эркин Савдо битимига чек қўйишини айтган эди. Аммо яқиндан бери бу ҳақда гапирмай қўйди. Бунинг ўрнига, у 11 январда берган матбуот конференциясида Мексикани АҚШга муҳожирлар келишига тўсиқ сифатида қурилажак девор харажатларини тўлашга мажбур қилгани билан мақтанди.

Жеймс Мэттис Трампнинг Эрон регионал қудрат бўлмаслиги керак, деган фикрини маъқуллади. Бу Эрон ўрнини босувчи бошқа қудрат бўлишини талаб қилади. Россия ва яҳудийлар давлати янги маъмурият даврида Ўрта Шарқда ғоят муҳим ролга эга бўлишлари мумкин. Лекин бунинг учун Трамп президент сифатида муваффақият қозониши керак. Айниқса, унга хавф солаётган яқиндаги можародан сўнг шундай. Трамп мансуб бўлган республикачилар партияси аъзоси ишга таъйинланиши ортидан Британия разведкасининг истеъфодаги зобити Трампнинг ахлоққа зид ишлари ҳақидаги маълумотларни тўплаганлиги ҳақидаги хабар 11 январ куни нашр қилинган эди. Бу можародан кейин 13 январда АҚШ Сенатидаги разведка қўмитаси «рус разведкаси фаолиятига оид тергов» олиб борилишини маълум қилди. Бу тергов ишлари, Россия меҳмонхоналаридаги хижолатли ишларга қўшимча «Россия билан АҚШ сиёсий кампанияларига алоқадор шахслар ўртасидаги алоқа»ни ҳам ўз ичига олади. Трамп командаси келгуси тўрт йил давомида қолиши учун ўз партиясини халқаро сиёсатни тушуниши миқдорида тушуниши керак бўлади.

Роя газетасининг 2016 йил 18 январ чоршанба кунги 113-сонидан