بسم الله الرحمن الرحيم

 Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!

Мўъминларга эгилиш, кофирларга кеккайиш 

Мўъминларга эгилиш ва кофирларга кеккайиш вожибдир.

Аллоҳ Таъоло айтади:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلاَ يَخَافُونَ لَوْمَةَ لاَئِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

– “Эй мўъминлар, сизларнинг ичингиздан кимда-ким ўз динидан қайтса, Аллоҳ бошқа бир қавмни келтирурки, Аллоҳ уларни яхши кўрур, улар Аллоҳни яхши кўрурлар. Улар мўъминларга ҳокисор, кофирларга эса қаттиққўл, бирон маломатгўйнинг маломатидан қўрқмай, Ёлғиз Аллоҳ Йўлида курашадиган кишилардир. Бу Аллоҳнинг фазлу марҳамати бўлиб, уни Ўзи хоҳлаган кишиларга берур. Аллоҳ (фазлу карами) кенг, Билгувчидир”. (Моида.54)

Эгилиш дегани хор бўлиш дегани эмас, меҳрибонлик, раҳмдиллик, мулойимлик деганидир. Кеккайиш эса қаттиқлик, қўполлик, душманлик, ўзни юқори тутиш деганидир. Аллоҳ Таъоло айтади:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ

– “Муҳаммад Аллоҳнинг Пайғамбаридир. У билан бирга бўлган (мўъмин)лар кофирларга қаҳрли, ўз ораларида (мўъминлар билан) эса раҳм-шафқатлидирлар”.  (Фатх.29)

Яна Аллоҳ Субҳонаҳу Пайғамбари с.а.в. ни камтар, сипо бўлишга буюрган:

                                         وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ                     

– “Мўъминлар учун қанотингизни паст тутинг (яъни, мудом камтар-тавозели бўлинг!)”, (Хижр.88)

وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنْ اتَّبَعَكَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ

– “Ўзингизга эргашган мўъминлар учун қанотингизни паст тутинг (яъни, уларга хуш хулқ билан камтарона муомалада бўлинг)!”,                (Шуаро.215)

Яъни уларга мулойим бўлинг, меҳрибон бўлинг. Айни пайтда у кишини қўполликдан қайтарган. Аллоҳ айтади:

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنْ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الآمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ

– “(Эй Муҳаммад алайҳис-салом), Аллоҳ томонидан бўлган бир марҳамат сабабли уларга (саҳобаларингизга) юмшоқ сўзли бўлдингиз. Агар қўпол, қаттиқ дил бўлганингизда эди, албатта улар атрофингиздан тарқалиб кетган бўлар эдилар. Бас, уларни афв этинг, улар учун Аллоҳдан мағфират сўранг ва ишларингизда уларга маслаҳат солинг! Энди (маслаҳат қилгач, бирон ишни) қасд қилсангиз, Аллоҳга таваккал қилинг — суянинг!. Албатта Аллоҳ Ўзига таваккал қилгувчиларни севади”. (Имрон.159)

Мўъминларга меҳрибон, мулойим бўлишга буюриб, қўполлик қилишдан қайтариш баробарида кофир ва мунофиқларга нисбатан қўпол бўлишга буюради. Аллоҳ Таъоло айтади:

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدْ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

– “Эй Пайғамбар, кофир ва мунофиқларга қарши курашинг ва уларга қаттиққўл бўлинг. Уларнинг жойлари жаҳаннамдир. Нақадар ёмон оқибат бу!” (Тавба.73)

Пайғамбар с.а.в. га қилинган хитоб умматга қилинган хитобдир. Демак, мўъминларга нисбатан меҳрибон, раҳмдил, мулойим бўлиш, кофирларга нисбатан эса қўпол, қаттиқ, душман, азиз, баланд бўлиш мўъминга вожибдир. Аллоҳ Таъоло айтади:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنْ الْكُفَّارِ وَلْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ

– “Эй мўъминлар, ён-атрофларингиздаги кофирларга қарши жанг қилинглар ва улар сизлардаги куч-қувватни кўрсинлар! Билингларки, албатта Аллоҳ тақводорлар билан биргадир”.                        (Тавба.123)

Суннат ҳам шуни тасдиқлайди. Нўъмон ибн Баширнинг муттафақун алайҳ ҳадисида Пайғамбар с.а.в. шундай деганлар:

مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ, إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى

“Мўъминлар ўзаро дўст, раҳмдил, меҳрибон бўлишда битта танага ўхшайдилар. Унинг бир аъзоси иситмаланса, қолган аъзолари ҳам бедорлик ва иситма билан унга ёрдамга келадилар”. Муслим Иёз ибн Ҳаммор р.а. дан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар с.а.в. шундай деганлар:

أَهْلُ الْجَنَّةِ ثَلاَثَةٌ: ذُو سُلْطَانٍ مُقْسِطٌ مُتَصَدِّقٌ مُوَفَّقٌ, وَرَجُلٌ رَحِيمٌ رَقِيقُ الْقَلْبِ لِكُلِّ ذِي قُرْبَى وَمُسْلِمٍ, وَعَفِيفٌ مُتَعَفِّفٌ ذُو عِيَالٍ

“Жаннат аҳли уч тоифадир: одил, саховатли, тинчлик ўрнатадиган подшоҳ; ҳар бир қариндош ва ҳар бир мусулмонга қалби юмшоқ, раҳмдил киши; иффатли, ҳимматли аёлманд одам”. Жарир ибн Абдуллоҳнинг муттафақун алайҳ ҳадисида Пайғамбар с.а.в.:

مَنْ لاَ يَرْحَمُ لاَ يُرْحَمُ

“Ким раҳм қилмаса, раҳм қилинмайди”, деганлар. Раҳм қилинмаслиги Аллоҳнинг раҳматидан маҳрумлигидир. Бу нарса мўъминларга раҳмдил бўлишнинг вожиблигига далилдир. Ибн Ҳиббоннинг “Саҳиҳ”ида Абу Ҳурайра р.а. ростгўйлиги тан олинган Абул-Қосим р.а. нинг:

إِنَّ الرَّحْمَةَ لاَ تُنْزَعُ إِلاَّ مِنْ شَقِيٍّ

“Раҳмдиллик фақат бадбахтдангина ечиб олинади”, деганларини эшитганман, дейди. Бу ҳам бир далилдир. Муслим ривоятида Оиша р.а., Пайғамбар с.а.в. нинг мана шу уйимда:

اللَّهُمَّ مَنْ وَلِيَ مِنْ أَمْرِ أُمَّتِي شَيْئًا فَشَقَّ عَلَيْهِمْ فَاشْقُقْ عَلَيْهِ وَمَنْ وَلِيَ مِنْ أَمْرِ أُمَّتِي شَيْئًا فَرَفَقَ بِهِمْ فَارْفُقْ بِهِ

“Эй Аллоҳим, кимки бирон ишда умматим устидан раҳбарлик қилиб, уларга машаққат келтирса, Сен ҳам уни машаққатга солгин, бир ишда умматим устидан раҳбарлик қилиб, уларга меҳрибон бўлса, Сен ҳам унга меҳрибон бўл”, деганларини эшитганман, дейди. Бу ҳам яна бир далилдир.

Агар Муслим ривоят қилган Жарир ибн Абдуллоҳнинг ҳадисидаги Пайғамбар с.а.в. нинг:

لاَ يَرْحَمُ اللَّهُ مَنْ لاَ يَرْحَمُ النَّاسَ

“Одамларга раҳм қилмаган кимсага Аллоҳ ҳам раҳм қилмайди”, деган гаплари умумий бўлиб, ҳамма одамларни, мусулмонни ҳам, кофирни ҳам, мунофиқни ҳам, итоатлини ҳам, итоатсизни ҳам ўз ичига олади, дейиладиган бўлса, биз Аллоҳ Таъолонинг:

الَّذِينَ قَالَ لَهُمْ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ

– “Ундай зотларга айрим кимсалар: “(Қурайш) одамлари сизларга қарши (саноқсиз лашкар) тўплаган””, (Имрон.173)

оятидаги “одамлар” сўзи каби бу ерда ҳам одамлар сўзи умумий бўлиб келгани билан, аслида ундан хос ирода қилингандир, деймиз.

Пайғамбар с.а.в. нинг мўъминларга меҳрибонликлари хусусида Бухорий ва Муслим Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қиладилар: Саъд ибн Убода оғриб қолди. Пайғамбар с.а.в. Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Масъудлар билан бирга уни кўргани бордилар. Олдига кирганларида у ҳушида эмасди.

أَقَدْ قُضِىَ؟

“Қазо қилдими?”, деб сўраган эдилар: “Йўқ, эй Расулуллоҳ”, дейишди. Пайғамбар с.а.в. йиғлаб юбордилар. У кишининг йиғлаганларини кўриб, саҳобалар ҳам йиғладилар. Шунда Набий с.а.в.:

أَلاَ تَسْمَعُونَ؟ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُعَذِّبُ بِدَمْعِ الْعَيْنِ, وَلاَ بِحُزْنِ الْقَلْبِ, وَلَكِنْ يُعَذِّبُ بِهَذَا — وَأَشَارَ إِلَى لِسَانِهِ — أَوْ يَرْحَمُ

“Эшитмаяпсизларми? Аллоҳ кўзнинг ёши, қалбнинг хафалиги туфайли азобламайди. Лекин мана бу туфайли азоблайди ёки раҳм қилади”, деб тилларига ишора қилдилар. Термизий Оиша р.а. дан ривоят қилади: “Пайғамбар с.а.в. ўлик ҳолдаги Усмон ибн Мазъунни йиғлаб, (кўзлари ёшга тўлиб) ўпдилар”. Термизий бу ҳадисни саҳиҳ ҳасан, дейди. Муслим Анас р.а. дан ривоят қилади: “Пайғамбар с.а.в. биронта аёлнинг олдига эри бўлмаса кирмасдилар. Фақат Умму Салимнинг олдига кираверардилар. Бу ҳақда сўрашганида:

إِنِّي أَرْحَمُهَا قُتِلَ أَخُوهَا مَعِي

“Унга раҳмим келади, акаси менинг олдимда ўлдирилган эди”, деб жавоб бердилар”. Бухорий Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилади: “Пайғамбар с.а.в. аҳли Тоифни муҳосара қилиб олдилар. Ҳали фатҳ этмай туриб: “Иншоаллоҳ эртага қайтамиз”, дедилар. Мусулмонлар: “Ҳали фатҳ қилганимиз йўқ-ку, қайтамизми?”, дейишди. У киши: “Эрталабдан жангга киринглар”, дедилар. Жангга кириб, жароҳатлар олдилар. Пайғамбар с.а.в. яна: “Иншоаллоҳ, эртага қайтамиз”, дедилар. Бу гапдан таажжублангандек бўлишган эди, Расулуллоҳ табассум қилиб қўйдилар”. Муслим Муовия ибн Ҳаким Силмийдан ривоят қилади: “Пайғамбар с.а.в. билан намоз ўқиётган эдим, бир киши аксириб юборди. Мен: “Ярҳамукаллоҳ”, дедим. Ҳамма менга норози қиёфада қаради. Мен: “Мен ўлиб, онам йиғлаб қолсин-ей, нега менга бундай қарайсизлар?”, дедим. Улар қўллари билан ёнбошларига ура бошладилар. Қарасам, мени жим турдиряптилар. Лекин мен ўзим жим бўлдим. Пайғамбар с.а.в. намоз ўқиб бўлгач, ота-онам у кишига фидо бўлсин, аввал ҳам, кейин ҳам бу қадар гўзал таълим берадиган муаллимни кўрмадим, Аллоҳга қасамки, менга қовоқ солмадилар, урмадилар, сўкмадилар, фақат:

إِنَّ هَذِهِ الصَّلاَةَ لاَ يَصْلُحُ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ كَلاَمِ النَّاسِ, إِنَّمَا هُوَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَقِرَاءَةُ الْقُرْآنِ

“Намоз тасбеҳ, такбир ва қироати Қуръондир. Унга одамнинг гапи аралашиши тўғри эмас”, дедилар, холос”. Бухорий Анас р.а. дан ривоят қилади: “Пайғамбар с.а.в. билан юриб бораётгандим. Эгниларида ҳошияси дағал нажроний чопон бор эди. Бир аъробий у кишига етиб олди-да, чопонларидан бўйинларининг юз томонига из қолдирар даражада қаттиқ тортиб: “Эй Муҳаммад, ўзингдаги Аллоҳнинг молидан менга ҳам бер”, деди. У киши ўгирилиб қараб, кулиб қўйдилар-да, унга бир ҳадя беришни буюрдилар”.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин

01.01.2018й.

+2

0