Муҳаммад сураси ва турмушга чиққан зинокор жориянинг ҳукмига оид саволларга жавоблар
بِسْمِاللهِالرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1 — Муҳаммад сурасининг Бадр жангидан кейин нозил бўлганининг далилларига
2 — турмушга чиққан зинокор жориянинг ҳукмига оид саволга жавоб:
Савол: Ассаламу алайкум, менинг саволим қуйидагича:
Шайх Набаҳоний РМ «Муҳаммад сурасининг тўртинчи ояти Бадр жангидан олдин нозил бўлган» деб айтади. Бунинг қандай далили бор? Кўпчилик бу оятни Бадр жангидан кейин нозил бўлган деб айтади. Буни шарҳлаб берсангиз мен хурсанд бўлар эдим. Яна саволим шуки, агар турмуш қурган жория зино қилиб қўйса унинг жазо чораси тошбўрон қилишми?
Жавоб: Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ…
Менга саволингизнинг турк тилидаги матни етиб келди, савол араб тилига таржима қилинганидан кейин мен унга жавоб бердим. Жавоб турк тилига ҳам таржима қилинди. Жавоб қуйидагича:
Биринчи: Сиз сўраган оят Муҳаммад САВ сурасидаги ушбу оятдир:
فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوافَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّامَنّاً بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاء حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ذَلِكَ وَلَوْيَشَاءُاللَّهُلَانتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَكِنلِّيَبْلُوَ بَعْضَكُم بِبَعْضٍ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِاللَّهِفَلَن يُضِلَّ÷أَعْمَالَهُمْ
«Бас, (эй мўминлар), қачон сизлар (жанг майдонида) кофир бўлган кимсалар билан тўқнашганларингизда бўйинларига урингиз — ўлдирингиз! Энди қачон уларни(нг кўпларини) қириб (мағлуб қилганингиздан кейин уларни асир олиб)арқонлар билан боғлангиз! Сўнг ё (уларни озод қилиб юбориш билан) марҳамат кўрсатасизлар ё (уларни қўйиб юбориш учун) фидя-товон оласизлар, токи уруш юкларини қўйгунича (яъни тўхтагунича сизларга буюрилган иш) мана шудир. Агар Аллоҳ хоҳласа улардан (жанг-жадалсиз ҳам) ғолиб бўлар (яъни уларни йўқ қилиб юборар) эди, лекин У зот сизларнинг айримларингизни айримларингиз билан имтиҳон қилиш учун (сизларни жангга буюрди). Аллоҳ йўлида ўлдирилган зотларнинг амалларини У зот ҳаргиз зое кеткизмас» [Муҳаммад 4]
Муҳаммад САВ сураси Бадр жангидан олдин нозил бўлган. Бунинг далили қуйидагича:
1 – Росулуллоҳ САВ Бадр кунида асирлар ҳақида ҳукм қилган. Бу эса асирлар ҳақидаги ҳукм нозил бўлганини англатади. Чунки Росулуллоҳ САВ ваҳий тушишидан олдин ҳукм қилмаганлар.
2 – Қуръони Каримда асирлар ҳақидаги ҳукм фақат Муҳаммад САВ сурасида келган.
فَإِمَّا مَنّاً بَعْدُ وَإِمَّا¹فِدَاء
«Сўнг ё (уларни озод қилиб юбориш билан) марҳамат кўрсатасизлар ё (уларни қўйиб юбориш учун) фидя-товон оласизлар». Бу эса бу оятнинг унда асирлар қўлга олинган Бадр жангидан олдин нозил бўлганини англатади.
فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوافَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّامَنّاً بَعْدُ وَإِمَّا¹فِدَاء
«Бас, (эй мўминлар), қачон сизлар (жанг майдонида) кофир бўлган кимсалар билан тўқнашганларингизда бўйинларига урингиз — ўлдирингиз! Энди қачон уларни(нг кўпларини) қириб (мағлуб қилганингиздан кейин уларни асир олиб)арқонлар билан боғлангиз! Сўнг ё (уларни озод қилиб юбориш билан) марҳамат кўрсатасизлар ё (уларни қўйиб юбориш учун) фидя-товон оласизлар»оятиفإذاқачон лафзи билан бошланиб ундан кейин لقيتمтўқнашсангиз деган ўтган замон феъли келяпти, яъни тўқнашиш ҳали амалга ошмаган. Бу эса оятдаги ҳукм жанг бўлишидан олдин нозил бўлганини англатади. Демак оят жанг бўлишидан олдин асирлар ҳукмини баён қилган ва бунгача асирлар қўлга олиниб асирлар ҳақидаги ҳукм керак бўлган Бадрдан бошқа жанг юз бермаган.
3 – Аллоҳ Таолонинг
حَتَّى إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّواsالْوَثَاقَ
«Энди қачон уларни(нг кўпларини) қириб (мағлуб қилганингиздан кейин уларни асир олиб) арқонлар билан боғлангиз!» деган сўзи жангда асирга олиш амалга ошган вақтни баён қилади. Асирга олиш душман кучсизлаштирилгандан кейин бўлган. Демак оят Бадр жангидан олдин нозил бўлган. Чунки аввал рўй берган «кучсизлантириш» бадрда рўй берган. Асирга олиш кучсизлаштирилгандан кейин бўлишининг баён қилиниши ҳали рўй бермаган янги ҳукмнинг баёни бўлади.
4 – Шунинг учун оятнинг мантуқи бу суранинг жанг бўлишидан олдин нозил бўлганига далолат қилади. Бу оят жанг бўлишидан олдин ва исхон (кучсизлантириш) юз беришидан олдин асирлар ҳукмини баён қилиб нозил бўлган. Муҳаммад сураси Бадр жангидан кейин нозил бўлган деб айтилган ривоятлар ҳам мавжуд, лекин модомики оят билан ҳадисни жамлаш мумкин бўлмас экан, оят ҳадисдан таржиҳ қилинади. Агар оят билан ҳадисни жамлаш мумкин бўлганида жамлаш тўғрироқ бўлар эди. Бу ерда эса жамлаш мумкин эмас. Чунки ҳадисда асирлар ҳукми Бадрдан сўнг нозил бўлган деб айтилса, оят асирлар ҳукми Бадрдан олдин нозил бўлганига далолат қилади. Шунинг учун таржиҳга амал қилиниб оятга зид келган ҳадислардан оятни таржиҳ қилинади.
Буни фақат Муҳаммад сурасидагина асирлар ҳукми борлиги, асирлар ҳақидаги ҳукм керак бўлган Бадрдан бошқа жанг бўлмагани, Росулуллоҳ САВ Бадр жангида асирлар ҳақида ҳукм қилгани ҳамда у зотнинг фақат ваҳий билангина ҳукм қилишлари ҳам тасдиқлайди ва қувватлайди.
Иккинчи: Турмуш қурган жориянинг ҳукмига келсак, унинг ҳукми эллик даррадир. Бунинг далили Аллоҳ Таолонинг
فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَىالْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنتَصْبِرُواْ خَيْرٌ لَّكُمْ وَاللّهُغَفُورٌرَّحِيمٌ
«Энди эрга теккач, агар бузуқлик қилсалар, уларга озод аёлларга бериладиган азобнинг ярми берилади. Бу (яъни чўриларга уйланиш рухсати) орангиздаги бузилиб кетишдан қўрққан кишилар учундир. Сабр қилиб (уйланмай туришларингиз) ўзингиз учун яхшироқдир. Аллоҳ мағфиратли ва меҳрибондир» [Нисо 25]
деган сўзидир.
نِصْفُ مَا عَلَىÏالْمُحْصَنَاتِ
«Озод аёлларга бериладиганнинг ярми»нинг маъноси, яъни турмуш қурмаган озод аёлга белгиланган ҳаднинг (жазонинг) ярми демакдир. Турмуш қурмаган озод аёлнинг жазоси юз дарра бўлиб бунинг ярми эллик дарра бўлади. Бу ердаги муҳсинадан (покиза аёлдан) мурод турмуш қурган зинокор озод аёл эмас. Чунки турмуш қурган зинокорнинг жазоси тошбўрон қилиш бўлиб буни ярим қилиб бўлмайди. «Озод аёлларга бериладиганнинг ярми», сўзининг келиши жориянинг жазоси турмуш қурмаган зинокор озод аёл жазосининг ярми, яъни юз дарранинг ярми — эллик дарра бўлишига қаринадир. Яъни давлат уларга эллик дарра жазо чорасини қўллайди. Жазо чораларини шахслар эмас, балки давлат қўллайди ва бу идрок қилиниши лозим бўлган муҳим ишдир.
Бироқ сизнинг турмуш қурган зинокор жория ҳақида сўрашингиз эътиборимни тортди. Бугунги кунда жориялар йўқ. Шундай экан сиз нимага бу ҳақда сўраяпсиз?
Мен бу билан озод хизматкор аёлни қасд қилган бўлишингиздан қўрқаман. Бу хизматкор аёл жория деб эътибор қилинмайди. Яъни улар озод аёллар жазосининг ярми уларга татбиқ қилинадиган жориялар эмас. Балки озод хизматкор аёлларнинг ҳукми бошқа озод аёллар ҳукми билан бир хил. Бу яхши идрок қилиниши лозим. Яъни оятда айтилган ҳукм бировнинг қўлидаги мулк бўлган жория ҳақидадир. Бундай жориялар ҳозирги пайтда мавжуд эмас. Аммо хизматкор аёлларга келсак улар озод аёллардир.
Биродарингиз Ато ибн Халил Абу Рашта
24 шаъбон 1434ҳ
3 июл 2013м
