بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Пайғамбарларга эҳтиёж

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Инсон сезгилари хис қиладиган нарсалар борасида ақл идрок қилиши натижасида иймон кетирилсада инсоннинг сезгисига тушмайдиган ва инсоннинг ақли идрок қила олмайдиган нарсалар ҳам мавжуддир. Яъни, Аллоҳ Таъолонинг зотини инсоннинг ақли идрок қила олмайди. Лекин Аллоҳ Таъолонинг зотини идрок қила олмайдиган инсон қандай қилиб Аллоҳ Таъолога нисбатан ақлий иймон келтириши мумкин дейиш хато. Чунки ақлий иймон келтириш керак деб айтилаётган мавзу Аллоҳнинг зоти борасида эмас, Аллоҳ Таъолонинг борлиги тўғрисададир. Аллоҳ Таъолонинг борлиги тўғрисида У зотнинг яратган маҳлуқотларига назар ташлаб идрок қилиниши мумкин. Албатта, бу борада аввалги мақолаларимизда айтиб ўтдик.

Энди Аллоҳ Таъолонинг шариатини инсониятга етказган пайғамбарларга эҳтиёж борасида фикрларимизни билдирамиз. Бу ерда билиб олиниши керак бўлган жиҳат, аслида эҳтиёж ким томонидан бўлади, яъни шариат Эгаси инсонларга етказишга эҳтиёжлими ёки инсонлар шу шариатга муҳтожми? Келинг аввало шулар борасида қисқача гапириб ўтсак.

Исломий шариатнинг эгаси бўлган Аллоҳ Таъоло барча нарсадан беҳожат бўлиб, У Зот хеч нарсага нисбатан муҳтож бўлиб қолмайди. Яъни муҳтожлик Илоҳга хос бўлмаган сифатдир. Бу сифат яратилган маҳлуқотларга хосдир. Шунинг учун айтишимиз керакки шариатини етказиш борасида Аллоҳ Таъоло муҳтож эмас, аксинча бу шариат инсонларга керак ва шунинг учун ҳам бу шариатнинг етказилиши ва етказувчиларга инсонлар эҳтиёжлидир. Демак, шариатнинг етказилиши борасида эҳтиёж Аллоҳ Таъолода эмас инсонларда мавжуд. Шундай экан, инсонлардаги пайғамбарларга эҳтиёжнинг воқелигини билиб олишимиз керак. 

Инсонларнинг пайғамбарларга эҳтиёжи тўғрисида икки жиҳатни келтириб ўтамиз. Улар: Инсонларнинг тадайюн ғаризаси талабини қондириш, яъни ибодат, сиғиниш ва муқаддаслаш учун тартибот борасида; Кейингиси инсонларнинг ғаризалари ва узвий эҳтиёжларини қондириш учун қонун – қоидалар борасида.

Биринчи жиҳат: Инсонларнинг яратилиш табиатида тадайюн ғаризаси мавжуд бўлиб бу ғариза инсондан ўз Яратувчисини муқаддаслаш, ва У Зотга сиғиниш, ибодат қилишни талаб қилади. Бу ғаризанинг талабини хеч қандай йўл билан йўқ қилиб бўлмайди, яъни инсоннинг табиатидаги бу ғаризани ва унинг талабларини юлиб олиб ташлаш мумкин эмас. Шундай экан ҳар бир инсон бу ғаризанинг талабларини қондиришга интилади. Инсоннинг сиғиниши, ибодат қилиши ва муқаддаслаши Яратувчи билан бўладиган алоқаси хисобланади. Бу алоқанинг тўғри бўлиши учун шу амалларни тартиботи Яратувчи томонидан берилган бўлиши керак. Бу алоқа тартибсиз ташлаб қўйилса беқарор бўлиб қолишига ва инсонни Яратувчидан бошқага сиғиниб қўйишига олиб келиши мумкин. Шунингдек бу тартиботни инсоннинг ўзи ишлаб чиқа олмайди. Сабаби инсон Яратувчининг ҳақиқатини идрок қила олмайди. Яъни, Яратувчининг Ўзи нимадан рози бўлишию нимадан рози бўлмаслигини билдирмаса инсон бу нарсаларни била олмайди. Демак, инсон ўз Яратувчисига тўғри сиғиниши, ибодат қилиши ва У Зотни муқаддаслаши учун бу амалларнинг тартиботи Яратувчи томонидан белгилаб берилган бўлиши керак. Инсон ўзининг сиғиниши, ибодат қилиши, муқаддаслаши тўғри бўлишини ва бу амалларидан сиғинаётган Яратувчиси рози бўлишини истайди.

Иккинчи жиҳат: Инсонда ғариза ва узвий эҳтиёжлар талаби бор. Бу талабларни қондириш асносидаги ҳаракатлари натижасида унинг яшаш тарзи шаклланади. Агар ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондириш тўғри бўлса инсоннинг яшаш тарзи шаклланиши ҳам тўғри бўлади. Яшаш тарзининг тўғри бўлиши инсоннинг қалби ҳотиржам бўлиши ва бахту саодатини англатади. Демак, яшаш тарзи тўғри бўлиши учун ғариза ва узвий эҳтиёжлар тўғри қондирилиши керак, бунинг учун эса, тўғри қонун қоида керак. Агар инсоннинг ўзига ташлаб қўйилса у тўғри қонун қоидаларни ишлаб чиқа олмайди. Сабаби чекланган ақл соҳиби бўлган инсоннинг ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондириш тўғрисидаги тушунчаси хилма хил ва тафовутли ҳамда зиддиятли бўлиб шунингдек яшаб турган муҳитидан таъсирланишга маҳкумдир. Шунинг учун инсон чиқарган қонунлар хилма хил, тафовутли ва ўз муҳитидан таъсирланган бўлади. Булардан билишимиз мумкинки инсоннинг ўзи яшаш тарзини тўғри тартибга солиш учун тўғри қонун қоидалар туза олмайди. Ўзи тузган қонун қоидалар уни бахтсизликка мубтало қилади. Демак, бу борада инсонни барча жиҳатдан билган Яратувчининг қонун қоидалари керак бўлади. Аллоҳ Таъолонинг шариатини эса, Унинг пайғамбарлари олиб келади. Инсонларнинг пайғамбарларга эҳтиёжини иккинчи далили мана шу.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

25.11.2016й.