بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

Роя газетаси:

Париж тинчлик конференцияси бир сароб бўлиб, музокарачилар уни сув деб ўйлашмоқда

Ало Абу Солиҳ қаламига мансуб

Фаластин режими билан яҳудийлар давлати ўртасида муваффақиятсизликка учраб келаётган тинчлик музокараларини қайта жонлантириш учун жорий ойнинг ўн бешинчисида Парижда халқаро тинчлик конференцияси бўлиб ўтди. Унда етмишта давлатдан вакиллар ҳамда Араб давлатлари Лигаси, Исломий Ҳамкорлик ташкилоти, Тўртлик комиссияси, Европа Иттифоқи, Африка Иттифоқи дохил БМТга қарашли бешта ташкилотдан вакиллар иштирок этди. Яҳудийлар бош вазирининг конференцияга келишдан бош тортиши оқибатида Фаластин режими ҳам келмади, натижада, Франция президентининг Фаластин режими билан бўладиган учрашуви икки ҳафтага кечиктирилди.

Бу конференция ўтган июн Парижда бўлиб ўтган бошланғич йиғинни такомиллаштириш учун ўтказилди. Унда йигирма беш нафар давлат вакиллари қатнашиб, уларга АҚШ, Европа, ва Араб давлатлари ҳамкорлик қилган, Фаластин томони ҳам, яҳудийлар томони ҳам ҳозир бўлмаган эди.

Конференциянинг якуний баёноти лойиҳаси етти марта ўзгартирилди. Сўнг баёнотда 1967 йил тўртинчи июл ҳудудлари, шу жумладан, Шарқий Қуддус ҳам Фаластин давлати ҳудуди дея эътироф этилди ҳамда икки давлат ечимини баҳсга ўрин йўқ ечим деб ҳисобланди. Баёнотда халқаро қарорлар, шу жумладан, Хавфсизлик Кенгашининг келгинди яҳудийларнинг жойлашишини ноқонуний деб ҳисоблашга оид 2334 сонли қарори таъкидланди. Бундан ташқари, АҚШ ташқи ишлар вазири маърузасида айтилган сўзлар ҳам, ечимни низолашаётган томонларга зўрлаб тиқиштирилмаслик ҳам, фаластинликлар билан яҳудийларнинг зўравонликни йўқ қилиш талаблари ҳам, яҳудийлар давлати хавфсизлиги Фаластин давлати хавфсизлигига боғлиқ экани ҳам баёнотда таъкидланди. Шунингдек, конференцияда учта ишчи гуруҳга таянишга келишиб олинди: 1-ЕИ назорати остидаги ишчи гуруҳ, 2-Швеция назорати остидаги ишчи гуруҳ, 3-Германия назорати остидаги ишчи гуруҳ. Биринчи гуруҳдан тинчлик амалиётини фаоллаштириш назарда тутилган, иккинчи гуруҳдан иккала томоннинг фуқаровий жамият ташкилотлари ўртасида анжуманлар уюштириш назарда тутилган, учинчи гуруҳ эса ўз-ўзини бошқаришга хос бўлиб, ундан Фаластин давлати муассасаларини қуриш кўзда тутилган.

Конференция мақсадларини, ундан кўзланган ғаразни ва бунинг Фаластинга нисбатан таъсирларини билиш, тушуниш учун қуйидагиларни баён қиламиз:

Биринчи: Бу конференция Европанинг Фаластин масаласида бирор ролга эга бўлиш учун қилган уринишидир. Зеро Америка гоҳ музлатиб, гоҳ ҳаракатга келтириб бу масалани бошқариб келмоқда. Европа ўзи ва малайлари минтақага кириб, ўрнашиб олишга ҳаракат қилмоқда. Айниқса, АҚШ маъмурияти ўтиш босқичини бошдан кечираётган бир паллада ҳамда минтақада ва дунёда АҚШ маъмурияти томонидан Европа ролини четга чиқариш аломатлари кўрина бошлаган бир пайтда шундай қилишга уринмоқда. Франция ташқи ишлар вазири Жан-Марк Эро – Трампнинг АҚШ элчихонасини Қуддусга кўчириши оқибати хавфли бўлган фитнадир, дея баёнот берди. Афтидан, бу Америка маъмурияти билан Европа ўртасидаги муносабатлар истиқболи қандай бўлишидан дарак бераётган кўринади.

Иккинчи: Конференциядаги асосий ва эълон қилинган мақсадлардан бири, АҚШнинг икки давлат ечими лойиҳасини ҳимоя қилиш бўлиб, амалда бу лойиҳа аллақачон АҚШ-Европа ўртасидаги келишувга айланиб бўлган. АҚШ томонидан Хавфсизлик Кенгашининг 2334 сонли қарорини татбиқ қилиш ортида ҳам мана шу мақсад ётибди. Айнан мана шу мақсад конференциянинг якуний баёнотида ҳамда мазкур қарор ва Керрининг сўнгги маърузаси сифатида акс этган. Айни ғояни тасдиқи сифатида, Франция президенти Франсуа Олланд «конференциядан мақсад, Хавфсизлик Кенгашининг икки давлат ечимини қўллаб-қувватлашини қайта тасдиқлаш ва унинг манба бўлиб қолишини таъминлашдир», деди. Сўнг «сезишимча, бу ечим (икки давлат ечими) Фаластинда ва зеҳнларда бир мунча заифлашди, агар бу ечимнинг ўчиб кетишига йўл қўйгудек бўлсак, биз куч билан ҳимоя қилаётганимиз Исроил хавфсизлигига улкан таҳдид туғилиши турган гап», дея қўшимча қилди.

Учинчи: Яҳудийлар давлати, айниқса, бош вазири Биньямин Нетаньяху минтақада бўлаётган ўзгаришлардан икки давлат ечими лойиҳасига ер майдони жиҳатидан якун ясашда фойдаланмоқчи. Бу унинг конференцияга келмаганидан ва уни бемаънигарчилик дея сифатлаб, Франция раҳнамолигидаги Фаластин ўйини, деб атаганидан ҳамда икки томон ўртасида бевосита музокаралар ўтказишга чақирганидан ҳам кўриниб турибди.

Тўртинчи: Шуни эслатмоқ жоизки, бу конференция Франция ташаббусига асосланган бўлиб, уни 2015 йил июнда Франция собиқ ташқи ишлар вазири Лоран Фабиус бошлаб берган эди. Аммо Америка ўша пайтда бу ташаббус мазмунини йўққа чиқариб, машҳур Франция-Араб қарори лойиҳаси чиқарилишини бекор қилган. Бу ташаббус ҳам араб давлатларининг тинчлик ташаббусига асосланган, балки ундан ҳам тубанроқ дейиш мумкин. Унинг мазмуни қочқинлар, Қуддус, муносабатларни нормаллаштириш ва учинчи куч (тинчликпарвар кучлар) ҳамкорлиги каби қатор жиноятлар билан тўла. Буларнинг ҳаммаси айни конференция баёнотида, мазмунида ва ўтказилишида ютуқ бор, деб ҳисоблаган ҳар бир кимса учун расволик доғи бўлиб қолади.

Бешинчи: Конференцияда жаллод билан қурбон баробар кўрилди. Чунки унда икки томонни ҳам зўравонликни тўхтатишга чақирилди. Шунингдек, жиҳод, қаршилик ҳаракати ва Фаластинни озод қилиш учун бўлган кураш зимдан тўхтатиш шарт бўлган зўравонлик, дея баҳоланиб, ювиш керак бўлган тарихий хато, дея ҳисобланди!

Олтинчи: Конференцияда яҳудийлар давлати хавфсизлиги ва босқинчилиги йиғилганларнинг асосий диққат марказларига қўйилиб, бу хавфсизликни сақлаш ва ҳимоя қилиш иши Фаластин давлатига топширилди ҳамда конференцияни босқинчи давлат билан алоқаларни нормаллаштириш учун кўприкка айлантирилди. Бу эса АҚШ ва Европанинг пинжига кириб, барпо этишга чақираётганларнинг давлати қандай давлат эканини фош этмоқда.

Еттинчи: Конференциянинг Фаластинга нисбатан таъсирига келсак, ҳозирги кунда бунинг ҳеч қандай таъсири бўлмаслигининг эҳтимоли кўпроқ. Чунки бу лойқа сувни тебратиб, баттар лойқалаштиришдек гап. Унга умид билан боқаётганлар қўйнидаги ёнғоқлар, кўп ўтмай пуч экани аён бўлади. Бу ҳақда Франция президенти бундай баёнот берди: «Мен конференция рўёбга чиқариши мумкин бўлган ишга нисбатан реалистман, исроилликлар ва фаластинликлардан бошқа ҳеч ким тинчликни рўёбга чиқаролмайди… Фақат бевосита музокараларгина ютуқ олиб келиши мумкин». Буни Керри билан Нетаньяху ўртасидаги телефон сўзлашуви ҳам тасдиқлаб турибди. Керри конференцияда қилган маърузасидан сал олдин телефон орқали Нетаньяхуга Хавфсизлик Кенгашида Париж конференциясига нисбатан реал қадамлар бўлмаслигини ваъда қилган.

Юқорида келтирилганлардан шу нарса аён бўлдики, демак, яҳудийлар давлати билан тинчлик ўрнатиш ортидан ҳаллослаб чопаётганлар саробга қараб чопишмоқда, Америка, Европа ва БМТнинг арқонини ушлаганлар шайтон арқонини ушлашмоқда, қайта яна омадсиз натижа келтиришмоқда, одамларга хомхаёллар улашишмоқда, одамлар қурбонликлари ва азоб-уқубатларини БМТнинг қоғоз ва сиёҳларига, сариқ чақалик фойдасиз Халқаро баёнотларга алмашишмоқда… Улар бу қилмишлари билан гуноҳи азимга қўл уришди. Бундай хорликлари орқали мустамлакачи давлатлар эътироф этган Фаластиннинг бешдан бирига тенг заиф давлатчасини ютуқ, деб ўйлайдиган бўлиб қолишди. Бундай қарамликлари оқибатида босқинчи давлат билан муносабатларни нормаллаштиришга тарғиб қиладиган, Умматнинг Фаластинни озод этиш йўлидаги жиҳоди, кураши ва қаршилик ҳаракатларини зўравонлик, деб ҳисоблайдиган бўлиб қолишди, Росулуллоҳ САВнинг Исро масканларини оёқ ости қилаётган ифлос босқинчиларни ўзларига дўст тутиб, уларнинг хавфсизликларини хорларча бедорлик билан ҳимоя қиладиган кимсаларга айланишди…

Буларнинг ортидан келиб чиққан ҳақиқат шуки, яҳудийлар қонхўрлик билан босиб олган Фаластин конференция залларида дипломатик ён беришлар билан қайтарилмайди, балки фронтлардаги аскарларимиз ёрдамида озод этилади.

Роя газетасининг 2016 йил 18 январ чоршанба кунги 113-сонидан