Президентлик кенгаши ва ҳукуматнинг ҳаракатлари саҳродаги саробга ўхшайди, валютанинг қулаши бунинг энг ёрқин гувоҳидир
Матбуот баёноти
Президентлик кенгаши ва ҳукуматнинг ҳаракатлари саҳродаги саробга ўхшайди, валютанинг қулаши бунинг энг ёрқин гувоҳидир
Охирги ҳафталарда президентлик кенгаши назорати остидаги минтақаларда маҳаллий валюта хорижий валюталарга нисбатан мисли кўрилмаган даражада қулашни бошдан кечирди. Саудия рияли 535 риялдан, АҚШ доллари эса 2000 риялдан ошиб кетди. Бир вақтнинг ўзида, айрим шаҳарларда валюта курсининг кескин қадрсизланишига қарши норозилик сифатида чекланган даражада фуқаролар исёни ва савдо дўконларининг ёпилиши кузатилди. Шунингдек, валюта курсининг кескин қадрсизланиши ва ҳукуматнинг бунга нисбатан бирор ечим бериш қўлидан келмаётгани олдида айрим валюта айирбошлаш дўконлари ҳам ёпилди.
Яман аҳли қарийб ўн йилдан бери давом этаётган беҳуда уруш балосини ва кетма-кет кризисларни бошдан кечирмоқда. Булар хавфсизликнинг издан чиқиши, маошлар узилиши, хизматлар, айниқса, электр ва сувнинг кесилиши, бошқарувнинг ёмонлашиши, қашшоқлик, касаллик ва ишсизликнинг кенг тарқалиши каби кризислардир. Дарҳақиқат, валюта курсининг кескин қадрсизланиши асосий озиқ-овқат маҳсулотлари нархининг ошишига ҳамда президентлик кенгаши назорати остидаги минтақаларда одамларнинг ўз ҳаётий эҳтиёжларини қондира олмаслигига олиб келди. БМТ ҳисоботларига кўра, бу ҳолат дунёдаги энг оғир ва энг узоқ давом этган гуманитар кризислардан бири ҳисобланади.
Валюта курсининг кескин қадрсизланиши бир лаҳзада бўлгани йўқ, балки уруш бошлангандан бери аста-секин давом этиб келаётган эди. Аммо 2019 йил декабр ойи ўрталарида Санъо марказий банки томонидан чиқарилган қарор ортидан қадрсизланиш тезлашиб кетди. Бу қарорга кўра, Санъо марказий банки ўз рақиби Адан марказий банки томонидан босиб чиқарилган Яманнинг янги рияли муомаласига тақиқ қўйди ҳамда ўз назорати остидаги минтақаларда яшовчи аҳолига ушбу «ноқонуний» валютани эски валютага алмашиш учун бир ой муҳлат берди. Айни қарор ортидан нотинч вазият юзага келди. Валюта курсининг бундай кескин қадрсизланиши давом этиб, 2022 йилда президентлик кенгаши ҳукумати Ҳусийларга нефть хом ашёси экспортини тақиқлаганидан сўнг янада кучайди. Адан марказий банки жорий йил давомида Санъо марказий банкига қарши қатор ҳаракатларни амалга оширди. Бироқ, Адан марказий банки директори Аҳмад Маъмақийнинг айтишича, бу ҳаракатлар хорижий буйруқ билан тўхтатиб қўйилди.
Ҳукумат бош вазири учрашувлар ўтказди, жумладан, 2024 йил 31 октябр пайшанба куни хорижий элчилар ва иқтисодиёт етакчилари билан, шунингдек, 2024 йил 20 октябрда кризисларни идора қилиш қўмитаси етакчиси ва иқтисодчи гуруҳ раиси билан учрашув ўтказди. Учрашувларда иқтисодий вазият, инфляцияни назорат қилиш чоралари ва миллий валюта курсини мустаҳкамлаш режаларини муҳокама қилган бўлса-да, бу гапларнинг барчаси қуруқ гап бўлиб қолди ва аниқ ечимлар илгари сурилмади. Одамлар валюта курсининг қадрсизланиши оқибатидаги нархлар кўтарилиши масаласида ҳеч қандай яхшиланишни сезмадилар.
Ушбу қонуний дейилаётган минтақалардаги расмийларнинг бу аҳволни «нефть экспортининг тўхтаб қолиши» ҳамда «денгиз орқали ташувнинг қимматлиги» каби иддаолар билан оқлашга уринишлари одамларни «ухлатиш»дан бошқа нарса эмас. Зеро, солиқ ва божхона тўловлари ҳам, портлар ва балиқчилик ресурсларидан олинадиган даромадлар ҳам давом этмоқда. Бундан ташқари, аҳолига тақдим этилаётган барча хизматлар пуллик бўлиб, товарларни ташиб келтириш харажатлари ва маҳсулот нархи учун қўшимча тўловларнинг барчаси тўланмоқда. Бу ёқда ҳукумат хориждан грантлар, кредитлар ва гуманитар ёрдамлар олишда давом этяпти. Шунча солиқлар, тўловлар, ресурслар ва хорижий қўллаб-қувватловларга қарамай, асосий хизматлар яхшиланмади, маиший ҳолат ўзгармади. Аксинча, бу даромадларнинг катта қисми амалдорлар чўнтагига тушмоқда. Устига-устак, бу солиқлар Ислом шариатига зиддир.
Нафақат валюта курсининг қадрсизланиши муаммосининг, балки кети узилмаётган шунча кризисларнинг келиб чиқиш сабаблари ортида бузуқ ва ботил капитализм, унинг ақидаси ва инсонларга татбиқ қилинаётган қонунлари турибди. Иқтисодий муаммо – капиталистлар иддао қилганидек – ишлаб чиқаришда эмас, балки бойликларни фуқароларнинг барчасига тақсимлашдадир. Валютанинг олтин ва кумуш стандартига асосланмаганлиги, доллар каби қоғоз пуллар (фиат пуллар)дан фойдаланиш, капиталистик иқтисоднинг судхўрликка асосланганлиги, мулкчиликнинг фақат давлат ва хусусий мулк билан чегараланганлиги ҳам муаммонинг асосий сабабларидан биридир. Ҳолбуки, аслида мулк уч хил бўлади: давлат мулки, шахсий мулк ва омма мулки. Нефть омма мулки ҳисобланиб, фуқаро шахсларга тақсимланади. Бундан ташқари, муаммо сабабларидан яна бири анави ҳукмдорлардир. Айнан шу қўғирчоқлар кофир Ғарбга малайлик қилиб, одамларга фалокат ва бахтсизлик келтиришмоқда. Бундан ташқари, Яман Англо-Америка халқаро кураши, айниқса, Саудия Арабистони ва Бирлашган Араб Амирликлари ҳукмдорларининг чангалида эканини тушуниш лозим. Саудия Арабистони Британия томонидан қўллаб-қувватланган ва қонуний дея аталган кучларни заифлаштириш ва минтақада ўз таъсирини ошириш учун Америкага хизмат қилиб, бу кучларга берилган ёрдамларга шартлар қўймоқда. Буни Британиянинг малайларини олиб ташлаб, уларнинг ўрнига ўзнинг малайларини қўйишни мақсад қилган хўжайинлари Америкага хизмат қилиш учун қилмоқдалар.
Биз ушбу кризисларни келтириб чиқарган сабабларни, айниқса, мамлакатимиз ва бошқа барча мусулмон давлатларини бошқараётган секуляр капиталистик тузумни эътибордан четда қолдирмаслигимиз керак. Одамларнинг ҳаёти ва рўзғорларини доллар курсининг кўтарилиши ва тушишига қараб ўзгариб турадиган қоғоз валютага боғлаб қўйган бу тузум инсоннинг бахтсизлиги ва ҳаёти барбод бўлишининг асосий сабабидир. Ушбу вабодан қутулишнинг ягона ечими айни тузумни бошқарув шакллари ва малай ҳукмдорлар дохил малайлари билан қўшиб ағдариб, Ҳизб ут-Таҳрир билан биргаликда Росулуллоҳ ﷺнинг тариқатлари бўйича фаолият қилишдан иборат. Ушбу тариқат эса бир нуқтага қаратилган сақофат бериш, жамоий сақофат бериш, фикрий ва сиёсий кураш олиб бориш, сўнг бутун инсоният учун одил тузумни, яъни Пайғамбарлик минҳожи асосидаги иккинчи рошид Халифаликни барпо этиш учун куч-қудрат аҳлидан нусрат талаб қилишдир.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Яман вилоятидаги матбуот бўлими
