Ривожланишни тўғри ўлчов бўйича баҳолайлик

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ривожланишга баҳо бериш жамиятдаги устувор, етакчи фикрнинг асосига боғлиқ. Бу асоснинг тўғри ёки нотўғрилиги жамиятда яшаётган инсонларнинг ривожланишни тасаввур қилишларига таъсир ўтказади, яъни инсон ўзидаги мавжуд тушунчалар асосидан туриб унга баҳо беради. Бугунги жамиятимиздаги инсонларнинг аксарияти ривожланишни моддий жиҳатига эътибор қаратиб, буни иқтисод билан боғлиқ, деб тушунмоқдалар. Чунки уларга ривожланиш ҳақидаги маълумотлар шундай услубда тақдим қилинмоқдаки, хоҳлайдими йўқми фикрлашлари шу маълумотлар доирасидан чиқолмайди ва тасаввур хиралашади. Бу асосий эътиборни моддий манфаатга қаратган капитализм ақидасини ҳаётга татбиқ қилишнинг бир услуби бўлиб, инсонлар ҳаётнинг ҳар бир жабҳасига айнан шу ақидадан туриб баҳо бериши ва асл ҳолатни англамасликлари учун кенг миқёсда қўлланилмоқда.

Капитализм ақидаси ҳаётимизга кириб келишда айнан шу услубдан фойдаланди. Ислом зулмат ва қолоқликка олиб боради, ривожланишни ҳохлаганлар ундан воз кечиши керак, деган тушунчани онгимизга сингдириш учун ўзининг ғарбона ҳаёт тарзини ривожланиш рамзи сифатида турли безакларга буркаб тақдим қилди. Шу билан бирга, бизни Исломдан узоқлаштириш, ёмон кўрсатиш учун турли ёлғон ва бўҳтонлардан иборат маълумотларга кўмиб ташлаб, фикрий қолоқлик гирдобига тушириб қўйди. Оқибатда, ғарбона ҳаёт тарзига маҳлиё бўлиб, ривожланиш фақат моддий манфаатни қўлга киритиш билан амалга ошади, деб тушуниб, унга интилиб яшай бошладик. Аслида эса, ҳаётимиз тубанлик ва хорликка айланганини англамадик.  

Ривожланиш ҳақида тўғри тасаввурга эга бўлиш учун, аввало, капитализм ақидасини ботил экани ва унинг ечимлари бизни ҳеч қачон ривожланишга олиб бормаслигини англашимиз лозим. Бунинг учун эса, аввало, фикрий ўсишга эришмоғимиз керак. Чунки моддий бойликлар, илмий кашфиётлар, саноат соҳасидаги ихтиролар ва шу кабиларнинг фикрларга нисбатан тутган мавқеи анча паст бўлиб, уларни ривожланиши ҳам фикрларга боғлиқдир. Фикрий ўсиш эса, Ислом ақидасини тўғри тушуниш ва фикрлашимизга шу ақидани асос қилиш билан бўлади. Фақатгина исломий ақида ривожланиш ҳақидаги энг тўғри тушунчани беради ва уни ҳаётга татбиқ қилиш орқали ҳақиқий тасаввурни ҳосил қилади. Чунки ривожланиш қуруқ рақамларда эмас, балки инсонлар ҳаётида намоён бўлади. Иқтисод, таълим, саноат ва бошқа барча соҳалардаги ривожланиш инсонларнинг асосий ва камолий эҳтиёжларини адолатли қондирилишининг таъминланиши ортидан уларнинг ҳаётидаги хотиржамлик ва фаровонликда кўринади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

04.09.2019й