بسم الله الرحمن الرحيم

Саҳобаларга эргашиш қийинми

Бу савол бўйича мулоҳаларимизни билдириш мобайнида саҳоба розияллоҳу анҳуларнинг ўз замоналарида қилиб ўтган ишлари тўғрисида хос тарзда фикр билдиришдан чекиндик. Имкон борича умумий ёндашишга ҳаракат қилдик. Чунки биринчи сабаби саҳобаларнинг қилиб ўтган ишларидан деярли барча мусулмонлар хабардорлар, десак адашмаган бўламиз. Яна бир сабаби шундан иборатки, бу мақоламизда биз асосан бугунги воқелик талабига мувофиқ  мулоҳаза юритишга ҳаракат қилдик. Демак, бугунги мақоламизда саҳоба розияллоҳу анҳуларга эргашиш қийинми, деган саволга икки хил жиҳатдан ёндашиб кўрамиз.

Саҳоба розияллоҳу анҳуларни Аллоҳ пайғамбар замонида яшашларини ва Ўз пайғамбарига асҳоб бўлишларини иҳтиёр этди. Бу жиҳатдан бугунги кунда яшаётган инсонларда бундай имконият йўқ. Яъни Қуръон оятларини, шу жумладан Исломий тушунчаларнинг изоҳларини ҳамда ҳар бир муаммога ечимни ва пайғамбар с.а.в. нинг хоҳиш-истакларини у зотдан юзма-юз туриб ўзларидан эшитиш имкониятида эмаслар. Бу жиҳат саҳобалар билан бугунги инсонларнинг ўртасидаги энг катта фарқлардан ҳисобланади. Лекин бу жиҳат бизнинг саҳобаларга ўхшашликка интилишимиз учун тўсиқ бўла оладими? Албатта йўқ. Чунки Ислом оламшумул дин бўлиб замон ва маконга хосланмаган. Бу нарса бу динга юксак даражада амал қилиш учун ҳар бир замон ва маконда имконият борлигини англатади.

Саҳоба розияллоҳу анҳуларга ўхшаш қийинлиги тўғрисида гапирадиган бўлсак, уларнинг нималардан воз кечганликларию ва нималар учун интилганликларини билишимиз керак бўлади. Айтиб ўтганимиздек, биз бу мақолада саҳобаларнинг қилиб ўтган ишларига тўхталмадик, лекин уларнинг қилиб ўтган ишларидан хулосаларни келтириб, бугунги кунимизга солиштиришимиз мумкин. Яъни улар аввало ўзларининг аввалги яшаш тарзларидан воз кечишди. Улар бу соҳада на инсонларни ва на молу дунёларини инобатга олдилар. Ҳеч бири уларни йўлларидан қайтара олмади. Баъзи бирларига қариндошлари, хўжайинлари, туғишганлари тўсиқ бўлишга ҳаракат қилишди. Ҳатто уларнинг жамиятида одатий яшаш тарзига айланган жирканчли муҳит ҳам улар учун тўсиқ эди. Шу жумладан жамиятнинг обрўли кишилари саҳобаларнинг йўлларига жуда қаттиқ қаршилик қилишди. Бу йўлда улар саҳобаларнинг ўзлари қолиб яқинларига ҳам тазйиқлар ўтказишди. Улардан саҳобаларни йўлларидан қайтариш учун қариндош уруғчиликни узишни талаб қилишди. Ўз қабилалари қолиб бошқа қабилаларни ҳам саҳобаларга қарши ҳаракат қилишга чақиришди. Азоблаш, қамаш, ҳатто ўлдириш каби чораларни қўллашди. Бундай ишларни санаб ўтадиган бўлсак жуда кўплаб мисоллар келтириш мумкин. Лекин бизнинг эътиборимиз бу қаршиликларни саҳоба розияллоҳу анҳулар қандай енгиб ўтганликларига қаратилади. Уларнинг саботлари албатта Исломга иймонлари билан узвий боғлиқ бўлди.

Бугунги кунда ҳам юқорида айтиб ўтилганидек, саҳоба розияллоҳу анҳуларнинг бошига тушгани каби қийинчиликлар йўқ, деб бўлмайди. Демак, саҳобаларга эргашишни мақсад қилиб олган мусулмонлар айнан ана шу қийинчиликларга саҳобалардек сабр қила олиши керак. Сабр бу жим туриш ёки вазиятни кутиш сингари жавобсиз сукутни ифодаламаслигини кўп марта айтиб ўтганмиз. Сабр, оддий қилиб айтганда, ҳар бир синовга Ислом талаб қилганидек жавоб қайтариш, Ислом шариати бўйича ҳаракат қилишдир. Яъни синовлар Исломга амал қилишимизга тўсиқ бўлса, биз ўз танлаган Исломимиздан чекинмаслигимиз, тўхтатамаслигимиз ва Ислом шариатига мувофиқ позициядан туриб қаршилик қилишимиз сабрнинг айнан ўзидир. Саҳобалар айнан мана шу йўлни маҳкам тутдилар. Саҳобаларга эргашишнинг осонлиги ҳам мана шунда. Яъни Ислом шариатига мустаҳкамликда!

Саҳобаларнинг ҳаётига назар солган инсонлар уларнинг ҳаётларидаги муаммоларга ўхшаш муаммоларни бугунги кунда ҳам топиши мумкин. Тўғри, воситалар, шакллар ўзгарган, лекин ҳаётнинг моҳияти билан боғлиқ жиҳатлар ўзгармаган ва бу нарсалар ўзгармайди. Чунки инсоннинг фитрати ўзгармаган ва ўзгармайди. Аллоҳ Таоло инсонни қандай фитратда яратган бўлса замонлар ўтсада бу фитрат ўз моҳиятини ўзгартиргани йўқ. Инсоннинг бу ҳаётдаги яшаш тарзи шу фитрати талабига жавоб тариқасида шаклланади. Яъни инсон ўз фитрати талабларини қай тарзда қондириш йўлини танлаш иҳтиёрига эга. У бу талабни хоҳласа ёмон, бузуқлик йўли билан, хоҳласа яхшилик йўли билан қондиради. Саҳобаларда ҳам худди шу иҳтиёр, хоҳиш бўлган. Ва улар айнан мана шу хоҳиш-истакларини Исломга мувофиқ тарзда тартибга сола олдилар. Шундай қилиб улар ўзларининг ҳаётлари Исломий бўлишини таъминладилар.

Юқорида айтиб ўтилганидек, саҳобаларга эргашиш осон, яъни уларга эргашишнинг осонлиги бизда ҳам Ислом бор. Ўз хоҳиш-истакларимизни Исломга мувофиқлаштирсак ва Исломий позицияда мустаҳкам бўлсак саҳобаларга эргашган бўламиз. Аллоҳ бизларни Ўзи ва пайғамбарига қалбан ва жисман итоатда бўлган саҳобаларга эргаштирсин!

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

17.05.2018й.