بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Саудия ваҳҳобийлик меросидан воз кечмоқда

Устоз Аҳмад Хутвоний қаламига мансуб

Саудия ўзининг ваҳҳобийлик меросидан систематик равишда ва суръат билан воз кечмоқда. Бунга мисоллардан бири, яқинда қирол Салмон 22 феврални Саудия давлати ташкил топган кун деб эълон қилди. Саудия мамлакатининг 1727 йил 22 февралда ташкил топганлиги Муҳаммад ибн Сауд томонидан эълон қилингани эътиборидан, бу кунни «давлат ҳар йили ўзининг ташкил топган йили хотирасини нишонловчи расмий байрамга айлантириш» тўғрисида фармон чиқарди.

Илгари Саудия бу санани ўзининг ташкил топган санаси, деб ҳисобламаган, балки асл ташкил топган кунни 1745 йил деб билган. Чунки ўша йилда давлат ташкил этиш учун амир Муҳаммад ибн Сауд билан шайх Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб ўртасида келишув имзоланган. Икки сана ўртасидаги фарқ ўн саккиз йилни ташкил этади.

1727 йилда Саудлар Оиласи Амирлиги кичик, заиф ва омон қолишга қодир эмас эди. Шу аҳволда давом этиб, ниҳоят Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб 1745 йилда Муҳаммад ибн Саудга қўшилди. Бу билан Саудия Арабистони кучайишни, кенгайишни ва мустаҳкамланишни бошлади. Ўз асосларини ваҳҳобийлик мазҳабига мувофиқ шакллантириб, шу орқали мустамлакачи Англиянинг ишончини қозонди. Инглизлар Саудлар мамлакатини Усмоний Халифалигига қарши қўллаб-қувватлашди ва бор кучлари билан уни суяб туришди. Токи, ушбу янги туғилган мамлакат келажакда Британиянинг минтақадаги сиёсий базасига айлансин, Ислом Уммати юрагига санчилувчи заҳарли ханжар бўлиб, Усмоний Халифаликдан ажраб чиқувчи энг кучли сепаратистик операцияга етакчилик қилсин.

Демак, илк Саудия давлатининг туғилиши мана шундай бўлди. Амир билан шайх ўртасида ҳокимият бўлишиб олинди: бошқарув, сиёсат ва армия амирники, дин, фатво ва ибодат шайхники бўлди. Биринчига васийлик берилди, иккинчига диний мавқени монополия қилиш эвазига қонунийлик ва тегишли итоаткорлик берилди. Бу билан Саудлар оиласи ҳукмдорларга айланди, шайх оиласи қонунийликка эга бўлишди. Давлат шу асосда ташкил топди ва икки асрдан зиёд вақт давр суриб, шу йўл билан бугунги кунгача етиб келди.

Бироқ, бугунга келиб Саудия мазкур келишувдан кўз юмиб, воз кеча бошлади. Икки юз йилдан зиёд вақт давр сурган давлат структурасини ўзгартирди. Ибн Сауд билан Ибн Абдулваҳҳоб ўртасидаги иттифоқни менсимайдиган, давлатдан ваҳҳобийлик сифатини суғуриб ташлаган, ўзини фуқаровий давлат ниқобидаги илмоний давлат сифатида илгари сурадиган давлатга айланди. Саудия ташкил топган йил хотирасини 1727 йил деб эълон қилиниши ва асл ташкил топган 1745 йил хотирасидан воз кечиш ортидаги сабаб мана шу.

Сауд режимининг жарчи журналистларидан бири Туркий Ҳамд бундай дейди: «Давлат ташкил топган кун сифатида амир билан шайх ўртасидаги келишув имзоланган кунни эмас, 22 феврал кунини танланиши сабаби ушбу давлатнинг илк илдизига бориб тақалувчи фуқаровий бошқарувни таъкидлашдир. Чунки шайх Диръия шаҳрига ғалаба қозониб келган, давлатни қўллаб-қувватловчи ёки унга асос солувчи сифатида келмаган». Сауд режими жарчиларининг оғзидан чиқаётган бу гап тарихни очиқдан-очиқ бузишдир. Чунки Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб ғалаба қозониб келмаган, балки Муҳаммад ибн Сауд билан шерикликда давлат асосчиси бўлган.

Бу Туркий Ҳамд деганлари қуйидаги сўзлари билан ваҳҳобийлик ҳаракатини насронийлик ҳаракатига ўхшатди: «Абдулваҳҳобнинг ваҳҳобийлик поклов ҳаракати бир диний идеология бўлиб, шубҳасиз, илк Саудия давлатининг кенгайишига ёрдам берган. Аммо кейинчалик унинг тарихий миссияси ниҳоясига етган, худди Британия ва Америкада ташкил топиш пайтида насронийларнинг поклов ҳаракати ниҳоясига етгани каби. Бугун ушбу зарурат тугади ва тарихнинг бир бўлагига айланди».

Туркий Ҳамднинг бу гапи Саудлар оиласи ҳукмдорларининг ўз давлатлари ташкил топишидаги Ибн Абдулваҳҳобнинг ролини қатъий инкор этаётганига, ваҳҳобийликнинг давлат тузилмасига қўшган ҳиссасини қасддан четлатаётганига далолат қилмоқда. Шунингдек, бу сўзлардан Саудия Арабистони билан ваҳоббийлик ўртасини бирлаштирган тарихий меросни парчалашга уринилаётгани ҳам кўриниб турибди.

Саудиянинг айни йўналишда суръат билан ташлаётган қадамларидан бири мамлакат байроғига ўзгартиш киритиш ва ундан ла илаҳа иллаллоҳ, Муҳаммадун Росулуллоҳ иборасини олиб ташлаб, ўрнига Саудия Арабистони иборасини қўйишга тайёрланаётганидир. Бироқ Сауд ҳукмдорлари айни режани «Сауд шўро мажлиси»га таклиф қилишлари ортидан бунга қарши кескин халқ норозилигига гувоҳ бўлишгач, вақтинча тўхтатиб қўйишди ҳамда ҳукуматлари ҳам бунинг учун қулай вақт топилгунга қадар ундан воз кечди.

Саудиянинг илгари ватан куни, дея ўйлаб топганидек, бугун мамлакат ташкил топган кун дея ўйлаб топган янги-янги байрамларидан бу мамлакатнинг Умматга қарши тил бириктирув роли фош бўлмоқда. Шунингдек, Саудлар ҳукмдорларининг Исломга қанчалар душманликлари очилиб, хиёнат ва малайлик ботқоғига бутунлай ғарқ бўлган бундай рувайбизаларга қарши Нажд ва Ҳижоз фарзандларида қўзғолон олови ёқилишида учқун бўлмоқда.

Роя газетасининг 2022 йил 23 феврал чоршанба кунги 379-сонидан