بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

Роя газетаси:

Тиллерсоннинг Кўрфаз давлатлари турнеси ва кризисларни пайдо қилиш

Абу Ҳамза Хутвоний қаламига мансуб

АҚШ ташқи ишлар вазири Рекс Тиллерсон, Кўрфаз давлатларидаги мокисимон турнеси давомида Қатар билан унинг тўрт рақиби, яъни байкотчи давлат дея аталаётган Саудия, Миср, Амирликлар, Баҳрайн давлатлари ўртасидаги сохта кризни изга солмади. Чунки у ечим қабул қилишлари учун бу давлатларга жиддий босим қилмади, ҳеч бўлмаса, айни давлатларни музокара столига ўтқазишга мажбур қилиш учун ўз давлати вазнини намоён қиладиган бирор самарали ташаббус билан ҳам чиқмади. Фақат низони пасайтириш ва кучайтириб юбормасликка ҳаракат қилиб, бундай дея уни вақт ҳукмига ташлаб қўйди: «Минтақадаги томонлардан низони кучайтирмасликни талаб қиламиз ҳамда Қатарни ўз қўшниларини ташвишлантираётган муаммоларига эътибор беришга чақирамиз. Қатар сиёсий фаолиятдан зўравонлик ҳаракатига ўтиб кетган турли жамоаларни анча вақтдан бери қўллаб-қувватлаб келди. Бу давлат амири терроризмни молиялаштиришга чек қўйиш сари маълум қадамларни ташлади ва ўз юртидан террорчи унсурларни қувиб чиқарди. Лекин у тезроқ ва янада кўпроқ ишларни қилиши лозим». Тиллерсоннинг бу гаплари умумий бўлди, кескин бўлмади. Яъни Қатардан ўз қўшнилари муаммоларига эътибор беришни талаб қилди, аммо бу муаммоларни аниқ айтмади, бу қўшниларни Қатардан қилаётган талаблари кўламини пасайтиришга чақирди, аммо бу талабларни ҳам аниқ очиқламади, балки, уларни «мантиқсиз ва ижрога яроқсиз» талаблар, деб атади. Американинг айни давлатларга нисбатан бундай юмшоқ сиёсати табиийки, Қатарни тўрттала давлат талабларидан бирортасига эътибор бермасликка олиб келди, тўрт давлатни эса, ўз талабларида қаттиқ туриб, «13та талаб борасида ён бериш йўқ», деган шиорга амал қилишга ундади.

Британияга тобе Амирликлар раҳбарияти АҚШнинг бундай мулойим сиёсатидан нималар кўзланганини ва бу ҳеч қачон кети кўринмайдиган низо эканини тушуниб етди. Амирликлар давлати ташқи ишлар вазири Анвар Қорақош «Қатар билан унга бойкот қўйган тўрт давлат ўртасидаги ихтилоф ҳеч қачон тугамайди», деди ҳамда «Биз охири йўқ муросасизлик сари кетяпмиз, аслида, Қатарни ўз йўлини ўзгартириши билан боғлиқ сиёсий ечимдан бутунлай узоқда юрибмиз. Шу нуқтаи назардан, ҳеч нарса ўзгармайди, биз турли муносабатлар андозасини излаб топишимиз лозим», дея қўшимча қилди.

Қатар тўрт давлатга нисбатан ҳеч қандай ён беришни истамади, АҚШга нисбатан эса, улкан ён беришлар тақдим қилди, шу орқали ундан санкцияларни енгиллатишини ва шафқатсиз қамал эҳтимолини камайтиришини истади. Бундан ташқари, АҚШнинг ўн бир миллиард доллар қийматидаги «Ғ-15» самолётларини сотиб олди, унинг миллиардлаб долларлик лойиҳалари молиялаштирилишига ўз ҳиссасини қўшди. Масалан, АҚШ билан «терроризм»га қарши курашни кучайтиришга оид ўзаро ҳамфикрлик меморандумига имзо чекди. Унга Тиллерсоннинг ўзи қатарлик ҳамкасби Муҳаммад ибн Абдураҳмон Оли соний билан бирга имзо чекди. Ҳеч қандай босим ва реал воситачиликдан холи бир муҳитда, тўрт давлат бундай қадамни «бизнинг хавотирларимизни аришига етарли эмас», дейиши табиий, албатта. Уларнинг масъуллари Қатар 13та талабни (жумладан «Ал-Жазира» ахборот каналини ёпиш талабини) қабул қилмагунча унга қўйилган санкциялар ўз кучида қолиши лозимлигини, Эрон билан муносабатларини озайтириши, Давҳадаги Туркия ҳарбий базасини ёпиши лозимлигини таъкидлашди.

Демак, Кўрфаз кризисини келтириб чиқарган Америка бўлиб, у буни ҳал этилишидан манфаатдор эмас. Аксинча, бу кризиснинг кўпроққа чўзилишига рағбат қилаётгани ва шу орқали Кўрфаз ишларини ўз тизгинида ушлаб, истаганча бошқармоқчи бўлаётгани кўриниб турибди. Шунинг учун уни ўз манфаатига хизмат қиладиган нарсагина қизиқтиряпти, бошқаси қизиқтирмаяпти. Айни манфаатларидан асосийлари, минтақага ўзининг ҳарбий базаларининг жойлаштирилиши, минтақа давлатларининг унга итоат қилиши ва уларнинг ҳамма бойликларини ўз ғазнасига тушуриб олишдан иборат. Дарҳақиқат, америкалик бир неча ҳарбий раҳбарлар Кўрфаз кризиси АҚШнинг Қатардан бошланувчи ҳарбий амалиётларига таъсир қилмагани, бу эса, Америка маъмурияти учун биринчи даражадаги муҳим иш экани ҳақида бир неча бор баёнотлар беришди.

Америка Қатар устидан жорий қилинган бундай қамал билан, Британияга тобе Кўрфаз давлатлари хусусан, Қатар амирлиги устидан ҳукмрон бўлишни кўзлади. Чунки Қатар амирлиги сўнгги йилларда асаларини ини каби тўзиб, «Ал-Жазира» канали орқали Америка сиёсатини танқид қилиш, фош этиш, бу давлат ниятларини очиш билан шуғулланувчи давлатга айланганди. Шунингдек, Ўрта Шарқ ва Африка минтақасидаги аксиламерика сиёсатлари тарафдорларини молиявий ва сиёсий жиҳатдан қўллаб-қувватлаётган эди.

Британия эса, бундай Америка довули олдида бўйсунишга мажбур бўлди ва бир томондан, Германия билан Франциядан ёрдам сўраб, улардан АҚШ, айниқса, Саудия сиёсатининг кескинлашувига нисбатан нормаллаштирувчи воситачи бўлишларини талаб қилди. Бошқа жиҳатдан, Тиллерсоннинг сиёсий ролига параллел равишда рол бажариши учун ўз ташқи ишлар вазири Борис Жонсонни уч томонлама учрашувга жўнатди. У билан Британ хавфсизлик маслаҳатчиси Марк Сидуэлл ҳам бирга борди. Сидуэлл Кувайтда Тиллерсон роли қаршисида фаол дипломатик ролни адо этди. Тиллерсон, Сидуэлл ва Кувайт ташқи ишлар вазири Сабоҳ Холид Ҳамд Сабоҳлар дохил уч томонлама Кувайт учрашувлари вазиятни юмшатишга таъсир қилди, айни учрашувга қадар вазият илгари учратилмаган даражада бўлаётганди. Учрашув хулосаси ўлароқ, низолашаётган давлатларга АҚШ-Британия-Кувайт давлатлари томонидан вазиятни барқарорлаштиришга, мураккаблаштирмасликка доир қўшма даъват йўлланди.

Шундай қилиб, демак, айни сиёсий масалани кузатаётганлар учун Кўрфаздаги низо Америка сценарийсидан бошқа нарса эмаслиги, у ердаги низолашаётган давлатлар Америка ва Британияга тобе эканликлари аён бўлди. У хусусан, Саудия орқали ҳужумкор позицияда тургани, Британияга тобе Қатар эса, айни ҳужумлар оқибатида Америкага бўйсуниб, унга катта маблағ бергани, шунингдек, АҚШ маъмурияти билан хавфсизликка доир ҳамфикрлик меморандумига имзо чеккани, Америка бу меморандум орқали Қатарнинг махсус ишларига аралашишга муваффақ бўлиши ҳам маълум бўлди.

Бироқ Қатарнинг АҚШ шантажига шунча бўйсунишлари ортидан ҳамда ўзининг британияпараст давлатлигида давом этишини ва Американинг нуфуз ботқоғига ботмаслигини исботлаганидан сўнг, мана шулар ортидан Британия 14 июл жума куни ҳарбий машғулотлар ўтказди. Унда Америка, Қатар ва Британия ҳарбий флотлари қатнашиб, Қатар регионал сувида ҳарбий машқлар ўтказишди. Бу машқлардан мақсад аниқ, яъни Қатарнинг душманлар томонидан бирор ҳужумга учраши мумкин бўлган ҳар қандай вазиятда ўз суверенитетини мудофаа қилиш учун амалга оширилиши лозим бўлган барча чораларни амалга оширишдир. Бу машқ кризис олови аланга олишидан олдин режалаштирилган, дейилаётган бўлса-да, лекин асосий мақсад мана шу.

Шу тарзда Америка билан Британия Кўрфаз давлатлари ҳукмдорларини ўйин қилиб ўйнашяпти, бу давлатлар куч-қувватини тугатишяпти, юртлари бойликларини зое кетказиб, минтақа давлатларининг барчасини хорижий кўрсатмасиз мустақил қадам ташлолмайдиган, уларни ҳаракатлантираётган давлатларсиз мутлақо қимир этмайдиган давлат бўлиб қолишини таъминлашяпти.

Шубҳасиз, Аллоҳ Таолонинг изни ила, яқинда барпо бўладиган Пайғамбарлик минҳожи асосидаги рошид Халифалик давлати Ғарбнинг Форс Кўрфази давлатлари устидаги мутлақ ҳукмронлигига якун ясашга қодир бирдан-бир давлатдир. Зеро, исломий ўлкаларимизга кўз олаётираётган барча давлатлар тил бириктирувига қарши тура оладиган давлат ҳам мана шудир.

Роя газетасининг 2017 йил 19 июл чоршанба кунги 139-сонидан