Тошкент C5+UK форуми: Британия Марказий Осиёда қандай мустамлакачилик тармоғи қурмоқда?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Марказий Осиё халқаро институтининг 14.09.2026й санали хабарида қуйидаги маълумот берилди:

«Тошкентда Марказий Осиё–Британия таҳлил марказларининг биринчи форуми ўтказилди. Уни Марказий Осиё халқаро институти, Лондондаги ODI Global маркази ва Британия элчихонаси ташкил қилди. Форумда 100 дан ортиқ давлат ва мустақил таҳлил марказлари, дипломатлар, халқаро ташкилотлар, тадбиркорлар ва университет вакиллари қатнашди. Унда транспорт йўллари, муҳим маъданлар, сармоя, таълим, касб ўргатиш ва меҳнат муҳожирлиги муҳокама қилинди. Марказий Осиё халқаро институти бу йиғинни 2026 йил февралда Лондонда ўтган ташқи ишлар вазирлари учрашувининг амалий давоми деб атади».

Бу форум орқали эски мустамлакачи Британия Марказий Осиёда доимий таъсир тармоғини қурмоқда. Лондон энди фақат вазирлар билан учрашиб кетмоқчи эмас. У минтақа бойликлари, пул бозори, транспорт йўллари, қонун-қоидалари, университетлари ва таҳлил марказларига бир вақтнинг ўзида киришга уринмоқда.

Британия бу ишларни «ҳамкорлик», «тараққиёт» ва «сармоя» деб кўрсатяпти. Аслида эса у Россия ва Хитой билан кураш кетаётган минтақага ўз улушини олиш учун киряпти. Тошкентдаги форум ана шу мустамлакачилик ҳаракатининг бир бўғинидир.

Британия ҳукуматининг 2023 йилги Integrated Review Refresh ҳужжатида:

«Марказий Осиё ва Монголия билан алоқаларни кучайтириш ҳамда уларнинг Россия аралашувига чидамлилигини ошириш вазифаси қўйилди».

Демак, Лондон Марказий Осиёга оддий савдо бозори деб қарамаяпти. У минтақани Россия таъсирини сиқиб чиқариш ва ўз таъсирини кенгайтириш майдони деб кўрмоқда.

Британия парламенти Ташқи ишлар қўмитасининг 10.11.2023й ҳисоботи, Британия ҳукуматининг 25.01.2024й жавоби ва 26.04.2024й санали расмий хабарида қуйидаги маълумотлар берилди:

«Британия парламенти Ташқи ишлар қўмитаси Марказий Осиё билан алоқаларни кучайтиришни геосиёсий зарурат деб атади ва CA5+UK, яъни C5+UK шаклини таклиф қилди. Британия ҳукумати беш давлат вазирларини бир жойга тўплаш йўлини ўрганаётганини билдирди. Уч ойдан кейин ташқи ишлар вазири Дэвид Кэмерон Марказий Осиёнинг беш давлатига сафар қилди. У Британия ўз манфаатини ҳимоя қилиш учун минтақага бориши ва рақобат қилиши кераклигини айтди. Сафар давомида кейинги уч йил учун 50 миллион фунт ажратилиши эълон қилинди».

Кэмероннинг «бориш ва рақобат қилиш» деган сўзи масалани очиб турибди. Британия Марказий Осиё халқларига холис ёрдам бериш учун эмас, Россия ва Хитой билан рақобатда ўз манфаатини қўлга киритиш учун келмоқда. «50 миллион фунт» ҳам саховат эмас. Бу Лондонга минтақа ичида ишлайдиган одамлар, лойиҳалар ва таъсир йўлларини кўпайтириш учун сарфланадиган сиёсий пулдир.

Британия ҳукуматининг 2025 йилги Vision 2035 Critical Minerals Strategy ҳужжатида шундай дейилади:

«Британия 2035 йилга бориб саноат учун зарур муҳим маъданларнинг 60 фоизидан ортиғини битта давлатдан олмасликни мақсад қилди. Ҳужжатда маъданга бой давлатлар билан алоқани кучайтириш, хусусий пулни жалб қилиш ва Британиянинг молия ҳамда қайта ишлаш имкониятларидан фойдаланиш белгиланди».

Бу ерда гап Марказий Осиёни саноатлаштириш ҳақида кетаётгани йўқ. Британия ўз заводларига керак бўлган маъданларни ишончли олиш йўлларини қидиряпти. Кон Марказий Осиёда бўлади, лекин пул Лондонда топилади, суғурта Лондонда қилинади, шартномани Британия ҳуқуқшунослари тузади, асосий фойдани эса қазиб олиш, қайта ишлаш ва сотиш занжирини бошқарган томон олади.

Шунинг учун C5+UKда маъдан билан бирга транспорт, пул, таълим ва таҳлил марказлари ҳам муҳокама қилинмоқда. Конни эгаллаш учун фақат ерга кириш кифоя қилмайди. Уни қазишга машина, пул ва мутахассис керак. Ташиб кетишга йўл керак. Шартномани ўз фойдасига тузишга қонуншунос керак. Маҳаллий раҳбарларни шу йўлга ишонтиришга эса университет ва таҳлил марказлари керак.

Британия ҳукуматининг 26.02.2026й санадаги хабарида айтилади:

«Беш Марказий Осиё давлатининг ташқи ишлар вазирлари Лондонда биринчи марта C5+UK шаклида йиғилди. Учрашувнинг бир қисми Лондон фонд биржасида ўтказилди. У ерда минтақа пул бозорларини Лондон билан боғлаш, сармоя оқимлари ва пул жалб қилишнинг янги усуллари муҳокама қилинди».

Вазирларнинг Лондон фонд биржасига олиб борилиши шунчаки рамз эмас. Британия минтақа бойликлари ва давлат активларини Лондон орқали сотиладиган молга айлантирмоқчи. Унинг кучли қуроли катта қўшин ёки улкан темир йўл қурилиши эмас. Унинг қуроли — банк, биржа, суғурта, қонун, маслаҳатчи, университет ва таҳлил марказидир.

UzNIFнинг 2026 йил май–июн ойларидаги расмий хабарларида шундай дейилади:

«Ўзбекистон Республикаси Миллий инвестиция фонди Лондон фонд биржасига чиқарилди. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги фонднинг тахминан 31 фоиз улушини сотди. Дастлаб 603,6 миллион доллар, кейин қўшимча сотув билан жами қарийб 691,5 миллион доллар тушди. Акцияларни сотувчи давлат бўлгани учун UzNIFнинг ўзи бу пулни олмади».

Демак, UzNIFга 691,5 миллион доллар сармоя кирди деган гап ёлғон тасаввур беради. Янги завод қуриш учун фондга пул киритилмади. Давлат ўз қўлидаги мавжуд улушнинг бир қисмини сотди. Хорижий сармоядорлар эса шу пул эвазига Ўзбекистон давлат активларида мулкий ҳаққа эга бўлди.

Мана шу ерда «сармоя» сўзи ортида нима яширингани кўринади. Давлат мулкининг бир қисми сотилди, келажакдаги даромаднинг бир қисми ташқи сармоядорларга боғланди ва Ўзбекистон активлари Лондон пул бозорига уланди. Бу иқтисодий мустақиллик эмас, ташқи молияга қарамликнинг янги кўринишидир.

Муҳим маъданларда ҳам асосий савол «ер остида нима бор?» эмас. Асосий савол — уни ким бошқаради? Қазиш машинаси кимники? Пулни ким беради? Қайта ишлаш кимнинг заводида бўлади? Тайёр маҳсулотни ким сотади? Катта фойда кимнинг қўлида қолади?

Агар кон Ўзбекистонда бўлса-ю, машина, технология, пул, қайта ишлаш ва бозор Британия ёки бошқа ташқи давлат қўлида бўлса, бойлик бизники, қудрат эса уларники бўлади. Мустамлакачиликнинг янги шакли ҳам шудир: қўшин келмаслиги мумкин, аммо бойлик, пул ва қарор устидан назорат ташқи қўлга ўтади.

Британия университет ва таҳлил марказларини ҳам бежиз жалб қилмаяпти. Улар орқали давлатнинг вазифаси, иқтисод қандай бошқарилиши, қайси қонун «тўғри» ва қайси йўл «тараққиёт» экани ҳақидаги Ғарб қарашлари маҳаллий раҳбарлар ва зиёлиларга сингдирилади. Кейин мустамлакачи талаб қилган ислоҳот маҳаллий мутахассис тилидан «энг тўғри ечим» сифатида чиқади.

Фаластин мандатининг биринчи моддаси ва 1922 йилги Palestine Order in Council ҳужжатида:

«Британияга қонун чиқариш ва маъмурий бошқарув бўйича тўлиқ ваколатлар берилди. Олий комиссар, қонунчилик, ижро ва суд ишлари Британия қўлида тузилди».

Эски мустамлакачи Британия аввал қўшин билан кириб, кейин қонун ва идора орқали ҳукмронлик қилган. Бугун унинг қудрати заифлашган, усули эса ўзгарган. Энди у банк, биржа, шартнома, маслаҳатчи, университет ва таҳлил маркази орқали кирмоқда. Усул ўзгарди, аммо мақсад ўша-ўша – Уммат бойликларидан фойдаланиш ва мусулмон юртларининг сиёсий иродасини ташқи манфаатга боғлаш.

Британия ҳукуматининг 2026 йилги Protecting What Matters ҳужжатида:

«Британия мусулмоннинг шахсий ибодатига рухсат беради ва мусулмон шахсни камситишдан ҳимоя қилишини айтади. Лекин давлат орқали шариатни қонун қилиш ва Халифаликни тиклашга қаратилган Исломий сиёсий ҳаракат либерал тартибга қарши хавф сифатида кўрилади».

Демак, Британиянинг Исломга муносабати ҳам аниқ: мусулмон намоз ўқиса ва Исломни шахсий ҳаёт доирасида сақласа, унга жой бўлиши мумкин. Аммо Ислом бошқарув, иқтисод, қонун ва ташқи сиёсатда татбиқ этиладиган тўлиқ низом сифатида майдонга чиқса, Британия унга қарши курашади. Чунки Исломнинг ҳукмрон бўлиши Британиянинг сиёсий, фикрий ва иқтисодий ҳукмронлигини тугатади.

Ўзбекистон президенти матбуот хизматининг 2026 йилги маълумотларида:

«Ўзбекистон–Россия савдоси 2025 йилда 13 миллиард долларга етди. Ўзбекистон–Хитой савдоси 14 миллиард доллардан ошди, Хитой иштирокидаги лойиҳалар қиймати 60 миллиард доллардан юқори деб кўрсатилди».

Россия минтақага саноат, энергия, атом лойиҳаси ва эски алоқалар орқали таъсир қилмоқда. Хитой пул, завод, савдо ва йўллар орқали кирмоқда. Британия эса банк, биржа, қонун, суғурта, таълим ва таҳлил марказлари орқали ўз ўрнини очмоқда. Бу халқ манфаати учун бўлаётган беллашув эмас. Бу мустамлакачи давлатларнинг Марказий Осиё бойликлари ва қарорлари устидан таъсир талашишидир.

Британия ва АҚШ ҳукуматларининг 04.02.2026й санали қўшма ҳужжатида:

«Томонлар муҳим маъданларни турли давлатлардан олиш, кончилик ва қайта ишлашда пул ҳамда сиёсат воситаларини бирга ишлатиш бўйича келишди».

Бу ҳужжат Лондон ҳаракати АҚШнинг Хитойни муҳим маъданлар занжиридан сиқиб чиқариш сиёсати билан бир йўналишда кетаётганини кўрсатади. Британия ўз улушини кўзлаяпти, айни пайтда АҚШ бошчилик қилаётган Ғарб сиёсатига хизмат қиляпти.

Марказий Осиё ҳукуматлари Россия, Хитой, Британия, АҚШ ва Европа билан бир вақтда ишлаб, ўзларига йўл очмоқчи. Лекин бир хўжайинга қарамликни бир нечта хўжайинга бўлиб бериш мустақиллик бўлмайди. Агар машина, технология, пул, эҳтиёт қисм ва бозор ташқи давлатлар қўлида бўлса, шериклар сони кўпайгани билан қарамлик тугамайди.

Лондоннинг мақсади Марказий Осиёни қудратли қилиш эмас. Унинг мақсади — Британия саноатига муҳим маъдан етказиш, Лондон биржаси ва банкларига янги мол-мулк очиш, Россия ва Хитой билан курашда ўз улушини олиш ҳамда минтақани Ғарб сиёсий йўлига қаттиқроқ боғлаш.

Шундай қилиб, Тошкентдаги C5+UK форуми оддий фикр алмашиш майдони эмас. У мустамлакачи Британиянинг Марказий Осиё бойликлари, молияси, қонунлари, таълими ва фикрий муҳитига кириш учун қураётган доимий таъсир тармоғидир.

Ҳақиқий мустақилликнинг ўлчови шуки, ташқи давлат машина, технология, пул ёки бозорни тўхтатса, мамлакатнинг асосий заводлари ва ҳаётий тармоқлари ишлай оладими? Агар ишлай олмаса, қудрат ҳали мамлакат қўлида эмас. Ташқаридан машина, технология ва мутахассис олиш мумкин. Лекин машина сотиб олиш билан конни сотиш бир нарса эмас. Мутахассис ёллаш билан давлат қарорини унинг қўлига бериш ҳам бир нарса эмас. Шунинг учун хомашёни қазиб сотиш билан қудрат пайдо бўлмайди. Давлат оғир саноат ва машинасозликни қуриши, қазиш машинаси, эҳтиёт қисм, қайта ишлаш ускунаси ва тайёр маҳсулотни ўзи ишлаб чиқариши керак. Шунда маъдан ташқи заводларга хомашё бўлиб оқиб кетмайди.

Исломий ечим эса бир мустамлакачидан қочиб, бошқасига суяниш эмас, балки мустамлакачиларнинг барча таъсирини узиш, бойликларни Уммат мулки сифатида сақлаш, оғир саноат ва машинасозликни қуриш ҳамда мусулмон юртларини Халифалик давлатида бирлаштиришдир.

Салоҳиддин

29.09.2026й