بسم الله الرحمن الرحيم

Тўғри ақиданинг қандай бўлишлиги ҳақида уч мақола

(Биринчи мақола)     

    Инсон бу дунёда яшар экан, албатта, қайсидир қонунлар асосида яшашга маҳкум, чунки бу нарса инсонда табиийдир. Бу қонунлар эса ақидадан балқиб чиқади, шу ўринда, тўғри ақида ўзи қандай бўлиши керак, деган савол туғилиши мумкин. Тўғри ақида инсоннинг фитратига мос келадиган, ақлини қаноатлантирадиган ва қалбини хотиржам қиладиган бўлиши керак. Биринчи мақоламизда ақиданинг инсон фитратига мос келишини кўриб чиқамиз ва тўғри ақида қайси эканлигини аниқлаймиз.

    Инсоният тарихида ва ҳозиргача учта ўз тузумига эга ақидалар мавжуддир: социализм, капитализм ва Ислом ақидалари. Бу ақидаларнинг инсон фитратига қанчалик тўғри келишини аниқлаш учун, аввало, инсоннинг фитрати нима эканлигини тушуниб олиш зарур. Инсон фитрати – ғаризалар: бақо ғаризаси, нав ғаризаси, тадайюн ғаризаси ва узвий эҳтиёжлардир. Бу ғаризалар ожизликни, навнинг давом этишини ва ўз ҳаётини сақланиб қолишини ҳис қилишдир. Инсонни ожизлиги икки ишда кўринади: 1) ибодат (сиғинишлик), 2) ҳаётини тартибга солишда. Ақидани инсон фитратига мос келишида тадайюн ғаризасига – инсонни ўзидан қудратлироқ бўлган бир кучга сиғинишига – асосий эътибор қаратилади. Қуйида учала ақидаларни мазкур ғаризага мос келиши ёки келмаслигини кўриб чиқамиз.

    Социализм ақидаси инсонда тадайюн ғаризаси борлигини тан олмайди, бу ақиданинг асоси модда бўлгани учун инсон, ҳаёт ва коинот модданинг ривожланишидан пайдо бўлган, деб даъво қилади. Лекин воқелик уларнинг даъволари пуч эканлигини кўрсатмоқда, инсон пайдо бўлибдики нимагадир сиғинади, ҳозирда ҳам инсонларнинг сиғинаётганлигини кўриш мумкин. Ҳатто энг атеист бўлган одам ҳам оғир ва мураккаб бир вазиятларга тушиб қолган пайтда, ўзининг қўлидан ҳеч нима келмаётганини кўрган дамда, беихтиёр “эй Худо” деб юборганини ўзиям билмай қолади. Бундай ақида ботил ақидадир ва инсон фитратига мос келмайди.

    Капитализм ақидаси инсонда тадайюн ғаризаси борлигини инкор қилмайди, лекин бу ақиданинг асоси динни ҳаётдан ажратиш, яъни динни давлатдан ажратиш бўлгани туфайли, инсонлар қонунларни ўзлари ишлаб чиқиши кераклигини, яъни инсон ҳаётини ўзи тартибга солишга қодирлигини даъво қилади.  Бу даъвони нотўғрилигини эса мисолда кўриб чиқамиз. Масалан, бугунги кунда дунёнинг кўп давлатларида қизларнинг турмушга чиқиш ёши 18 ёш қилиб белгилаб қўйилган. Бу ечим капитализм берган ечимдир ва унинг оқибатлари қанчалик ҳалокатли бўлаётганлигини бугунги кун кўрсатиб турибди. Қайсидир минтақада қизлар эртароқ балоғатга етади, яъни турмуш қуришга тайёр бўлади, қайсидир минтақада эса кеч балоғатга етади. Ғаризани талаби ўз вақтида қондирилмаслиги натижасида жамият фоҳишабозлик, бузуқлик ва беҳаёлик гирдобига ғарқ бўлади, инсонлар бахтсиз ҳаёт кечиради. Бундан ташқари, капитализмнинг инсон эркинликларини ҳимоя қилишини даъво қилиши ортидан ака-сингил, ота ва қиз, она ва бола ўртасида жинсий алоқа билан шуғулланиш, хатто аксари мусулмонлар истиқомат қилаётган мамлакатларда ҳам оддий ҳолга айланиб бормоқда. Бу ҳолатлар капитализм инсоният бошига етказган кулфатлар олдида денгиздан бир томчидир. Буларнинг барчаси капитализм ақидасининг инсон ҳаётини тартибга солишда ҳам ожиз эканлигига бир далилдир. Бу ақида ҳам ботил ақида бўлиб, инсон фитратига мос келмайди.

    Ислом ақидаси инсонларни ягона Аллоҳга сиғинишга буюрди ва инсон ҳаётида дуч келадиган муаммоларини Ислом тўла ечиб берди. Инсонни яратган Аллоҳ ундаги ғариза ва узвий эҳтиёжларни яратди. Демак, бу ғаризаларни талаби ва уларни тўғри қондириш йўлини У Зотдан бошқаси билмайди. Масалан, Аллоҳ Таъоло инсонни юқорида айтганимиздек Ўзига сиғинишга буюрди. Бу эса ушбу ғаризани талаби ҳисобланади ва ҳаётини ҳам тартибга солишда шундай низомни жорий қилдики, унда барча инсонлар бахтли ҳаёт кечирадилар. Масалан, юқоридаги мисолимизда келтирилган турмушга чиқиш ёшни оладиган бўлсак, Аллоҳ Таъоло маълум бир ёшни белгиламади, аксинча Аллоҳ балоғатга етган ҳар қандай инсонни турмуш қуришга рухсат берди. Бу эса дунёни хар қандай бурчагида яшаётган инсонга тўғри келади.  Демак, фақат Ислом ақидасигина инсон фитрати, яъни табиатига тўғри келади.

    Инсон тўғри ақиданинг қандай бўлиши кераклиги ҳақида хулоса қилиб олиши жуда муҳимдир. Инсон бир ақида асосида, у ҳам бўлса тўғри ақида асосида яшамас экан, қандай қилиб бахтли бўлсин? Бугунги кунда мана шу нарса инсонларни бахтсиз қилмоқда, яъни бир ақидада бўлсада, унинг нотўғрилиги туфайли азият чекишмоқда. Айниқса, мусулмонлар Исломни тўғри ақида деб билганлари ҳолида бахтсиз яшамоқдалар. Бунинг сабаби шуки, улар бу ақидадан балқиб чиқадиган барча ечимларни ҳаётларида татбиқ қилмаётганидир, мана шу энг катта муаммодир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Фаррух

15.07.2015й.