Уй олишга қурбингиз етадими?
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Уй олишга қурбингиз етадими?
Ҳозирда капитализмнинг Ўзбекистон халқига нақадар кўп муаммолар туғдираётганини кўриб турибмиз. Бундай муаммолар, айниқса аҳолининг иқтисодий ҳаётида яққол кўзга ташланмоқда. Аҳолининг асосий эҳтиёжларидан бири бўлган уй-жой масаласи ҳам жуда аянчли аҳволда. Чунки ер, қурилаётган уйлар, умуман қурилиш материалларининг нархи осмондалиги учун, аҳолининг асосий қисмини ташкил қиладиган ўртача ҳаёт кечирадиган оддий ўзбек учун ер олиб уй қуриш ёки тайёрини сотиб олиш орзуга айланиб қолмоқда. Kun.uz сайтида чоп этилган маълумотга кўра, “Тошкентдаги энг қиммат квартиралар Шайхонтоҳур туманидаги «Лабзак» турар-жой мажмуасида жойлашган. Бу ҳақда, қурувчи-компаниялар орасида ўтказилган телефон сўровномаси маълумотларига асосланиб, «Экономическое Обозрение» хабар бермоқда. Сўровнома натижаларига кўра, Тошкент шаҳридаги элит-квартираларнинг 1 квадрат метр нархи 1,7 миллион сўмдан бошланади – бунда харидорга пардозланмаган ва безакланмаган «қуруқ уй» нинг ўзи таклиф этилади.
Энг қиммат нарх эса Шайхонтоҳур туманида қурилган «Лабзак» турар-жой мажмуасида қайд этилган – бу ерда уйнинг 1 квадрат метри 3 миллион сўмни ташкил этади.
Ушбу мажмуадаги квартираларнинг умумий майдони 120-184 квадрат метр оралиғида эканлиги ҳисобга олинса, «Лабзак» даги битта уй харидорга 360 миллион сўмдан 552 миллион сўмгача тушиши мумкин.
Журналнинг қайд этишича, Тошкентдаги «элит-квартиралар» бозорини кўчмас мулк бозорининг бошқа сегментларидан фақат бир нарса – барқарор қиммат нарх ажратиб туради. Журналда ёзилишича, бозордаги ва умуман иқтисодий аҳвол қандай эканлигидан қатъий назар, қурувчилар ва девелоперлар уйларни доимо қиммат нархда ушлаб туришади ва нархни фақат янада қимматлаштириш масаласида қайта кўриб чиқишлари мумкин.”
Ўртача ҳаёт кечирадиган оддий фуқаро учун бу уйларга эга бўлиш қанчалик ҳақиқатга яқин? Бу саволга жавоб топиш учун ҳозирда Ўзбекистонда ўртача ойлик иш ҳақи тахминан қанчалигини билишимиз керак. Афсуски, бу маълумотни ҳеч қаердан топиб бўлмади, фақат www.news-asia.ru ахборот порталидан 2010 йилда ўртача иш ҳақи миқдори 553,8 минг сўм (ўша пайтдаги курс бўйича $340) эканлиги ва президент шу йил охиригача бу миқдорни $500 гача кўтаришга ваъда берганлиги ҳақидаги маълумотни топдик. Буни қарангки, президент бу ваъдасини ҳозиргача бажармабди. Майли, майдакашлик қилмаймиз, ҳозир ўртача иш ҳақини $500 деб озгинага бўлса ҳам фараз қилиб кўрайлик.
Ҳозир расмий курс $1=2332,24. 500*2332,24=1 166 120 сўм. Бу бир ойлик иш ҳақи.
Энди энг арзон уй нархи 360 миллион экан. 360 000 000/1 166 120=309.
Демак, бу уйни 309 ойда, яъни 25 йилу 9 ой емай-ичмай пул тўплай олсангиз бемалол олишингиз мумкин. Агар маошингиз $500 ва ундан кўпроқ бўлса. Бундан шуни хулоса қилиш мумкинки, оддий халқ ҳеч қачон бундай уйларда яшашига қўли етмас экан. Бу уйлар фақат бойлар ва ҳокимлар учун мўлжаллаб қурилган уйлар экан.
Бу капиталистик тузум шундай тузилганки, фақатгина тобора ортиб бораётган эҳтиёжларни қондиришга эътибор қаратади, яъни масалан, кўпчилик ўзининг энг оддий кундалик эҳтиёжларини қондиролмаётган бир пайтда, озчилик ўзининг камолий эҳтиёжларини ортиғи билан қондираётган бўлади. Шунингдек, капитализм мавжуд ресурсларни ҳаммага тенг тақсимлашга умуман эътибор қаратмайди, балки ресурсларга ким эгалик қилса ўшаники ҳисобланади. Мана сизга капитализм, демократиянинг “адолати”.
Аслида эса, бу муаммоларнинг ечими жуда оддий, яъни Исломда ўта чиройли ва инсон рози бўладиган ечим берилган. Бу ечим «Халифалик давлати дустури лойиҳаси» да кўрсатилган:
125-модда. Шахсларнинг ҳар бири учун асосий эҳтиёжларни тўла қондириш кафолатланиши ҳамда камолий эҳтиёжларни иложи борича энг юқори даражада қондириш имконияти таъминланиши вожибдир.
Демак, Исломда аҳолини уй-жой билан таъминлаш давлатнинг вазифаси эканми, давлат бу ишни ҳеч пайсалга солмай амалга ошириши керак.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Фаррух
04.08.2014й.
