Қуръон боғларига саёҳат

بسم الله الرحمن الرحيم

ان النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Сизларнинг ичингизда яхшироғингиз, Қуръонни ўрганган ва уни ўргатганингиздир”. Бухорий ривояти.

Муқаддас китоби бўлган Қуръони Каримни бандаларининг ҳидоят топишлари учун дастур қилиб берган Аллоҳга Унинг Ўзига муносиб мақтов ва ҳамдлар бўлсин. Ушбу Китобни умматга энг олий кўринишда чиройли етказган, ушбу Китоб мўъжизалиги билан у зотнинг Пайғамбарлиги исботланган Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга саловоту саломлар бўлсин.

Рукнимизнинг ўтган сонида Бақара сурасининг 120-123 оятлари тафсирини ўрганган эдик, қуйида ушбу суранинг 124-ояти тафсирини кўриб чиқишда давом этамиз.

وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَاماً قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ

Эсланг: Иброҳимни Парвардигори бир неча сўзлар билан имтиҳон қилганида уларни бенуқсон ҳолда адо этди. Шунда (Аллоҳ Таоло): “Албатта Мен сени одамларга имом қилгувчидирман”, деди. “Зурриётимни ҳамми?” — деб сўради у. (Аллоҳ Таоло) айтди: “Менинг бу аҳдим (сенинг зурриётинг орасидаги) золим кимсаларга етмайди”. (Бақара:124)

Ушбу оятдан тушуниладиган маънолар:

1. Аллоҳ Таоло бизга Иброҳим алайҳиссаломни у кишига ваҳий қилган калималар билан синагани хусусида хабар беряпти. Аллоҳ у кишини синаш учун бир неча ишларга буюрди ва бир неча ишлардан қайтарди. Иброҳим алайҳиссалом Аллоҳнинг буйруқ ва тақиқларини бекаму кўст бажарди ва бунга Аллоҳнинг Ўзи гувоҳ бўлди.

وَإِبْرَاهِيمَ الَّذِي وَفَّى

“Ва унга (аҳдига) вафодор зот бўлган Иброҳимнинг…” (Нажм:37)

1. Шундан сўнг Аллоҳ Таоло Иброҳим алайҳиссалом ўз вазифасини мукаммал бажаргани учун мукофот тарзида у кишини одамларга имом-пешво қилди.

Имом сўзи етакчилик қилиш маъносини англатади. Шунинг учун бинонинг олди томонидаги девори ва йўл кўрсатиб кетувчи йўлбошчига нисбатан имом сўзи ишлатилган. Яхшилигу ёмонликда пешво бўлган кишига нисбатан ҳам шу сўз ишлатилган. إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَاماً – Албатта Мен сени одамларга имом қилгувчидирман. Бу яхшиликда пешво бўлишга мисол.

وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ

“Ва уларни, (динсиз кимсаларни) дўзахга чорлаб турадиган пешволар қилиб қўйдик. Қиёмат кунида ҳам уларга ёрдам берилмас”. (Қасос:41) Буниси ёмонликда пешво бўлишга мисол.

1. Аллоҳ Иброҳим алайҳиссаломни синаган пайтида у киши пайғамбар бўлган. Бунга қарина بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ – Бир неча сўзлар билан синаганда уларни бенуқсон адо этди. Яъни шу синов пайтида у кишига ваҳий келиб турган. Демак, у киши алайҳиссалом синов келган пайтида пайғамбар бўлганлар.
2. Модомики, юқорида айтиб ўтганимиздек, (إماما – имаман) сўзи яхшилик борасида етакчилик қилиш маъносини ҳам англатар экан, демак, бу гапдан Аллоҳ Таоло Иброҳим алайҳиссаломни синаганидан кейин у кишини фақат пайғамбаргина қилиб қўймай, у кишига пайғамбарлик билан бирга имомликни-пешволикни ҳам берди. Яъни у киши ҳам дунёвий, ҳам диний ишларда ўз қавмига пешволик қилди.
3. Аллоҳ Иброҳим алайҳиссаломга синовдан кейин рисолатни бергач, у киши ўзининг зурриёти хусусида, яъни у кишига берилган нарса зурриётига ҳам берилиши хусусида сўради. “وَمِن ذُرِّيَّتِي – Зурриётимни ҳамми?” Аллоҳ у кишига Ўзининг аҳди, яъни рисолатнинг берилиши золимларга тегишли бўлмаслигини билдирди. Бу ерда Иброҳим алайҳиссалом зурриёти орасидан золимлар ҳам чиқишига ишора бор.

وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَى إِسْحَاقَ وَمِن ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ مُبِينٌ

“Ва (Иброҳимга) ҳам, Исҳоққа ҳам (дину дунёларида) баракот бердик. Уларнинг зурриётидан чиройли амал қилгувчи ҳам, ўз жонига очиқ жабр қилгувчи ҳам бўлур”. (Ассоффат:113)

Зулм нарсани ўз ўрнига қўймасликдир. Нарсани ўз ўрнига қўймаган киши золимдир. Мусулмон учун нарсани ўз ўрнига қўйиш, Аллоҳ кўрсатган ўринга қўйишдир, яъни Аллоҳ белгилаган чегаралардан четга чиқмаслик золим бўлмаслик, четга чиқиш эса золим бўлишдир. “وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ – Ким Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм юритмаса, бас ундай кимсалар золимлардир”. (Моида:45)

وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ ۖ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ

“Эсланг, Луқмон ўғлига панд-насиҳат қилар экан, деган эди: “Эй ўғилчам, Аллоҳга ширк келтирмагин! Чунки ширк келтириш катта зулмдир””. (Луқмон:13) Бу ақидадаги зулм.

وَلاَ تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَاراً لَّتَعْتَدُواْ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ

“Уларга зулм қилиш билан зарар етказиш учун ушлаб турмангиз. Ким шундай қилса ўзига зулм қилибди”. (Бақара:231) Бу шаръий ҳукмдаги зулм. Яъни зулм ақидада ҳам, шаръий ҳукмларда ҳам бўлиши мумкин. Аллоҳнинг рисолат ҳақидаги аҳдидан Иброҳим алайҳиссалом зурриёти орасидаги золимлар мустаснодирлар.

لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ

“Менинг бу аҳдим (сенинг зурриётинг орасидаги) золим кимсаларга етмайди”.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

13.11.2018