Янги қиёфадаги эски тузум 

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

2025 йилнинг ёзи Ўзбекистон сиёсий ҳаётида кадрлар алмашинуви ва тузилмавий “ислоҳот”лар билан ёдда қоладиган бўлди. Президент Мирзиёевнинг бир неча муҳим фармонлари орқали нафақат янги лавозимлар жорий этилди, балки хавфсизлик тизими ва Президент Администрациясидаги кучлар мувозанати ҳам қайта шакллантирилди.

2025 йил 23 июнда Саида Мирзиёева Президент Администрацияси раҳбари лавозимига тайинланиши янги сиёсий архитектуранинг бошланиши бўлди, десак муболаға бўлмайди. Бу тайинлов расмий манбалар томонидан “идоралараро мувофиқлик ва натижадорликни ошириш” мақсадида амалга оширилгани таъкидланган бўлса-да, амалда бу – ҳокимиятнинг марказлашуви ва сиёсий элитанинг бир оила таъсирига боғлиқ бўлиб қолишини англатади.

Саида Мирзиёевага тўғридан-тўғри бўйсунадиган беш нафар ўринбосар таълим, тиббиёт, суд-ҳуқуқ, сув ресурслари ва тадбиркорлик йўналишларида иш бошлади. Бундай йўналишлар белгиланиши мамлакатдаги “ислоҳот”ларни марказлашган тарзда амалга оширишга уриниш сифатида баҳоланмоқда. Бу эса, президент бошқарувини марказлаштириш ва натижалар учун масъулиятни тор доирада жамлаш имконини беради. Шунингдек, Саида Мирзиёеванинг тайинланиши Ўзбекистон сиёсий ҳаётида биринчи марта президентнинг яқин қариндоши давлат бошқарувида шунчалик юқори мартабага кўтарилиши билан “ворислик” масаласини кенг жамоатчилик муҳокамасига олиб чиқди.

Бунинг ортидан, президентнинг бир неча маслаҳатчи ва вакиллари тайинланди. Ташқи сиёсат, стратегик ривожланиш, ижтимоий ҳимоя, инвестициялар ва коммуникация каби соҳалар бўйича махсус маслаҳатчилар ва вакиллар тизими яратилди. Бу идоравий вертикални кучайтириш орқали мутлақ назоратни ўрнатишни кўзлаган бошқарув услубидир.

Президент ҳузуридаги Хавфсизлик кенгашида бир кунда уч шахснинг вазифасидан озод этилиши ҳам тасодифий эмас. Талъат Валиев, Баҳодир Маҳмудов ва Шовқиддин Қаршиевнинг лавозимдан кетиши – хавфсизлик тизимидаги “эски” кадрларга ишонч пасайганини билдиради. Бу ҳаракат орқали Мирзиёев хавфсизлик тизимини ҳам шахсий ишончга асосланган кадрлар билан қайта шакллантиришни мақсад қилган кўринади. Айтиш мумкинки, Хавфсизлик кенгаши аппаратидаги ўзгаришлар фақат ички мувозанат эмас, балки ташқи сиёсатдаги геосиёсий мураккаб вазият билан ҳам боғлиқ бўлиши мумкин.

Ҳукумат доирасидаги бу “ислоҳот”лар, айниқса, АҚШ ва Европа билан муносабатларнинг кучайиши фонида алоҳида аҳамият касб этмоқда. АҚШ Конгрессида “Uzbekistan Caucus”нинг фаоллашуви ва Franklin Templeton каби компанияларнинг мамлакат ички лойиҳаларида қарор чиқарувчи даражага етиши кузатиляпти. Ўзбекистон бўйича Кокус асосчиси ва ҳамраиси Трент Келли: “Президент Шавкат Мирзиёевга ўз миннатдорлигимни билдирмоқчиман. У дадил ислоҳотчи, ишончли ҳамкор, АҚШнинг самимий дўсти. Унинг раҳнамолигида Ўзбекистон ўзгаришлар йўлидан дадил кетмоқда. Инсон ҳуқуқлари мустаҳкамланмоқда, демократик институтлар кенгаймоқда, халқаро ҳамкорлик учун имкониятлар очилмоқда. Бу ютуқлар барчамизни руҳлантирмоқда. Биз яқинда “Жексон-Вэник тузатиши”ни кун тартибимиздан олиб ташлаймиз, чунки Ўзбекистон ҳамма нарсани тўғри қилиб, ислоҳотларни амалга оширмоқда”, – деди. 

Шу билан бирга, ЕИ доирасидаги дипломатлар ҳам Ўзбекистондаги бошқарув ва шаффофлик ислоҳотларини алоҳида қайд этмоқда. Вим Риепма, Европа Иттифоқининг Ўзбекистондаги делегацияси ҳамкорлик бўйича биринчи маслаҳатчиси: “Яқинда Самарқандда бўлиб ўтган Европа Иттифоқи ва Марказий Осиё давлатлари саммити ортидан, рақамлаштиришни ривожлантириш, бошқарувни мустаҳкамлаш ва давлат хизматларини ҳар бир Ўзбекистон фуқароси учун очиқроқ, самаралироқ ва эҳтиёжларга мос ҳолда қилиш умумий устувор йўналишларимизни амалиётга татбиқ этади, деб ҳисоблаймиз”, – деди.

Мирзиёев Ғарб учун мақбул ҳукумат моделини намоён этишга уринар экан, ички сиёсий барқарорликни таъминлаш мақсадида оилавий таъсирни кучайтиришга ҳам эътибор қаратмоқда. Бу эса, қиёфалар ўзгарса-да, тизимнинг асл фалсафаси ўзгармаганини кўрсатади.

Бугунги кунда барча исломий юртларда, хусусан, Ўзбекистонда ҳам ҳукумат шахс, гуруҳ ёки бир оиланинг сиёсий бизнесига айланиб, тор доира манфаатларини таъминлаш воситаси бўлиб қолди. Ушбу режимлар геосиёсий кучларни рози қилиб, уларнинг қўллаб-қувватловига эришиш учун халқнинг бойлиги, ер-ресурслари ва имкониятларини “фойдали” ҳамкорлик ниқоби остида ташқи қудратлар қўлига топшириш билан шуғулланмоқда. Иккиюзламачи Ғарб эса, токи ўзининг геосиёсий манфаатларига хизмат қилар экан, бундай режимларни “демократик”,”шаффоф” дея баҳоламоқда.

Токи, ҳукуматда бошқарув шакли Рошид Халифалик бўлмас экан ҳамда ҳукмронлик ёлғиз Шариатга берилмас экан, ҳокимиятни ўзининг мулки деб ҳисоблайдиган бугунги режимлар мусулмонларни хўрлаш, қашшоқ ва ночор ҳолатга тушириш, юртларини “учинчи олам”га айлантириш сиёсатини давом эттираверадилар.

Иззатуллоҳ

04.08.2025й