بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Яшаш учун курашиш керакми ёки яшаш ҳуқуқи таъминланиши лозимми?

Бугун одамлар орасида “Яшаш тобора қийинлашиб кетяпти”, “Яшаш учун курашиш керак” деган гапларни эшитиш оддий ҳолга айланиб қолган. Албатта, бу гапларда жон бор. Дарҳақиқат, ҳозирги даврда аксар одамлар чумоли сингари тиним билмай меҳнат қилаётганларига қарамай, топган даромадлари асосий эҳтиёжларини таъминлашдан ортмаяпти, ҳатто шу эҳтиёжларини ҳам тўлиқ таъминлай олмай, қисман таъминлаш билан кифояланишларига тўғри келмоқда. Янада ачинарлиси, миллионлаган инсонлар очлик чегарасида яшамоқдалар, оддий ичимлик суви ва озиқ-овқат етишмовчилигидан азият чекмоқдалар. Бироқ шуни унутмайликки, биз инсонмиз, ҳайвон эмас. Ҳар бир инсоннинг энг асосий ҳуқуқи – бу яшаш ҳуқуқидир. Бу ҳуқуқ таъминланиши шарт. Яшаш учун курашиш эса, ҳайвонлар ўртасида Аллоҳ томонидан ўрнатиб қўйилган тартиботдир, бу фақат ҳайвонларга хос бўлган ҳолат. Бундай тартибот, яъни ўрмон қонуни бўйича фақат кучлиларгина яшаб қоладилар, демакки, заифларнинг яшаш имконияти жуда кам. Инсонлар учун эса, Аллоҳ Таоло бошқача тартибот белгилаб берди, бизнинг яшаш тарзимиз айнан шундай тартибот туфайли ҳайвонларнинг яшаш тарзидан ажралиб туради.

Ҳозирги даврда аксар одамларнинг асосий эҳтиёжлари етарли даражада қондирилмаётганига қисқача тўхталиб ўтадиган бўлсак, бу капитализмнинг бузуқ ва адолатсиз қонунларига бориб тақалади. Айнан шу қонунлар татбиқи оқибатида инсонлар ўртасида ҳам ўрмон қонуни ҳукмронлик қилмоқда. Чунки капитализм ресурсларни одамлар ўртасида тақсимлашда нархга асосланди. Соддароқ қилиб айтганда, одамлар товар ва хизматларга топган даромадларига кўра эга бўлишади. Улар ўз эҳтиёжларини ўзлари топган даромад чегарасида қондиришлари мумкин. Ундан ортиғига эга бўла олмайдилар. Демак, нарх одамларнинг ўз эҳтиёжларини қондириш чегарасини белгилаб берди. Бу эса, айнан ўрмон қонунининг ўзгинаси. Чунки капитализм тузуми татбиқи натижасида бир сиқим бой сармоядорлар қўлида ресурсларнинг катта қисми тўпланиб қолди, дунё аҳолисининг катта қисмига эса, ресурсларнинг жуда оз қисми тўғри келмоқда. Бунинг ортидан бойлар янада бойимоқда, камбағаллар янада камбағаллашиб кетмоқда. Кучлилар заифлар устидан ҳукмрон бўлиб олишди ва ўзлари хоҳлаганидек қонун-қоидалар ишлаб чиқиб, уни ҳам заифлар устида татбиқ қилишмоқда. Ўзларига келганда бу қонунларни назар-писанд қилмаяптилар. Бундан кўриниб турибдики, капитализм ҳайвонлар ўртасида амал қиладиган тартиботни инсонларга татбиқ қилмоқда. Шунинг учун ҳам одамлар худди ҳайвонлар сингари яшаш учун курашишга мажбур бўлмоқдалар. Шундан сўнг бу тузумни қандай қилиб адолатли, деб аташ мумкин?

Энди юқорида Аллоҳнинг инсонлар учун белгилаб берган тартиботи тўғрисидаги мулоҳазамизни давом эттирамиз. Дарҳақиқат, капитализмдан фарқли ўлароқ, Ислом инсонларнинг инсон сифатидаги эҳтиёжларини асосий ва камолий эҳтиёжларга ажратди ҳамда ҳар бир инсоннинг асосий эҳтиёжларини тўлиқ таъминлашни шарт қилди. Яъни ресурсларни инсонларга тақсимлашда ҳар бир инсоннинг асосий эҳтиёжларини қондиришга асосланди. Чунки ҳар бир инсоннинг асосий эҳтиёжлари қондирилмас экан, унинг яшаш ҳуқуқи кафолатланмаган ҳисобланади. Бу эҳтиёжларни қондириш вожибот даражасига чиқарилганининг ўзи Ислом ҳар бир инсоннинг яшаш ҳуқуқини кафолатлаганлигини яққол намоён қилади. Шунингдек, Ислом камолий эҳтиёжларни ҳам мумкин қадар қондирилиши учун шарт-шароитлар яратиб беришни белгилаб берди.

Демак, фақат Исломгина ҳар бир инсоннинг асосий эҳтиёжларини тўлиқ таъминлаш ва камолий эҳтиёжларини имконият даражасида таъминланиши учун шарт-шароит яратиб бериш билан унинг яшаш ҳуқуқини кафолатлайди. Бундан бошқа тузумларда, хусусан капитализмда яшаш ҳуқуқи – гарчи инсон ҳуқуқлари улар учун муқаддас эканлигини даъво қилишса-да – умуман ҳисобга олинмайди. Аксинча, айнан капитализм миллионлаган инсонларни бу ҳуқуқдан маҳрум қилиб, уларни хор ва бахтсиз ҳаёт кечиришларига сабабчи бўлмоқда. Шу туфайли бугун нафақат мусулмонлар, балки бутун инсоният Ислом тузуми татбиғига ўта муҳтож бўлиб турибди.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух 

24.09.2019й.