Ёлғонсиз яшай оламизми?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ёлғон сўз ва гаплар инсонлар ҳаётининг ажралмас қисмига айланиб улгурганига жуда кўп асрлар бўлди. Бу ҳолат кеча ёки бугун пайдо бўлгани йўқ. Аллоҳ Одам алайҳиссаломни ерга туширган вақтлардан бошлаб бу иллат одам боласининг худди туғишган инисидек бўлиб қолди. Айниқса, ҳозирги даврда ёлғон сўзлаш худди табиийдек, усиз яшашнинг умуман иложи йўқдек тасаввур уйғотади. Хўш, ёлғонсиз яшашнинг иложиси борми ёки у бўлмаса ҳаётимиз алғов-далғов бўлиб кетадими?

Кимлардир ёлғон аралаштирилмаса инсон ҳаёти мураккаблашиб кетади, у бўлмаса одамларнинг бир-бирларига нисбатан муносабатлари ёмонлашиб кетади, инсон ёлғон ишлатишга эҳтиёжманд каби даъволарни келтиришлари мумкин. Ҳатто баъзи одамлар ўз манфаати йўлида ёлғон ишлатишни санъат даражасига кўтариб юборганлар ва буни мақтовга лойиқ иш сифатида қабул қиладиган бўлиб қолганлар.

Бошқа тарафдан, бошингга қилич келса ҳам рост сўзла, ширин ёлғондан аччиқ ҳақиқат яхши каби халқ мақоллари одамлар тилидан тушмайди. Шубҳа йўқки, кўпчилик ёлғон гаплар эшитишни ёқтирмайди, лекин барибир аксар одамлар оз бўлса-да ёлғон гапирадилар. Бу бир-бирига тескари ҳолат ва бу инсон табиати жуда ғаройиб эканлигини кўрсатади. Агар ҳар бир одам алданишни хоҳламаганидек, алдашни ҳам камайтирса жамиятда ростгўйлик ҳукм сурар, одамларнинг бир-бирларига нисбатан ишончи анчайин ортган бўлар эди. Мана шундай ҳолат Ислом татбиқ қилинган даврларда кузатилган. Мусулмон ота-боболаримиз ёлғон сўзлашни ҳаром деб билиб, уни оғир гуноҳлардан санар эдилар ва имкон қадар ёлғон сўзлашдан узоқ юрар эдилар. Шунингдек, улар ёлғон кенг тарқалган жамиятда яхшилик бўлмаслигини ҳам жуда яхши англаб етган эдилар.

Демак, ғайримусулмонлардан фарқли ўлароқ, мусулмонлар ёлғон сўзламасликка жиддий эътибор берган ҳолда бу иллатдан қутулиш сари ҳаракат қилишлари лозим. Зеро, ғайримусулмонда Аллоҳга тақво қилиш ва Ундан ҳайбатланиш бўлмагани ҳолида ёлғон сўзлашдан қўрқмайди. Бу амали учун жаҳаннамга ўтин бўлиши мумкинлигини ҳам билмайди. Бироқ мусулмон киши буни жуда яхши билади, у бу амалнинг оқибатини билгани ҳолида уни тарк этмаслиги иймонининг заифлашувига ва Аллоҳдан қўрқишининг сусайишига ёки умуман йўқолишига олиб келиши мумкин. Бундан Аллоҳ сақласин!

Шариат ёлғон ишлатишга рухсат берган ўринлар ҳам бор албатта. Бу иш уч жойда – урушда, одамлар орасини ўнглашда, эр-хотин орасида жоиз бўлади. Язиднинг қизи Асмо ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар с.а.в бир хутбаларида шундай деганлар:

«أَيُّهَا النَّاسُ مَا يَحْمِلُكُمْ عَلَى أَنْ تَتَابَعُوا فِي الْكَذِبِ كَمَا يَتَتَابَعُ الْفَرَاشُ فِي النَّارِ كُلُّ الْكَذِبِ يُكْتَبُ عَلَى ابْنِ آدَمَ إِلاَّ ثَلاَثَ خِصَالٍ رَجُلٌ كَذَبَ عَلَى امْرَأَتِهِ لِيُرْضِيَهَا أَوْ رَجُلٌ كَذَبَ فِي خَدِيعَةِ حَرْبٍ أَوْ رَجُلٌ كَذَبَ بَيْنَ امْرَأَيْنِ مُسْلِمَيْنِ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمَا»

«Эй одамлар, ўтга парвона бўлган ҳашаротдек, ёлғонга парвона бўлишга сизларни нима мажбур қиляпти? Уч хислатдан бошқа ҳар бир ёлғон Одам боласининг зарарига ёзилади. Улар: хотинини рози қилиш учун ёлғон гапирган эр, урушда алдаш учун ёлғон гапирган киши ва икки мусулмон орасини ўнглаш учун ёлғон гапирган кишилардир» (Аҳмад ривоят қилган).

Шу ўринлардан бошқа жойда тақводор мўмин киши ёлғон сўзлашдан ўзини доимо тийиб юради ва агар ёлғон ишлатиб қўйса ҳам тезда Аллоҳга тавба қилиб, бу амални такрор қилмасликка янада эътиборлироқ бўлади. Мўминни ғайримусулмондан фарқланиб турадиган жиҳати ҳам шу аслида.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

19.05.2019й