بسم الله الرحمن الرحيم

Роя газетаси:

Ҳукмдорлар малайлиги сабабли Ливия устида кечаётган қонли кураш бадалини фарзандларимиз тўламоқда

Ливиядаги халқаро кураш тўхтовсиз кескинлашиб бормоқда. Бундай кескинликларнинг навбатдагиси пойтахт Триполида ҳар томонлама омадсизликка учраётган Саррож ҳукуматининг мудофаачи жангарилари билан пойтахт ташқарисидаги рақиб кучлар ўртасидаги курашнинг аланга олишидир. Тарҳуна шаҳридан бўлган бу кучлар – «Еттинчи бригада» номи билан танилган. Саррож Тарҳуна қабилаларини ўзига мойил қилиш мақсадида бу жангарилар фаолиятини қонунийлаштирган эди. Бироқ бугун айни қонунийликнинг ҳам, уни эътироф қилишнинг ҳам эътибори қолмагач, бу кучларга нисбатан бошқа ноқонуний жангари кучлар каби қаралмоқда. Уларга Мисрата, Ғарён ва Зовиядан қўзғолончи гуруҳлар қўшилди. Буларнинг қўшилиб, тўпланишига ва айни ҳаракатга бевосита киришишларига «келишув», деган нарсанинг кенг тарқалгани сабаб бўлди. Бу келишув бир ойча муқаддам Саррожни мудофаа қилаётган ва унинг ўзини назорат қилаётган пойтахт жангарилари билан Халифа Ҳафтар ўртасида тузилган эди. Келишувга кўра Ҳафтар пойтахтга улар билан биргаликда, жангсиз кириши ва унга Ахзар тоғидан то пойтахтга яқин Жанзур шаҳрига қадар етакчилигини кенгайтиришига рухсат берилиши керак. Лекин бу нарса Триполи шаҳри ташқарисидаги унга яқин Тарҳуна, Зайтуна, Мисрата, Ғарён каби шаҳарлардаги қуролли кучларда хавотир ҳиссини пайдо қилди. Чунки бу кучларнинг барчаси Ҳафтар билан келишолмайди. Зеро, Ҳафтар уларга доим ноқонуний жангарилар, деган эътиборда қараб келади. Ҳафтарнинг иддао қилишича, бу кучлар хавфсизликнинг бузилишига сабаб бўляпти, шу боис уларни йўқ қилиш ёки тарқатиб юбориш керак ва бу унинг вазифаси эмиш. Ливияда бўлаётган воқеа-ҳодисалар мана шулардан иборат.

«Еттинчи бригада» кучлари билан уларнинг Мисрата, Ғарён ва Зовиядаги айрим қўзғолончи иттифоқчилари ҳаракатини янада тезлаштириб юборган нарса айрим ғарбий қўзғолончилар қулоғига етиб келган хабар бўлди. Хабарда «Тобруқ парламенти»нинг тақдим этилган конституция лойиҳасини тасдиқлашни пайсалга солаётганига сабаб вақтдан ютиш эканлиги, чунки бу жинояткор Халифа Ҳафтар шу вақт ичида «Тобруқ парламенти» орқали юртга президент бўлиб олмоқчилиги айтилган эди. Сизиб чиққан ва баъзилар тасдиқлаган маълумотларга қараганда, бу жараён келаси ҳафта бўлиб ўтади. Франция Ташқи ишлар вазири Жан-Ив Ле Дрианнинг ўтган ҳафта Франция телевидениесига берган интервьюсида «Ҳафтар Ливиянинг амалдаги президентидир», деган гапи буни тасдиқлаб турибди. Сиздириб чиқарилган хабарларда – Саррожнинг рақиблари учун бу масаланинг янада хатарли жиҳати Франция Саррожнинг мудофаачи жангарилари етакчиларидан Ҳафтарнинг президент бўлишини олқишлашни ва «Тобруқ парламенти»нинг келаси қадамларини тўғри қадам, дея баҳолашни талаб қилгани айтилади. Мана шу нарса Франция ва Ҳафтарнинг режасини барбод қилиш учун айни кучларнинг ҳаракатларини тезлаштиришга сабаб бўлган.

Булар воқеа-ҳодисаларнинг ташқи кўриниши. Аммо буларнинг бугун ҳаракатга келишлари ортидаги асл сабаб бошқа. Буни Ливия устида АҚШнинг баъзи европалик кучларга қарши кураши, деб тушуниш мумкин. Америка Миср ва Амирликлар томонидан қўллаб-қувватланаётган Ҳафтар воситасида Африка дарвозаси ҳисобланган Ливия устидан мутлақ ҳукмронликни ўрнатишга ҳаракат қиляпти. Ёки бу нарсани осонлаштириш учун мамлакатнинг ҳаётий ва иқтисодий потенциалларини йўқ қилишни давом эттирмоқчи бўляпти. Ана шунда ҳамма қуролли ҳаракатлар унга муҳтож бўлиб, жонларини ҳимоя қилиши учун ҳамда Қаззофий ўлгандан кейин етти йил мобайнида эгаллаган амаллари ва ўмаришган мол-дунёларини сақлаб қолиш учун Америкага итоат қиладиган бўлади. Бошқа томондан Европа, хусусан, Италия, Германия ва Британия кучлари АҚШга қарши жон-жаҳдлари билан курашиб, газ, нефт ва минерал каби юртдаги турли хил бойликлар билан боғлиқ манфаатларини ҳимоя қилишяпти. Бу урушнинг бадалини тўлашда эса, юрт фарзандларидан фойдаланишяпти. Афтидан, ҳозирда бу қонли курашда Италиянинг алоҳида роли борга ўхшайди. Бу – Ҳафтар ва уни қўллаб-қувватлаётган ва у билан келишган ҳолда ҳаракат қилаётганларнинг йўлини тўсиш учун «Еттинчи бригада»ни ҳаракатлантириш ролидир. Дарҳақиқат, Италия ва Британия ўзлари шу пайтгача қўллаб-қувватлаб, имкониятлар яратиб бериб келган малайлари Саррожнинг ожиз эканига, қўлидан ҳеч нарса келмаслигига ишонч ҳосил қилишгач, уни қурбон қилишди. Чунки у ҳеч нарса қила олмай қолди. Ҳатто Саррожни мудофаа қилувчи жангарилар унинг ўзини ҳам назорат қиладиган бўлиб қолди. Мана, уч йилдан бери бирор нарса қилгани йўқ. Аксинча, Америка қўлида қўғирчоқ бўлиб, Ҳафтарнинг талабларини бирин-кетин бажариб ётибди.

Шунинг учун ишларни эплай олмагани учун Саррождан қониқишмаяпти. Чунки юртда одамлар турмуш-тарзи ғоят оғирлашган… Ливия динорини айирбошлаш курси тушиб кетди. Яқин вақт ичида унинг долларга нисбатан қиймати 500 %га пасайди. Ғарбнинг газ ва нефтдан олаётган фойдалари пастлаб, бу бойликлар вақти-вақти билан мавжуд кучлар томонидан оёқ-ости қилинмоқда… банкларда анча вақтдан бери нақд пул узилиб қолган… Шунинг учун европаликларнинг Саррожга бўлган сабр косалари тўлди, энди ундан воз кечишлари айбланмайдиган ишга айланиб қолди. Шунинг учун ҳам ўтган ҳафталар мобайнида шунча жанглар шиддатли тус олиб, қурбонлар кўпайса-да, на ахборот воситаларидан бирор ҳаракат кузатилди ва на дипломатлардан. Балки Рим ҳам, Берлин ҳам, Лондон ҳам сукут қилишни ва воқеалар оқимини кузатиб туришни лозим топмоқда. Ҳолбуки, воқеда Ҳафтарнинг йўлларини тўсиб, Триполида қадам босишига йўл қўйишмаяпти, Тобруқ депутатларининг масхарабозлик спектакллари ҳам пойтахтда ўтмай қолган. Бундай шубҳали сукут бўлаётган ишлардан уларнинг рози бўлаётганига далолат қилади. Хўш, бугун бўлаётган ҳарбий амалиётлар қаршисида европаликлар қўлида бирор режа ё харита мавжудми?! Ёки илгари Ғассон Салома таклиф қилган ва амалга оширишга муваффақ бўлмаган лойиҳани илгари суришмоқчими?!

Ғарб давлатларининг Ливияда юз бераётган ҳодисалар қаршисида сукут қилишаётгани сабабларидан бири – айни жангу жадаллар ва курашларнинг «Crescent Petroleum» нефт-газ компаниясидан узоқда бўлаётганидир. Чунки Америка айни компания устида ўйин бўлишига йўл қўймади, ҳатто ўйинчи Ҳафтар бўлса ҳам. Биз унга нефт портларидан кучларини олиб чиқиб кетиб, у ерларни компанияга топширишга буйруқ берганига гувоҳ бўлдик.

Америка тартибсизликлар келтириб чиқариш ҳамда унинг ўрнашишига рози бўлмаганларни йўқ қилиш каби ўзининг мақсадларини амалга оширишда бу жанглар жуда қўл келади деб биляпти. Италияликлар билан инглизлар эса, бу жанглар орқали Ҳафтарнинг президентликка етишига тўсиқ қўйиш каби ўзларининг мақсадларини амалга ошириб оламиз, деб ҳисоблашяпти. Французлар ҳам бу жангларга яна қайтишади. Чунки бу нарса уларнинг жанубдаги қилмишларидан одамларни чалғита олади.

Бугун Ливияда бўлаётган ушбу воқеа-ҳодисалар тирик-фаол кучларни – юртнинг сиёсий қарорларини малай ва ёлланма кучлар қўлидан тортиб олиш йўлида – олдинга ундовчи энергия бўлиши керак. Бу билан қўзғолон ортидан ўтган йиллар мобайнида кўпайиб-болалаб кетган жиноятчи гуруҳларни юртдан қувиб соладилар ва тўхтатиб қўядилар. Аммо бунинг фақат бир йўли бор, у ҳам бўлса, юртнинг ўз аҳли кучига таяниб, ажнабий кучга боғланиш ва таянишнинг нақадар даҳшатлилигини, бу Аллоҳга, Росулига, бутун Ливия аҳлига хоинлик эканини англаб етишдан иборатдир.

Устоз Аҳмад Муҳаззиб қаламига мансуб

Роя газетасининг 2018 йил 5 сентябр чоршанба кунги 198-сонидан