بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Асосий муаммонинг ечими

32 — қисм

Инсон қаердан келди?

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)

Уни нима кутяпти?

ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар".             (Мўъминун:15,16)

Нима учун яратилди?

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)

Бунинг натижаси нима?

فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً

"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз". (Тоҳа:123-124)

Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?

Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.

Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари

Турмуш даражаси

     Мусулмонлар ўз динларидан йироқлашганларида сукут қилдилар, Халифалик давлати қулагандан сўнг устиларида капиталистик тузумни татбиқ қилинишига рози бўлдилар. Бу тузум ҳозирга қадар мусулмонларга қарши ғоявий курашини олиб боряпти-ки, бунинг натижасида муаммолар кетидан муаммоларга дуч келмоқдалар. Охир-оқибат бу ҳамма муаммолар “турмуш даражаси” деган муаммони келтириб чиқарди.

     Жуда кўп инсонлар ўзларининг турмуш даражаларидан, Аллоҳ Таолонинг берган ризқидан норозилигини намоён қила бошладилар. Ҳар бир инсон бой-бадавлат, турмуш даражаси юқори бўлган кишилар тарафига боқиб, уларнинг қисматидаги нарсага эришмоқчи бўлдилар. Бу мақсад инсонни хотиржамликдан маҳрум қиладиган бош ва асосий масалага айланди. Инсон режалар тузди, мана шундай юксак турмуш даражасига эришиш учун маблағ ва йўллар излай бошлади. Аммо натижа уни умидини пучга чиқарди. У бу масалани ҳал қила олмайди, хотиржамлигини йўқотади, шундай бўлса-да, ўз фаровонлигини яхшилаш учун яна йўл излашда давом этаверади.

     Бу инсонлар моҳиятига кўра арзимас нарса бўлган “турмуш даражаси” деган муаммони нотўғри идрок қилганликлари сабабли азоб чекдилар. Гап шунда-ки, биз атаётган “турмуш даражаси” билан Аллоҳ Таолонинг бизга тақсимлаган ризқи кўпинча биз умид қилгандек мувофиқ келавермайди. Мана шу ерда инсон хатога йўл қўяди ва чалкаштиради. У “наҳотки бу кимса мендан яхшироқ ва қобилиятлироқ бўлса?”, “наҳотки бу одам мендан ақллироқ?” деб мулоҳаза қилишни бошлайди. Шу тариқа у чегараларни бузиб, Ўз ҳикмати билан инсонларга бойлик тақсимлаган Аллоҳ Таолога қарши чиқишни бошлайди.

    Агар юқорида сўзлаганларимиз ким хақида бўлса, бу инсон аввал ўзига, воқеъликларига, оиласига, фарзандларига ва уйига боқсин, шунда у ўзига керакли ҳамма нарса борлигини кўради, унинг асосий эҳтиёжлари ва ундан ташқари жуда кўп иккинчи даражали эҳтиёжлари ҳам қондирилган. Аммо муаммо шундаки, у ўзига, ўзининг воқеълигига, ёки турмуши ўзидан қуйироқ бўлган инсонларга бир боқсин, шундагина Аллоҳ Таолонинг унинг учун берган неъматини тушуниб етади. Бунинг ўрнига у ўзидан бойроқ, турмуш даражаси баландроқ бўлган инсонга боқиб Аллоҳ Таолонинг берган неъматига илтифотсизлик кўрсатяпти.

     Ислом дини ислом ақидасини қабул қилганлар учун асосий муаммонинг тўғри ечимини, шу билан бир қаторда иккинчи даражали муаммоларига ҳам ечим тақдим этди. Ечим шундан иборат-ки, Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло ҳар бир инсоннинг ризқини белгилаб қўйди, бир қисм инсонларга моддий тарафдан юқорироқ қилди, бу инсонлар иккинчи қисм инсонларни ёллайди, шу тариқа маблағ тақсимоти содир бўлади.  Аллоҳ Таоло шундай дейди:

نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًا سُخْرِيًّا

“Биз ҳаёти дунёда уларнинг ораларида маишатларини тақсимладик ва баъзилари баъзиларини хизматкор қилиб олишлари учун айримларининг даражаларини айримларидан устун қилиб қўйганмиз”.                                         (Зухруф:32)

     Бу ердан шу нарса тушунилади-ки, инсон эга бўлган турмуш даражаси Аллоҳ Таоло тарафидан белгиланган ва бу энг яхши тақсимотдир. Ким бундан кўпроқ нарсани эгаллашга интилса, унга жавоб Аллоҳ Таолонинг қуйидаги сўзлари бўлади:

وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُونَ

“Роббингнинг раҳмати улар жамлайдиган нарсадан яхшидир”.    (Зухруф:32)

     Яъни Аллоҳ Таолонинг неъмати мол-мулк тўплашдан ва бу дунёнинг вақтинчалик лаззатларидан яхшидир.

     Ким энг яхши ҳаётни истаб, бу дунёда ҳамма тенг, кимдир бошқасидан яхшироқ ва бойроқ бўлиши мумкин эмас деб ўзини оқлаётганларга Аллоҳ Таоло шундай жавоб беради:

كُلاًّ نُّمِدُّ هَـؤُلاء وَهَـؤُلاء مِنْ عَطَاء رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاء رَبِّكَ مَحْظُورًا

“Барчага – маънавиларга ҳам, анавиларга ҳам Роббингнинг атою неъматларидан чўзамиз. Роббингнинг атою неъматлари маън бўлган эмас”.              (Исро: 20)

Бойга ҳам, фақирга ҳам берилган ҳамма нарса Аллоҳдан, Унга ҳамдлар ва шукрлар бўлсин. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:

انظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلاً

“Баъзиларини баъзиларидан қандай афзал қилиб қўйганимизга назар сол. Албатта, охират даражаси ва афзаллиги каттароқдир” (Исро:21)

     Бу оятда Аллоҳ Таоло одамларнинг эътиборини баъзи кишилар бой, баъзилари камбағал бўлишига қаратиб, ҳақиқий афзаллик ва қадр-қиммат фақат охират дунёсида аҳамиятлидир деб таъкидлайди.

     Шундай қилиб,  Аллоҳ Таоло тушунтиради-ки, инсонга бу дунёда берилган Роббисининг лутфи-марҳамати – унга берилган неъматларидадир. Ва инсон бу неъматларни ҳаётининг мақсади қилиб олмаслиги керак. Аксинча, инсон ўзига тақдим этилган барча неъматларни Аллоҳга итоат этишда, Унга яқинлашишликка ва Ислом даъватини ёйишликда фойдаланиши керак. Инсон шу тариқа Охиратда ҳақиқий афзалликка эришади. Аллоҳ Таоло шундай дейди:

وَإِن كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةُ عِندَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ

“Ва зебу зийнату безакларни ҳам. Буларнинг ҳаммаси ҳаёти дунёнинг матоҳидан бошқа нарса эмас. Охират эса Роббинг наздида тақводорлар учундир”.                                                (Зухруф: 35)

Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун

Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад).