Анқарадаги НАТО анжумани ва унда Туркиянинг роли

Шимолий Атлантика альянсининг (НАТОнинг) 36-саммити 2026 йил 7-8 июль кунлари Туркия пойтахти Анқарада бўлиб ўтди. Саммитнинг якуний баёноти альянснинг «мудофаа салоҳиятлари»ни мустаҳкамлашга оид бир қанча мажбуриятларни, жумладан, аъзо давлатларнинг мудофаа харажатларини мамлакат бюджетининг 5 фоизигача оширишни ўз ичига олди. Шунингдек, баёнотда Эронни ядровий қуролга эга бўлмасликка ҳамда Ҳурмуз бўғозида кемалар қатнови эркинлигини ҳурмат қилишга чақирилди.

Туркия саммитда альянсга ўзининг ғайриоддий даражадаги садоқатини кўрсатди. Туркия Президенти маъмуриятининг Алоқа бўлими раҳбари Бурҳониддин Дуран шундай деди: «Саммит доирасидаги интенсив дипломатик ҳаракатлар Туркиянинг халқаро тинчлик, хавфсизлик ва барқарорликни мустаҳкамлашдаги фаол ролини яна бир бор кўрсатди». У шунингдек, Президент Эрдоған ва Америка Президенти икки мамлакат ўртасидаги икки томонлама муносабатларни ривожлантириш, мудофаа саноати, савдо, хавфсизлик ва Европа хавфсизлик тузилмаси соҳаларидаги ҳамкорликни кучайтириш, шунингдек, минтақавий ва халқаро ўзгаришларни муҳокама қилганларини айтди.

Трамп, агар Туркия Россиянинг С-400 ҳаво мудофаа тизимидан воз кечса, «Санкциялар орқали Америка рақибларига қарши курашиш тўғрисида»ги қонун (CAATSA) бўйича унга қўйилган санкциялардан озод қилишни ва F-35 қирувчи самолётлари дастурига қайтаришни қайта кўриб чиқди.

Эрдоған Трампни бошқа ташриф буюрувчиларни кутиб олишдан фарқ қиладиган дўстлик ва иззат-икромнинг самимий манзараларини ўз ичига олган алоҳида кутиб олиш билан қарши олди.

Туркия 2030 йил охирига бориб мудофаа харажатларини ялпи ички маҳсулотининг 5 фоизигача оширишини эълон қилди, ваҳоланки у аллақачон НАТОда Америкадан кейинги иккинчи энг йирик армияга эга. НАТО раҳбари Рютте шундай деди: «Туркия тахминан уч мингга яқин мудофаа компаниялари шарофати билан муҳим давлат ҳисобланади».

BBC хабарига кўра, «Туркия НАТОнинг амалиёт тузилмасида қуйидагилар орқали марказий роль ўйнайди:

1. Инжирлик, Конья ва Эрҳач ҳарбий-ҳаво базалари;
2. Кўрежик ва Кесикжакдаги радиолокация объектлари;
3. Измирдаги НАТО Қуруқлик кучлари қўмондонлиги;
4. Бир қанча вилоятларда жойлашган қўшма ҳаво амалиётлари марказлари;
5. Ақсаз ҳарбий-денгиз базаси;
6. Зарур бўлганда ҳарбий мақсадларда фойдаланиладиган Ташужу ва Искандарун портлари».

Жорий йилда Америка ва яҳудий вужудининг Эронга қарши уруши даврида НАТОнинг мудофаа тизимлари Эрондан Туркия томон отилган ракеталарни тутиб олди, бу эса ушбу инфратузилманинг амалий аҳамиятини ва Туркиянинг альянс хавфсизлик тизимидаги ўрнини яққол кўрсатиб берди.

Туркия альянс учун ажратган мудофаа бюджетини бу йилги 20 миллиарддан келгуси йилларда 70 миллиардга оширади ва шу тариқа у альянсга энг катта ҳисса қўшадиган етакчи давлатлардан бирига айланади.

Туркиянинг НАТОга аъзолиги ва унга қўшаётган улкан ҳиссалари унинг исломий ўзлиги ва ҳақиқий позицияси атрофида катта сўроқ белгиларини қўймоқда: хўш, Туркия исломий юртларга НАТОга бераётган нарсаларини бераётибдими? Туркия ўт очишни тўхтатиш кафили сифатида кундузи ошкора қирғин қилинаётган Ғазога ва унинг аҳлига нима тақдим этди?!

Туркиянинг расмий оммавий ахборот воситалари — назарий жиҳатдан — Туркия аҳолиси қирғин қилинаётган Ғазодаги мусулмонлар манфаатларини ҳимоя қилаётганини, Сурия ва Ливанда яҳудийларнинг араб ерларини босиб олишини рад этаётганини, ўзлиги ўчириб ташланган уйғур турк мусулмонларини қўллаб-қувватлаётганини ҳамда бошига кетма-кет офатлар тушаётган бошқа барча мусулмонлар юртлари ёнида турганини кўрсатади, бу фақат зоҳирдадир! Лекин ҳақиқатда Туркиянинг исломий халқлар ёнида туриши — шунчаки пуч хаёл ва ёлғондир, чунки у амалда Ислом ва мусулмонларнинг ҳақиқий душмани бўлган НАТОда уни ҳимоя қилиш учун қўлидаги бор мол ва қуролини тақдим этаётганлар ёнида турмоқда.

Зеро альянснинг Америка, Британия ва Франция каби йирик давлатлари мустамлакачи ва жиноятчи давлатлардир. Улар барча мусулмон юртларини, жумладан Туркияни ҳам босиб олган, Халифалигини ағдарган, юртларини парчалаган, халқларини сарсон-саргардон қилган, юртлари юрагига саратонсимон вужудни экиб қўйган, бойликларини талаб, уларга кўпдан-кўп кулфатларни торттирган ва ҳануз торттириб келмоқда. Шундай экан, нега Туркия ушбу лаънатланган шайтоний альянсни қўллаб-қувватламоқда?! Туркия исломий юртлар ёнида туриш ва уларнинг тақдирий масалаларида улар билан бирлашиш ўрнига, уларга ортини ўгирмоқда ёки жиноятчи мустамлакачи Америка-Европа Ғарбининг шарқий дарвозасини ҳимоя қилувчи содиқ қўриқчи бўлиб турмоқда!

Қолаверса, НАТО сиёсий жиҳатдан ўз ниҳоясига етган бўлиши керак эди, чунки у ХХ асрда Совет Иттифоқи ва коммунизмга қарши турар эди. Коммунистик тизим қулагач, унинг роли тугаган деб ҳисобланиши ва унинг мавжудлигини давом эттиришга ҳожат қолмаслиги керак эди. Лекин у ўзи учун янги душман — Исломни тўқиб чиқарди, худди унинг бош котиби Уэсли Кларк коммунизм қулаганидан сўнг дарҳол: «Биз Исломни альянснинг душмани қилиб олдик», деб айтганидек. Унда нега Эрдоған Туркияси Исломга душман бўлган ва мусулмонларга қарши урушаётган ушбу альянс ёнида турмоқда?! Бир томондан Туркия масжидларида ҳижобни ва Қуръон тиловатини рағбатлантириб, бошқа томондан иттифоқчилик, мудофаа ва хавфсизлик каби асосий масалаларда Исломнинг ашаддий душманлари билан иттифоқ тузишнинг нима қиймати бор?! Бу қайси мантиққа тўғри келади?! Бу қайси Ислом?! Киши ким билан иттифоқ тузаётганини ва кимга қарши эканини билиши керак!

Бугун турк сиёсатчилари Туркия давлатини қайта кўриб чиқишга ва уни Исломнинг энг шафқатсиз душманлари билан тузилган ушбу ифлос иттифоқлар учун ҳисоб-китоб қилишга мажбурдирлар. Туркиядаги ҳар бир онгли мусулмон ўзига Туркия давлати етмиш йилдан ортиқ вақт давомида содир этиб келинаётган ушбу хавфли стратегик оғиш ҳақида савол бериши ҳамда уни қандай йўқ қилиш ва йўналишни қандай тўғрилаш йўлларини излаши лозим!

Туркия раҳбариятининг альянснинг асосини ташкил этувчи Америка, Британия, Франция ва Европани мунтазам ҳимоя қилишда оёқ тираб туриши — у ушбу давлатлардан бирортаси ёки ҳатто ҳар қандай Ғарб давлати билан тўқнашадиган ҳар қандай мусулмон мамлакатига қарши туради, деганидир. Бу эса Туркия келажакдаги ҳар қандай низода амалда Уммат душманлари сафини эгаллаганини англатади! Масалан, агар Шомда, Ироқда, Мисрда ёки Арабистон ярим оролида Ислом Давлати барпо бўлса, Туркия альянснинг асосий аъзоси сифатида Ғарбни, Американи ва Европани ҳимоя қилиш учун ушбу Давлатнинг биринчи рақамли душманига айланади!

Туркия ўз компасини (йўналишини) дарҳол ўзгартириши керак, у ўз Умматининг ҳақиқий масалалари томонига ўтиши лозим! Раҳбариятнинг «Бугунги Туркия — мусулмонларнинг сиёсий қибласидир» деган иддао билан мусулмонларни чалғитиши ва алдаши етар! Ваҳоланки у амалда келаётган ҳар қандай Исломий тўфон қаршисида Европанинг мустаҳкам қалқони ҳисобланади!

Муаллиф: Абу Ҳамза Ал-Хатваний

Роя газетасининг 2026 йил 5 август чоршанба кунги 611-сонидан