Моддий бойлик ва фикрий бойлик

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Истанг истаманг, бу жамият ҳаёти деганлари сизга ўз таъсирини кўрсатмай қолмайди. Бу таъсир кўп жиҳатдан бўлиши мумкин. Хоҳ моддий таъминот, хоҳ маънавий. Биз биламизки, моддий таъминот ҳамиша фикрга нисбатан иккиламчи масала бўлиб келган. Лекин шундай бўлса-да, ҳали ҳам моддий таъминот юксалса фикрлаш ҳам, маънавият ҳам юксалади, дея бонг урувчилар топилади. Ҳатто бу тушунчани давлат миқёсида жорий этишга ҳаракат қилишади. Албатта, бу тушунчаси паст бўлган, воқеликни тўғри идрок эта олмайдиган инсонларнинг хатоликларидан бошқа нарса эмас. Чунки Росулуллоҳ ﷺнинг Буюк давлат бўлиш учун деярли моддий ресурсларга эга бўлмаган бир жамиятни юксакликка, буюкликка етаклаши ва шу жамиятнинг юксак ва буюк бўлганлиги моддий таъминотни жамият юксалишидаги бирламчи ўринга қўядиганларнинг фикри аҳмоқона эканлигига далилдир. Бундан ташқари, иккинчи бир жиҳатдан қарайдиган бўлсак, кўплаб ер ости бойликларига эга бўлган Африка давлатларининг бугунги аҳволи ҳам уларнинг фикрлари хато эканлигини кўрсатиб турибди.

Аммо бундай фикрловчилар моддий бойликка эга бўлган инсонлар кўпроқ билим олишга имконияти бўлади, дейишлари мумкин. Лекин бу ерда ҳам бойлик ўртадаги тўсиқни енгишга сабаб бўлади холос. Яъни бойликка эга бўлган инсон билим олмоқчи бўлса бўлди, муаммо йўқ, дегани эмас. Катта муаммо билим олиш вақтида бу одам қабул қилиши қандай бўлади? Қабул қилгач уни ҳаётда жорий қила оладими? Бу масалалар ҳали сўроқ остида. Бундан кўра самаралироғи шу билимни олишга тўсиқ бўлаётган омиллар жамият олдидан олиб ташланса, натижада бу жамиятдаги инсонларнинг деярли барчаси шу билимга эга бўлиш имкониятига эга бўладилар. Масала тўсиқлар олиб ташлашда, холос.

Тўғри, бу ҳали фикрий бойликка эришди, дегани эмас. Лекин бу маънавий ўсишга сабаб бўлади. Жамият маънавияти қанчалик ўсган бўлса, ақлий фаолиятга шунчалик мойил бўлади. Бу эса, фикрлаш дегани. Кўп фикрловчи инсонга тўғри асос берилса, у бу тўғрисида фикрлайди ва тушуниб қабул қилади. Бу эса, фикрий бойликка эришиш пойдеворидир. 

Бизнинг фикрий бойлигимиз аниқки Исломдир. Исломий фикрлар бизнинг фикрий бойлигимизни шакллантиради, Ислом ақидаси эса, фикрий асосимиздир. Бу бойликни тўлиқ ўзимизники қилиб олишимиз ва ҳаётимизда татбиқ қилишимиз аввало фикрий, маънавий жиҳатдан, шунингдек моддий жиҳатдан ҳам юксалишга сабаб бўлади. Бу иш, аввало, Ислом ақидасини тушуниш ҳамда ундан келиб чиққан қонунларни ҳаётда татбиқ қилиш учун интилиш билан бўлади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

05.10.2020й