بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Британия ўзининг ўйинлари, қопқонлари ва малайлари ёрдамида Ямандаги нуфузини сақлаб қолишга зўр бериб ҳаракат қилмоқда

Устоз Абдулҳодий Ҳайдар қаламига мансуб

Ўтмишда Британия Ямандаги ягона нуфуз эгаси бўлиб келган. 1839 йилда Яман жанубини босиб олиб 1967 йилгача у ердан чиқиб кетмаган. Чиқиб кетаётган пайтда ҳам юрт шимоли ва жанубидаги малайлари орқали юртда ўз нуфузини қолдириб, ўшалар билан мустаҳкам алоқада бўлиб келди. У ўз одатига кўра, ҳукмдор малайларнинг ўзи билан кифояланмади. Балки, иқтисодий доираларга ҳамда партиялар ва қабила оқсоқоллари орасига кириб олди. 1962 йилдан 2011 йилдаги араб баҳори қўзғолонларига қадар Америка Британияга қарши фақатгина курашиб келди, холос. 2011 йилдан сўнг эса, Ҳусийлар орқали ўз нуфузини мустаҳкамлаб, Британия малайларига зарба бера бошлади. Британия малайлари ўлиб кетган маккор Али Солиҳ етакчилигидаги Конгресс партияси ҳамда аксари инглизлар пинжига кирган Қўшма Мулоқот партияларидан иборат эди.

Бугунги кунга келиб, Ҳусийлар Яман шимолида аксар ерлар устидан назорат ўрнатиб, инглизлар малайлари учун энг муҳим ва энг охирги қалъа саналган Маъраб нефть минтақасига ҳам таҳдид солгач, Британиянинг янги элчиси баёнот билан чиқди. Унинг бу баёноти диққатни жалб қилмай қолмайди. Хусусан биз Ҳизб ут-Таҳрир аъзолари рошид халифалар замонини қайтариш учун малай хоин ҳукмдорлар воситасида курашаётган йирик давлатлардан ташаббусни ўз қўлимизга олишга жиддий ҳаракат қилаётган эканмиз, унинг бу баёнотига эътибор беришимиз лозим. «Британиянинг Ямандаги янги элчиси Ричардом Оппенгейм Шарқул Авсат газетасига берган интервьюсида 2015 йил Xaвфсизлик Keнгаши томонидан қабул қилинган 2216-резолюция мазмуни билан ҳар куни ўзгараётган мавжуд вазият ўртасида бўшлиқ борлигини маълум қилди». Яъни инглизлар Ҳусийларнинг кенгайиши ортидан 2216-резолюцияни амалга ошириш амри маҳол эканини англашмоқда. Чунки 2021 йил 14 апрелда қабул қилинган қарорда Ҳусийлардан илгари назоратлари остида бўлган ҳудудлардан, жумладан пойтахт Санъодан кучларини олиб чиқиб кетиш талаб қилинган эди… Аммо Ҳусийлар қарорнинг бу ва бошқа бандлардан бирортасини айтарли бажаришгани йўқ. Бинобарин, буни тушунган Британия Ҳусийларни тўхтатиб қоладиган ва Американи рози қиладиган бир янги резолюция чиқарилишини истаяпти. Мақсади, ўзига қолган-қутган ҳудудларни сақлаб қолиш ҳамда қайта малайлари орқали стол остидан курашни давом эттириш. 2216-резолюциянинг санкциялар тўғрисидаги бандида бундай дейилган: «Ушбу янги резолюция Яманга нисбатан халқаро санкциялар рўйхатини ҳам ўз ичига олади. Бу 2014 йил февралидаги 2140-сонли резолюцияни амалга ошириш доирасида киритилган рўйхатдир. Зеро, 2216-резолюциясида Ансоруллоҳ ҳаракати раҳбари Абдулмалик Ҳусий билан собиқ президент Али Абдуллоҳ Солиҳнинг ўғли Аҳмад Али Абдуллоҳ Солиҳ иккаласи қора рўйхатга киритилган бўлиб, уларга Яманда тинчлик, хавфсизлик ва барқарорликка таҳдид солувчи ҳаракатларда иштирок этиш айблови қўйилган. Санкциялар маҳкумларнинг активларини музлатиш ва хорижга чиқишларини тақиқлашни ўз ичига олади». Демак, 2216-резолюцияни бекор қилиш ва янги резолюция қабул қилиш билан Британия ҳануз Яман шимолида халқчилликка эга бўлган Аҳмад Али Абдуллоҳ Солиҳни санкциядан чиқариб, ундан юрт шимолида кузир карта сифатида фойдаланиши мумкин.

Британиялик бу қари маккор элчи жанубдаги ўз малайлари тўғрисида гапирар экан, ўтиш даври кенгашига тўхталиб, «улар аввало ҳукуматни қўллаб-қувватлашлари керак, чунки ўзлари ҳам шу ҳукуматнинг бир қисмидирлар», деди. Сўнг келажак ҳақида гапириб, бундай деди: «Улар ҳозир ҳукумат билан ҳамкорлик қилишмаса, келгусидаги сиёсий мақсадларига эришиш имкониятлари бўлмайди. Бир бутун жамоа бўлиб, асосий хизматларни кўрсатишлари ва ишчиларга иш ҳақларини тўлашлари керак». Элчи ўзларидан мисол қилиб, «Бизда Британия-Шотландияда бўлинишни истаётган сиёсий ҳаракатлар бор, бироқ улар халққа хизмат кўрсатишга жавобгар ва бу уларнинг устувор вазифасидир», деди. Ямандан ҳам худди шундай бўлишини таъкидлаб, «Аввало давлат ва ҳукумат бўлиши керак, кейингина юрт келажаги ҳақида гапириш ва яманликларга ўз келажакларини ўзлари белгилашларига қўйиб бериш мумкин», деди. У ушбу кун тартибини илгари суришнинг ҳозир вақти эмаслигини, чунки Яманда ҳукумат деган нарса йўқ бўлган бугунги ҳолатда буни амалга ошириш имконсизлигини урғулади. Мана шу ерда Британия илк бор ўз элчиси оғзи билан бўлиниш мавзусини тилга олди. У ҳозирча ўтиш даври кенгаши ҳали тайёр эмас, шу боис улар ресурслар, полиция ва ҳукумат сифатида, ўз вазифаларини адо этиш нуқтаи назаридан аввало ўзларини тайёрлашлари керак, кейин бўлиниш ҳақида гапириш мумкин, деб билмоқда.

У Риёз келишуви ҳақида тўхталиб, «Риёз келишувини амалга ошириш муҳим нуқта бўлиб қолмоқда, Яман жанубида юз берган хавфсизликнинг издан чиқиши иқтисодиётга таъсир қилади», деди. Сўнг «Биз томонларни ижобий муносабатни давом эттиришга ҳамда Риёз келишувини амалга оширишга ундаймиз. Чунки бу Яман жанубида барқарорлик ва хавфсизликни тиклаш учун энг яхши имкониятдир», дея қўшимча қилди. Бу ерда Британия элчиси АҚШ билан муроса қиляпти. Чунки мазкур келишувни 2019 йил ноябрда ўзининг Саудлар оиласидаги малайлари воситасида тиқиштирган Америка бўлади. Британия ва унинг малайлари айни келишувга тормоз бериб келмоқда. Чунки у ўзларига эмас, америкаликларга хизмат қилади. Зотан, бу келишув билан ўтиш даври кенгашини заифлаштириб юбориш турган гап. Айни кенгаш эса, Ҳодий Саудлар оиласи қўлида «асир» бўлиб қолиши ортидан у ва унинг қонунийлигига альтернатива сифатида Британия томонидан ташкил қилинган.

Британия элчиси Яманнинг дунёдаги энг катта гуманитар кризислардан бири бўлиб қолаётганини, аҳолининг 88 фоизи ёрдамга муҳтожлигини, унинг мамлакати айни кризисга жавоб беришда асосий роль ўйнаганини таъкидлади. У бу ҳолни қоралаб, «уруш бошлангандан бери биз бир миллиард фунт стерлингдан зиёд харажат қилишга мажбур бўлдик, бу йил эса, 87 миллион фунт стерлинг етказиб берамиз», деди. Сўнг кризис давом этаверадиган бўлса, қўллаб-қувватловнинг озайишидан ва ёрдамларга эҳтиёж янада ошишидан огоҳлантирди. У шунингдек, «У ерда бўшлиқ бор. Чунки бутун дунё бўйлаб бошқа кризислар ҳам мавжуд. Биз Британияда «пул дарахтда ўсмайди», деймиз», дея қўшимча қилди.

Албатта, Британия Яман аҳлини ўйлаётгани учун бу гапларни айтаётгани йўқ. Билъакс, буларни ўзининг нуфузини сақлаб қолиш учун айтяпти. Зеро, инглизлар Ҳусийларнинг олдинга силжишини тўхтатишга муваффақ бўлишолмади. Чунки улар Ҳусийларни қўллаб-қувватлаётган америкаликлар олдида заифлик қиляпти. Америка эса, инглизларнинг олдинга интилишларини кўз очиб юмгунча бостира олди ҳамда инглизлар Ҳадида портидаги айрим бошқармаларни ўз назоратларига олиш ва портни эгаллаш бўсағасида турганларида Америка уларга Швед шартномасини тиқиштиришга муваффақ бўлди.

Британия Ҳусийларнинг олдинга силжишини тўхтатиш учун жиддий ҳаракат қилмоқчи. Бунга мисол, ўтган ҳафталарда парламентнинг Ҳодий режимига тобе аъзолари гуруҳи Швед шартномасини бойкот қилишга чақирди. Зеро, бу гуруҳ Маърабда Ҳусийларнинг кенгайишини тўхтатиб қолиши мумкин бўлган муҳим фронт бўлиб, у орқали Ғарбий соҳил фронтларини, жумладан, Ҳусийларнинг жон томири ҳисобланган Ҳадида шаҳри ва унинг портлари фронтини очиш мумкин бўлади. Шунингдек, инглизлар малайлари ўртасида сафларни бирлаштиришга қаратилган бир неча учрашувлар бўлиб ўтди. Бу учрашувларда Яман марказидаги кўпчилиги ихвончиларнинг Ҳизбу Ислоҳига аъзо Меҳвари Тааз етакчилари билан Ғарбий соҳилдаги «Республика Гвардияси»га қўмондонлик қилаётган ва Амирликлар томонидан қўллаб-қувватланаётган Ториқ Солиҳ ўртасида иттифоқ тузишга келишилди. Айни иттифоқдан мақсад Тааз шаҳрини Ғарбий соҳил билан битта фронт сифатида бирлаштириб, Ҳусийларга ҳам марказдан, ҳам ғарбдан зарба беришдир.

Шубҳасиз, бундай қақшатқич уруш давом этиб, раҳбарлар Ғарбга малайлик қилаётган экан, Яман аҳлига асло тинч-осуда ҳаёт бўлмайди. Балки, улар ўз юртларини мустамлакачи кофир Ғарбни этагини тутаётган малай ҳукмдорлардан тозалашлари ҳамда Ҳизб ут-Таҳрирдаги биродарлари билан биргаликда ҳаракат қилиб, Халифалик давлатини барпо этмоқлари лозим. Ушбу давлатгина Исломни татбиқ қилиб, уни бутун инсониятга ҳидоят ва нур сифатида етказади.

Роя газетасининг 2021 йил 3 ноябр чоршанба кунги 363-сонидан