Одамлар ишларини бошқариш эвазига ҳақ олиш давлат учун ҳалол эмас

بسم الله الرحمن الرحيم

Сенат томонидан “Давлат божи тўғрисида”ги қонунга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақидаги қонунни маъқуллаганидан сўнг баъзи давлат божи ставкалари камайтирилгани, соддалаштирилгани ёки баъзилари бекор қилингани эълон қилиняпти. Бу қонунга изоҳ берган Молия вазири ўринбосари жумладан шундай деди: “…Иккинчидан буни камайтирганимиздан сўнг операциялар сони ошади. Олдин буни ишончнома билан расмийлаштириб юрганлар, энди олди-сотдига ўтади ва ҳоказо. Шу орқали биз йўқотишларни қоплаймиз. Қилган дастлабки ҳисоб-китобларимизга кўра қарийб 100 миллиард пул аҳолининг чўнтагида қолади”. Ушбу масалага юзаки қараган одам одамларнинг ишларини бошқаришда анча енгиллик бўлибди, деб ўйлайди. Лекин аслида ундай эмас. Вазир ўринбосарининг “йўқотишларни қоплаймиз” деган гапларидан кўриниб турибдики, давлат божини тўлашни хоҳламайдиганларни, яъни ҳукумат наздида бож тўлашдан қочаётганларни тўлашга мажбур қилиш учун шундай чора кўриляпти. Соддароқ қилиб айтганда, ҳукумат халқда ҳужжатлардаги камчилик ёки унинг йўқлиги учун қиммат жарима тўлагандан кўра, арзонроқ божни тўлаб ҳужжатларни тўғрилаб қўйган маъқул, деган фикрни шакллантирмоқчи. Шу билан давлат бюджетига тушумларни кўпайтириш мақсад қилинган, асло одамларнинг оғирини енгил қилиш эмас. Халқнинг 100 миллиард пули чўнтагига қолади, деган гапдан шуни тушуниш мумкинки, демак, давлат божидан тушаётган тушумлар бундан бир неча баробар кўп бўлиб, триллионларни ташкил қилади. Одамлардан талаб қилинаётган, уларда мавжуд бўлиши шарт қилинаётган ва ҳаётларини мураккаблаштириб юбораётган, бундан ташқари, улар учун яхшигина пул харжлашга мажбур бўлинаётганлиги бу тузумнинг иккиюзламачилиги, адолатсиз ва чирик эканлигини кўрсатади. Чунки бундай тузумда инсон аллақандай ҳужжат-қоғозлардан кейинги ўринда туради. Ваҳоланки, бу тузум инсонни энг баланд ўринга қўйишини даъво қилса-да, аслида унинг қадри бир парча қоғоз билан ўлчанади.   

Аслини олганда, давлат одамлар ишларини бошқариш учун улардан пул талаб қилиши мантиқсизликдир. Бу борада оддий саволни ўртага ташлаймиз: Одамлар нимага давлат божини тўлашлари керак? Ахир, давлат одамлар ишларини бошқариши учун улардан ҳақ олиши жоизми? Ахир, бу давлатнинг вазифаси, масъулияти эмасми? Давлат ўз вазифасини бажариш учун одамлардан пул олиши қайси мантиққа тўғри келади? Дарҳақиқат, ҳозирги демократик тузумда агар одамлар ҳақ бермаса давлат унинг ишларини бошқаришни рад қилади, бу оддий ҳол. Сиз, масалан, кўчмас мол-мулкни бошқа шахсга ўтказиш билан боғлиқ шартномаларни тасдиқлатмоқчи ё мол-мулкни ижарага бериш шартномасини тасдиқлатмоқчи ёки унга ўзгартишлар киритмоқчи бўлсангиз ё қарз шартномаларини тасдиқлатмоқчи бўлсангиз ёки автомототранспорт воситаларини бошқаришга ва тасарруф қилишга оид ишончномаларни, автомототранспорт воситаларидан текин фойдаланиш шартномаларини тасдиқлатмоқчи ёки ҳар хил муаммолар бўйича судга мурожаат қилмоқчи бўлсангиз ва бундан бошқа ишларингизни ҳал қилмоқчи бўлсангиз давлатга ҳақ тўлайсиз. Яъни сиз бу ҳақни давлатга сизнинг ишларингизни тартибга солиб бериши ёки муаммоларингизга ечим бериши учун тўлайсиз. Агар тўламасангиз давлат сизнинг ишингизни ҳал қилиб бермайди. Агар мусулмонлик эътиқодидан келиб чиқиб Шариатга кўра ҳал қилсангиз ҳам балога қоласиз, ҳатто жазоланасиз. Ўз фарзандига никоҳ ўқиб қўйгани учун телеканалларда ваҳима билан намойиш қилинган ота сингари катта жиноятчига чиқариласиз.

Ҳақиқат шуки, давлат ўз фуқароларининг ишларини бошқариши учун улардан ҳақ олиши жоиз эмас. Шариат аҳкомларини ўрганиб чиққан киши шунга амин бўладики, Ислом тузумини татбиқ қилаётган давлат одамлар ишларини бошқариб тургани учун улардан ҳақ олиши ҳақида ҳеч қандай ҳужжат йўқ. Бундай далил-ҳужжатнинг йўқлиги уни мубоҳ қилмайди ва бошқа далилларга кўра бу ишнинг ҳаромлиги тушунилади. Масалан, Ислом давлатининг Байтуймолига (давлат бюджетига) киримлар қисмида давлат божи ҳақида – божхона божидан ташқари – ҳеч қандай гап йўқ ва одамлардан белгилаб берилган киримлардан ташқари тўловлар ундириш ҳаром қилинган. 1300 йилдан ортиқроқ вақт давомида ҳукм сурган Халифаликда бундай тўловлар ундирилганлиги ҳам қайд этилмаган. Агар бу иш мубоҳ бўлганида Халифалик иқтисодий жиҳатдан заифлашиб қолган даврларда бундай тўловларни жорий қилиши мумкин эди. Бироқ ҳар қанча қийин бўлмасин одамлардан ношаръий божлар ва солиқлар ундирилмаган. Бундан ташқари, Халифалик тузуми бугунги кунда тоқат қилиб бўлмас даражадаги қоғозбозлик, бюрократияга барҳам беради, Шариат ман қилган судхўрликка асосланган қарз шартномалари каби ҳар қандай ҳаром муомалаларни бекор қилади.  

Биз мусулмонлар устимизда татбиқ қилинаётган демократик тузумнинг нақадар адолатсиз ва иккиюзламачи эканлигини идрок қиладиган вақт келди. Қаранг, бу тузумда худдики енгиллаштиряпмиз, осонлаштиряпмиз деган даъво билан қабул қилинаётган ёки ўзгартирилаётган қонунлар аслида сиз учун зулмдир. Фақат содда ва гўл одамларгина зулмни енгиллаштирилаётгани учун қувонишлари мумкин. Давлатнинг вазифаси бўлган одамлар ишларини бошқариш учун ҳақ олишдан уялмайдиган, бу борада ҳар хил ҳийлалар ўйлаб топадиган ҳукуматни яхши кўришлари мумкин. Ҳақиқий адолат истаган киши Ислом тузуми татбиқигина адолатни таъминлаши мумкинлигига амин бўлади. Чунки адолат Ислом ва унинг Шариатидир! Қолганларига унинг олдида йўл бўлсин!

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими аъзоси Форуқ

29.12.2022й