بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Ҳизб ут-Таҳрир амири олим, шайх Ато ибн Халил Абу Рaштанинг Фейсбук саҳифасидаги зиёратчиларнинг берган саволларига жавобларидан

أبو عبد الله الحلبيнинг 

1 – Ироқдаги экинзор ерлар

2 – Ушрий ерда кофирга солинадиган солиқ тўғрисидаги саволига жавоб

Савол:

Ассаламу алайкум ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ!

Аллоҳ сизни афву офият ила ризқлантирсин!

Икки саволим бор: Бизга саййидимиз Умар ибн Хаттоб РА Ироқ ерини ушлаб қолиб, уни жангчиларга тақсимлаб беришни рад этганлари маълум.

Биринчи саволим шуки, Умар ибн Хаттоб РАнинг ушбу ишлари ҳар қандай шахс бошқа шаръий фикр билан мухолиф чиқиши жоиз бўлган ижтиҳод ҳисобланадими ёки бу ишлари барча саҳобалар томонидан ижмо қилиниб, унга мухолиф чиқиши жоиз бўлмайдими? Ислом давлатида ер хирожий ва ушрий бўлади, холос. Хирож – «Халифалик давлатида моллар» китобида келганидек – мусулмонларнинг кофирлардан уруш ёки сулҳ орқали ўлжа қилиб олинган ҳақлари бўлиб, мажбурий хирож ва сулҳли хирож бўлади. Ушр эса мусулмоннинг ери ҳосилига вожиб қилинган ҳақ бўлиб, закот молларига киради ва уни шариат белгилаган синфлари бор.

Иккинчи саволим шуки, давлат Индонезия каби аҳолиси Исломни қабул қилган ерда мусулмондан ушр олади ва ери бор кофирдан ҳам олади, бироқ кофирдан олинган нарса нима, деб аталади, маълумки, у ушрга кирмайди ва уни хирож таърифи ҳам ўз ичига олмаган? Сизга мушкуллик яратиб қўйган бўлсам, узр сўрайман ва ташаккур!

Жавоб:

Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ!

Саволингиз икки бўлимдан иборат экан.

Биринчи бўлимдаги саволингизга жавоб:

Умар ибн Хаттоб РАнинг Ироқдаги экинзор ерларни ушлаб қолиб, уни Байтулмол мулкига айлантирганлари ва уни жангчиларга тақсимлаб бермаганликлари саҳобалар ижмои сирасига кирмайди. Балки у Умар РАнинг ўз ижтиҳодлари бўлиб, кўпчилик саҳобалар бунга сукут қилганлар ва бу ижтиҳод далили кучли. Кейин барча мусулмонлар Умар РАнинг айни раъйи бўйича юрганлар.

Куч билан фатҳ қилинган ерлардан қандай фойдаланишига келсак, унинг икки йўли бор: имом-халифа хоҳласа бу ерни Набий САВ Хайбарни тақсимлаб берганларидек тақсимлаб беради. Ёки Умар РА кейинчалик Ироқдаги Савод ерини қилгани каби мусулмонлар унга эга бўлишини таъқиқлайди. Халифа бу иккисидан бирини мусулмонлар манфаатига қараб танлайди. Бу Исломий Шахсия китобининг иккинчи қисми 244-245 саҳифасида келган:

«Шундай қилиб демак куч билан фатҳ қилинган ернинг масаласи имомга ҳавола қилинади. Имом хоҳласа бу ерни худди Росулуллоҳ САВ Хайбарни тақсимлаб берганларидек тақсимлаб беради, хоҳласа худди Умар Савод, Шом ва Миср ери борасида қилганидек ерни эгалари қўлида қолдиради ва мусулмонлар учун бир фай-ўлжа сифатида шу эгаларига хирож солиғи солади. Имом бу тўғрида мусулмонлар учун нимани манфаатли деб билса шуни қилади».

Иккинчи бўлимдаги саволингизга жавоб:

Ушрий ерда кофирга солинадиган нарса ушр бўлиши мумкин эмас, чунки ушр закотдир, кофир эса закот аҳли эмас. Шу боис унга ушр солинмайди ва ундан ушр олинмайди. Ер ушрий ва хирожий бўлади, холос. Кофирга солинган нарса ушр эмас эканми, демак, унга солинган нарса хирождир, бошқа нарса эмас. Давлат кофирдан олинган ушбу нарсани, худди хирож каби тасарруф қилади.

Энди, нима учун ернинг фақат ушрий ва хирожий бўлишига келсак, бунинг сабаби, экин экиладиган ерлар аҳкомлари далиллари шариатда келганидир:

1 – Барча ерлар тўғрисида умумий далиллар келган бўлиб, у мусулмонга ушр ёки ушрнинг ярмидан иборат закотни фарз қилади… Масалан қуйидаги ва бошқа далиллар каби:

«فِيمَا سَقَتْ الأَنْهَارُ وَالْغَيْمُ الْعُشُورُ، وَفِيمَا سُقِيَ بِالسَّانِيَةِ نِصْفُ الْعُشْرِ»

«Анҳорлар ва ёмғирлардан суғорилган ерларга ушрдир, сонияда (қудуқдан сув тортадиган туяда) ташиб суғорилган ерларга ушрнинг ярмидир».

2 – Фатҳдан кейин ерлар билан боғлиқ янги муаммо пайдо бўлиб, уни умумий нусуслардан чиқариб қўйилди ва бу ерларга хирож белгиланди:

«قَضَى رَسُولُ اللهِ ﷺ فِيمَنْ أَسْلَمَ مِنْ أَهْلِ البَحْرَيْنِ أَنَّهُ قَدْ أَحْرَزَ دَمَهُ وَمَالَهُ إِلاَّ أَرْضَهَ، فِإِنَّهَا فَيْءٌ لِلْمُسْلِمِينَ؛ لأَنَّهُمْ لَمْ يُسْلِمُوا وَهُمْ مُمْتَنِعُونَ»

«Росулуллоҳ САВ Баҳрайн аҳлидан Исломни қабул қилган кишини еридан бошқа молию қонини сақлаб қолишга ҳукм қилдилар, ери мусулмонларга файдир, чунки улар Исломни қабул қилмай, бош тортишган эди».

3 – Шунинг учун Ислом диёрида ҳар бир ерга закот солинади, фақат муайян турдаги ерга хирож солинади, холос.

4 – «Ислом диёрида ҳар бир ерда мусулмонга закот солинади», деган умумий ҳукм умумийлигича қолади ва ундан фақат «хирожий ерлар»дан иборат мухсус нусуслар белгилаган ерларгина чиқарилади.

5 – Бу экин экиладиган ерлар ҳақидаги ҳукм. Агар хирожий ерлар тўғрисида нусуслар бўлмаганда эди, ҳукм шаръий нусусларга мувофиқ, мусулмоннинг ерига солинадиган закот ҳукмлигича қолган бўларди.

6 – Шундай қилиб, Исломда ер ҳукми ушбу икки нарсага чекланган: ушрий ёки хирожий, иккисидан нарига ўтмайди. Ушбу икки турли ерларга, агар ушрлик шартлари топилса ушр ёки ушрнинг ярми тўланади. Агар хирожийлик шартлари топилса, хирож тўланади.

Биродарингиз Ато ибн Халил Абу Рaшта                                            

8 ражаб 1436ҳ

27 апрел 2015м