Ливандаги президентлик сайловлари ва Саудия билан Эрон ўртасидаги келишмовчиликлар
بسم الله الرحمن الرحيم
Саволга жавоб
Ливандаги президентлик сайловлари ва Саудия билан Эрон ўртасидаги келишмовчиликлар
Савол:
Ливанда парламентда кворум етарли бўлмагани учун жумҳурият президентини сайлаш кечикаётгани кузатилмоқда. Бу ҳол бир неча бор такрорланди. Маълумки таъсирли кучлар Ҳизбуллоҳ ва унинг тарафдорлари ҳамда Мустақбал жамоати ва унинг тарафдорларидир. Бу иккисининг ортида Эрон ва Саудия турибди. Кворум етарли бўлмаётганини қандай изоҳлаш мумкин? Ахир бу тарафларни қўллаб-қувватлаётган Эрон ва Саудия Америкага малай-ку? Шундай бўла туриб нега бу икки мамлакат кворумнинг тўлиқ бўлмаслигига ҳаракат қилмоқда? Бу ерда бошқа иш ҳам бор. У ҳам бўлса Ливанда Эрон билан Саудия ўртасида кучли кескинлик кузатилаётганидир. Ахир иккала мамлакат ҳам Американинг малайи-ку? Унда бунга сабаб нима?
Жавоб:
Қуйидаги ишлар кўриб чиқилса жавоб аниқ бўлади:
1 – Ливан президентини сайлаш ва бу мамлакатда вазиятнинг барқарорлашиши ҳозир Американи ташвишга солаётган масалалар кун тартибига кирмайди. Чунки Америка Ливан мавзусини Суриядаги вазият билан боғламоқда. Чунки Америка Сурияда малайи Башар ўрнига бошқа малайни тополмагани учун Ливан президентини сайлаш мавзусини Ливандаги тоифалар «қирол»лари ўртасидаги беҳуда тортишувларга ташлаб қўяётган эди. Лекин ҳозир Америка сулҳ ва музокаралар мавзусида қайсидир даражада муваффақиятга эришганидан кейин, айниқса бу хиёнаткорона музокараларга исломий деб аталаётган бир неча отрядларни тортишга муваффақ бўлганидан кейин – агар ишлар шу тарзда давом этиб, сулҳ ва музокаралар давом этаверса – Ливан президентини сайлаш яқинлашаверади. Яъни Ливан президентини сайлаш Американинг Сурияда ўзининг илмоний лойиҳасини амалга оширишга муваффақ бўлишига боғлиқдир. Америка бу ечимни амалга оширишга қанчалик яқинлашса Ливан президентини сайлашга ҳам шунчалик яқинлашади. Буларнинг барчаси Америка режалари бўйича амалга ошади…
Хулоса: Америка сулҳ ва музокараларнинг давом этишига эришса Ливан президентини сайлаш муаммосининг ҳал бўлиши яқин бўлиб қолади. Америка бунга эришмагунча Ливандаги тоифалар ўртасидаги беҳуда тортишувлар давом этиб, вақтни беҳуда зое қилишдаги бир ўйин бўлиб қолаверади. Бу аҳвол Ливандаги ҳодисаларни кузатишдан аниқ кўриниб турибди. Чунки Ҳаририй Тони Франги билан келишув тузаётган бўлса, унинг сафдоши Самир Авн билан келишув тузмоқда! Эрон Ҳизби эса Франги билан Авннинг ҳар иккисига дўст бўлса-да лекин ўзини бир четга олиб турибди! Ҳолбуки бу ҳизб шу иккисидан бирига розилик берса бу ҳизбнинг таъсири борлиги сабабли у албатта сайланган бўларди… Демак буларнинг барчаси ана шу тортишувлардан мақсад президент мавзусини узил-кесил ҳал қилиш эмаслигини кўрсатиб турибди.
2 – Энди Саудия билан ўртасида – иккаласи ҳам Американинг малайи эканлигига қарамай – бўлаётган келишмовчилик масаласига келсак бу келишмовчилик Америка Ливан борасида йўл қўйиб бераётган иккинчи даражадаги келишмовчиликдир. Чунки Америка ҳозир Ливанда бир барқарор ечим бўлишини истамаяпти. Шунинг учун Америка Саудия билан Эроннинг ўз ички манфаатларидан келиб чиқиб ўзаро рақобатлашишига ва тортишувларига йўл қўйиб беряпти. Сиз Обаманинг «Атлантик» Америка журнали билан 2016 йил 10 мартда мулоқотда бўлганини эшитган ёки ўқиган бўлсангиз керак. Ана шу мулоқотда Обама Саудия ва Эронга минтақада ўзаро тинч-тотув яшашни маслаҳат берди: «Америка президенти Барак Обама «Саудия ва Эрон ўзаро тинч-тотув яшаш ва қайсидир даражада тинчлик ўрнатиш йўлини топишга эришиш принципини ўрганмоғи лозим» деди». Обама қўшимча қилиб: «Саудияликлар билан эронликлар ўртасидаги – Сурия ва Ироқдаги мандатли урушлар ва тартибсизликларнинг авж олишига ёрдам берган – ўзаро рақобат биздан саудиялик дўстларимизга ҳам, эронлик дўстларимизга ҳам «сизлар ўзаро тинч-тотув яшашнинг бир таъсирли йўлини топишга муҳтожсиз» деб айтишимизни талаб қилмоқда». (Олинган манба: Би-Би-Си, Рейтер 2016 йил 10 март). Кўриб турганингиздек, Обама ўзини гўё бу икки мамлакатдан – иккаласининг ишларини тартибга соладиган – масъулдек тутиб, иккаласига минтақада қандай иш юритишлари кераклигини маслаҳат бермоқда. Бу эса Эрон билан Саудиянинг ўзаро келишиши ёки келиша олмаслиги иккаласига Америка Оқ уйи чизиб берган роллар бўйича бўлишини кўрсатади! Америка наздидаги бирламчи сиёсий масалалар бўйича иш келишишни талаб қилса иккаласи дарҳол ўзаро келишишади…
Ҳодисаларни сиёсий жиҳатдан кузатиб борилса ҳозир Америка наздида бирламчи вазифа Суриядаги вазият эканлиги кўринади. Шунинг учун Америка бутун эътиборини Сурия бўйича сулҳ ва музокараларда ечимга эришишга қаратмоқда. Бу тўғрида Эрон, Саудия ва Туркия ҳеч қандай келишмовчиликсиз ўзаро келишиб, тинч-тотув ҳаракат қилади. Шунинг учун бу тарафларнинг барчаси сулҳ ва музокараларга зўр бериб тарғиб қилишга ҳаракат қилди… Америка Ливан мавзусига оид жиддий ечимни топишга киришган пайтда ҳам Саудия ва Эрон мана шу чизиқ бўйича биргаликда ҳаракат қиладиган бўлади. Сиз албатта Туркия билан Эроннинг – иккаласи ўртасида бўлган кучли кескинликдан кейин – ўзаро қандай келишиб, бир-бириникига қатнаб қолишганини кўриб турган бўлсангиз керак. Чунки Америка Сурия бўйича сулҳ ва музокаралар давом этиши учун бу икковидан биргаликда тинч ҳаракат қилишни талаб қиляпти.
Умид қиламанки Аллоҳ изни билан шу жавоб кифоя қилса керак.
28 жумодус-соний 1437ҳ
6 апрел 2016м
