Мактаб формаси ёхуд ҳижобофобия
Мактаб формаси ёхуд ҳижобофобия
بسم الله الرحمن الرحيم
Совет давлати қулатилиб, худосизлик тузуми якун топганидан сўнг Ўзбекистон мусулмонлари ҳам чанқаб турган инсон сувга талпингани каби ўз динларига интилдилар. Деярли ҳар бир маҳаллада масжидлар қурилди, диний таълим берувчи ҳужралар кўпайди, ҳижобли аёллар, соқол қўйган эркакларнинг сони кўпайиб борди. Бироқ барчамиз гувоҳи бўлганимиздек, халқимизинг бу хурчандчилиги узоққа чўзилмади. Худосиз тузум булоғидан суғорилган Ўзбекистоннинг биринчи президенти яҳудий Каримов Ислом ва мусулмонларга шавқатсиз зулмларини бошлаб юборди. Бунинг учун мамлакатда 1998 йили “Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисида”ги қонун қабул қилинди. Ушбу қонуннинг 14-моддасида шундай дейилган: “Ўзбекистон Республикаси фуқароларнинг (диний ташкилотларнинг хизматидагилар бундан мустасно) жамоат жойларида ибодат либосларида юришларига йўл қўйилмайди). Фуқароларнинг (диний ташкилот ходимлари мустасно) жамоат жойида ибодат либосида юришига йўл қўйилмайди”. Яъни аёл киши жамоат жойларда авратини очиб, мафтункор аъзоларини кўз-кўз қилиб юрса бўлаверади-ю, бироқ Аллоҳ фарз қилган шаръий либосда кийинишига рухсат берилмайди. Шунинг учун ҳам ушбу қонун Ислом ва мусулмонларга қарши чиқарилганига ҳеч қандай шубҳа йўқ. Олий ва ўрта таълим ўқув юртлари жамоат жойларидан бўлганлиги учун ҳам, бу масканлар ҳижоб ва рўмолга бўлган қаршиликлар кўпроқ кузатилган ерлар бўлди. Бу ҳолатга фактлар кўп бўлганидан далил келтиришнинг ҳам ҳожати йўқ. Дарҳақиқат, Аллоҳнинг душмани Каримов даврида йиллар давомида ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари айни шу моддани асос қилиб олишиб, ҳижоб-рўмол ва соқол билан жамоат жойида кўринган мусулмон ва муслималарга чора кўриб келишди.
Каримовнинг вафотидан (2016 й.) кейин иқтидорга келган Мирзиёев даврининг 2021 йилида ушбу қонунга ўзгартириш киритилиб “ибодат либоси”да юришга бўлган тақиқ бекор қилинди. Албатта, бу ҳолат жамоат жойларда ҳижоб ва рўмолга қарши қаратилган қаттиқ сиёсатни юмшатгандек бўлди. Бироқ 15.08.2018 йилда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан ягона мактаб формаси билан таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида 666-сон қарор қабул қилинди. Бу қарор ижроси жамоатчилик норозиликлари туфайли амалга ошмади ва ҳукумат қарори билан 2022/2023 ўқув йилидан бошлаб мактабларда ўқувчилар учун ягона мактаб формасини жорий этиш расман бекор қилинди. Бу билан мактаб формаси масаласи ёпилмади, балки мослашув жараёни учун маълум вақт кераклиги инобатга олиниб, ягона мактаб формаси 2025 йилга қадар босқичма-босқич жорий этиб борилиши билдрилди (ана шу даврдаги халқ таълими вазири Бахтиёр Саидов. https://www.gazeta.uz/uz/2022/10/04/uniform/).
Хўп, ВМнинг ягона мактаб формасига оид қарори ватқинча тўхтатилганидан кейин, ҳижоб ва рўмол масаласи ҳал бўлдими? Албатта, йўқ. Чунки вақтинча ижроси тўхтатилган бўлса-да, ушбу қарорнинг салбий таъсири шаръий либосдаги ўқувчи қизларга аллақачон бўлиб улгурган эди. Бундан ташқари, халқ таълими вазирлигининг 2023 йил 31 августдаги 282-сонли буйруғи (ўқувчиларни кийиниш маданияти бўйича тавсиялари) асосида ҳар бир мактабда ички тартиб-қоидалари ишлаб чиқилди (https://xalqtaliminfo.uz/post/826). Бу мактаб формаси масаласида ҳукуматнинг ҳийласи бўлганлигининг эҳтимоли кўпроқ. Аниқроқ қилиб айтадиган бўлсак, жамоатчиликни ягона мактаб формасини қабул қилишга тайёрлашдир. Асосийси, айни ички тартибни рўкач қилиб рўмол ва ҳижобга бўлган тазйиқлар кучайганидан, бу ҳам ҳукуматнинг шаръий либосга қаршилигига далолатдир. Демак, бугунги Мирзиёев ҳукуматининг ҳам ҳижоб ва рўмолга бўлган тоқатсизлиги Каримов давридагидан унчалик кўп ўзгармаган. Ушбу сўзларимизни Диний қўмитанинг ягона мактаб формаси бўйича билдирган муносабати ҳам тасдиқлайди. Ўша муносабатдан айрим жумлаларни иқтибос сифатида келтирамиз: “Ўзбекистонда ягона мактаб формасини жорий этилиши юзасидан ижтимоий тармоқларда айрим фуқаролар томонидан юзага келган мунозаралар, хусусан диний либослар (ҳижоб ва бошқа) кийишга белгиланган чекловлар натижасида диний эркинлик чекланиши мумкин деган ёндашувлар мазкур масала юзасидан фикр билдирилишини тақозо этмоқда”. Муносабатнинг қуйироғида яна шундай дейилади: “Айрим фуқаролар Ўзбекистон аҳолисининг асосий қисми ислом динига эътиқод қилишини таъкидлаб, мактабларда ҳижоб ёки бошқа дин билан боғлиқ либосларни кийишга рухсат берилиши кераклигини айтишган. Бундай фикрлар Конституциямизда белгиланган фуқароларнинг виждон ва эътиқод эркинлиги ҳамда тенг ҳуқуқлилиги каби тамойилларни умуман ҳисобга олмайди. Қайд этиш лозимки, фуқароларнинг эътиқоди, уларнинг диний қарашлари давлатнинг сиёсатида, жумладан таълим сиёсатида ва жараёнида, ўқитиладиган предметларида қамраб олиниши мумкин эмас. Бунга Конституциямиз ва қонунларимиз йўл қўймайди”. (https://religions.uz/news/detail?id=938) Иқтибос тугади.
Диний қўмитанинг ушбу муносабатидан жамоатчиликнинг ягона мактаб формасига бўлган норозилиги асосан Ислом нуқтаи назаридан келиб чиққанлигини тушуниш қийин эмас. Диний қўмитанинг муносабати эса Аллоҳ ва Росули ﷺга хиёнатдан бошқа нарса эмас. Буни юқорида келтирган иқтибосимиздан тушуниб олсак бўлади.
Энди ягона мактаб формаси масаласига тўхталиб, президент Мирзиёев таъкидлаган ўқувчиларнинг бир-бирининг кийимига қараб баҳо бериши ва натижада можаролар вужудга келишига йўл қўйиб бўлмаслиги тўғрисидаги сўзларига келсак, шуни асос қилиб олиб, мажбурий мактаб формасини жорий қилиш нотўғри. Чунки одамлар орасида бой-камбағал муносабатларини тартибга солиш учун кийим-кечакни бир хил қилиш билан ечим бериш тўғри бўлмайди. Бу масала инсонлардаги тушунчаларни тўғрилаш жумласидан бўлиб, улар тўғриланмас экан, бошқача ечимлар билан тўғрилашга уриниш – агар ҳақиқатда мақсад муаммога ечим бериш бўлса ҳам – деярли натижа бермайди. Айтайлик, ягона форма қилиб қўйилган тақдирда ҳам бойлар фарзандларига қиммат форма, ўртаҳол ва камбағаллар бундайроқ форма кийдиришлари аниқ. Агар ҳаммага бир хил материал ва бичимдаги форма қилинса ҳам, барибир бошқа шаклдаги камситишлар ва унинг натижасида можаролар келиб чиқаверади. Қарангки, яна масала айланиб-ўргилиб Исломга келиб тақаляпти. Чунки Исломда бой ва камбағал ўртаси ажратилмайди, одамларнинг бир-бирлари билан муомаласида ҳам бу нарса ҳеч қандай рол ўйнамайди. Ислом инсонларга мана шундай гўзал тарбияни беради. Аслида, ҳукумат мусулмон халқимизни Исломий таълим-тарбиядан узоқлаштиришга уринаётгани ҳолида, уларнинг орасида келиб чиқаётган турли можароларга яна Исломдан бўлмаган ечимларни бераётгани жуда ачинарли. Ҳақиқий тўғри ечимлар бурнининг тагида бўла туриб, демократиянинг мавжуд воқеликдан ечим олиш йўлидан юрмоқда. Бундан ташқари, Мирзиёев бошлиқ ҳукумат ягона форма жорий қилишни халқ талаби сифатида кўрсатишга уринаётгани ҳам бор гап.
Ҳолбуки, ҳукуматнинг олдида ўқувчиларнинг қандай кийиниши кераклигини йиллар давомида бошоғриқ қилиб кўтариб чиқишидан кўра муҳимроқ ишлар қалашиб ётибди. Айнан таълим тизими муаммоларга кўмилиб қолганлигини халқимиз жуда яхши билади. Одамлар яна шуни ҳам яхши биладиларки, ўқувчининг сифатли таълим олишига кийим-кечакнинг умуман алоқаси йўқ.
Бироқ биз юқоридаги фикрларимиз билан ўқувчилар ва талабалар ўқув даргоҳига хоҳлаган кийимларида келсинлар, демоқчи эмасмиз. Биз демократиянинг эркинлик тамойилини тан олган эмасмизки бундай дегани. Аввало, таълим дастури Ислом асосида ишлаб чиқилмоғи лозим, токи Ислом фарзандларимиз ақли ва қалбига ёшлигидан муҳрлансин ва натижада улар Исломий шахсиялар бўлиб етишсинлар. Аммо либос масаласига келсак, бу жуда оддий бўлиб, Аллоҳ таоло қиз ва йигитларнинг ҳар бирига алоҳида буюрган авратларини ёпиш ҳақидаги буйруғига мувофиқ бўлиши айни муддаодир. Яъни ўқув даргоҳига ҳамма ўзи хоҳлаганича эмас, балки Аллоҳ буюрганидек, авратларини ёпган ҳолда келиши лозим.
Сўзимиз охирида ҳар бир ғурури, ҳамияти бор мусулмон эрларни бу борада шариатга эргашиб, ҳукуматнинг мазкур позициясини инкор қилишда қаттиқ туришлари зарурлигини яна бир бор эслатамиз. Чунки Расулуллоҳ ﷺ: “Холиққа маъсият бўладиган нарсада маҳлуққа итоат йўқ”, дедилар””. (Ибн Абу Шайба ривоят қилган).
Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин
16.09.2024й
